Home Home Blog

ዋዜማ ራዲዮ- በተለያዩ የልማትና ግንባታ ስራዎች ምክንያት ከእርሻ ቦታቸው ያለበቂ ካሳ አልያም ያለምንም ማካካሻ መሬታቸውን ያጡ አርሶ አደሮችችና ቤተሰቦቻቸው አንዳንዶቹ በቅርቡ የተሰጣቸውን የጋራ መኖሪያ ቤት ከፍ ባለ ዋጋ እየሸጡት መሆኑን ዋዜማ አረጋግጣለች።

በአዲስ አበባ ዳርቻ ለነበሩ አርሶ አደሮች በከተማው ካቢኔ ደረጃ አስወስኖ ለካሳነት ያከፋፈለው የጋራ መኖርያ ኮንደሚኒየም ቤቶችን የወሰዱ የልማት ተነሽ አርሶ አደሮች አንዳንዶቹ ቤቱን ሳይኖሩበት እየሸጡት መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ባደረገችው ክትትል ተመልክታለች።

ቤቶቹን ከአምስት አመት በፊት መሸጥ የተከለከለ ቢሆንም አሁን ሽያጩ በስውር ስምምነትና በብድር መያዣነት ሽፋን እየተቸበቸበ ነው።
     
 የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ታከለ ኡማ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ በነበሩበት በ2011 አ.ም ነው 22, 915 የጋራ መኖርያ ኮንደሚኒየም ቤቶች ለልማት ተነሽ አርሶ አደሮችና ቤተሰቦቻቸው በካሳነት እንዲሰጥ የተወሰነው።

ሆኖም ለቤቱ ባለቤትነት የተመረጡ አርሶ አደሮች የጋራ መኖርያ ቤቱ ይገባቸው አይገባቸው በአሁኗ የከተማ አስተዳደሩ ምክትል ከንቲባ አዳነች አቤቤ የማጣራት ስራ እንዲከናወን ከተደረገ በሁዋላ በአዲስ አበባ ከተማ የተለያዩ ቦታዎች ላይ ከተገነቡት የጋራ መኖርያ ቤት ኮንደሚኒየሞች መካከል 22, 915ቱ ለተነሽ አርሶ አደሮች በካሳነት እንዲሰጥ ተደርጓል። የተመረጡት የልማት ተነሽ አርሶ አደሮችም በቅርቡ የቤቶቹን ካርታ ተረክበዋል።

እነዚህ ለካሳነት የተሰጡ ቤቶች ለአርሶ አደሮች እስከ ካርታው ይድረሳቸው እንጂ ቤቱን ከተረከቡ ከአምስት አመት ወዲህ መሸጥ አይችሉም። ነገር ግን የቤቶቹ ሽያጭ እየተከናወነ ያለው በብድር ውል ነው።ቤቱን መግዛት የፈለገው ግለሰብ ቤቱን ለሚሸጥለት የልማት ተነሽ አርሶ አደር የቤቱን ዋጋ የሚያህል ገንዘብ እንዳበደረውና ለብድር ክፍያ ማስያዣም የቤቱ ባለቤት የቤቱን ካርታ ለአበዳሪው እንዲሰጠው ተደርጎ ያንን ገንዘብም በጊዜ ገደብ እንዲከፍለው ውል ይፈራረማሉ። ቀድሞ በሚታወቅ ምክንያትም የልማት ተነሽ የሆነው አርሶ አደር ወይንም የልማት ተነሽ አርሶ አደር ቤተሰብ ገንዘብ ላበደረው ለቤቱ ገዥ ብድሩን ስለማይመልስ የገንዘቡ አበዳሪ ቤቱን ይረከባል። ቤቱን የገዛው ግለሰብም አምስት አመት ሲሞላው ቤቱን በራሱ ስም ያዞራል።

ይህ አይነቱ አሰራር በእጣ የደረሳቸው የቤት እድለኞችም ቤቶችን ለመሸጥ ይጠቀሙበት የነበረ ቢሆንም የልማት ተነሽ አርሶአደሮች ለካሳነት የተሰጠውን የጋራ መኖርያ በብድር ውል መግዛት በጣም ተመራጭ ሆኗል።የዚህም መነሻው ለካሳነት የተሰጡት ቤቶች የባንክ እዳ የሌለባቸው መሆኑ የቤቶቹን ገዥ ካርታውን ቶሎ እንዲያገኝ አድርጎታል። እንዲሁም ቤቶቹ የባንክ እዳ የሌለባቸው መሆኑ በእጣ የጋራ መኖርያ ቤቶቹ ባለ እድል ከሆኑት ግለሰቦች አንጻር ዋጋውን ወረድ ያደርገዋል። በእጣ የጋራ መኖርያ ቤቶች እድለኛ የሆኑ ግለሰቦች ከአምስት አመት በፊት ቤቶቹን ለመሸጥ ሲፈልጉ ለገዥው ከባንክ ጋር የገቡትን የብድር ውል ነው የሚሰጡት። ያለባቸውን እዳ ከግምት ስለሚያስገቡም ከልማት ተነሽ አርሶ አደር የጋራ መኖርያ ቤቶች አንጻር ዋጋውን ወደድ ያደርጉታል።

 የዋዜማ ራዲዮ ዘጋቢ ሽያጩ በዋናነት እየተከናወነበት ባለው የኮዬ ፈጩ የጋራ መኖርያ ቤቶች ተገኝቶ እንዳየውም የጋር መኖርያ ቤት ለካሳነት የተሰጣቸው የልማት ተነሽ አርሶ አደሮች ባለሶስት መኝታ ቤቱን እንዳለበት የፎቅ ከፍታ በአማካይ ከ700 ሺህ ብር ጀምሮ እንደሚሸጡ ተመልክቷል። ደላሎች ፣ የቤቱ ገዥዎችና ሻጮችም የመረጃችን ምንጮች ናቸው። [ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO Credit – TRT

ዋዜማ ራዲዮ-  የኮቪድ 19 ክትባት የፀጥታ ችግር ካለባቸው የኢትዮጵያ አካባቢዎች በቀር በሁሉም ክልሎች እና ወረዳዎች መዳረሱን የጤና ሚኒስትር ገለፀ ከፍተኛ አማካሪ የሆኑት ዶ/ር ሙሉቀን ዮሀንስ ለዋዜማ ተናግረዋል፡፡

በኮቫክስ ኢኒሼቲቭ አማካኝነት የካቲት 28 ቀን 2013 ዓም 2.2  ሚሊዮን አስትራዜኒካ የተባለውን የኮቪድ 19 ክትባት ኢትዮጵያ መረከቧ ይታወሳል፡፡

በጥቅሉ 7.62 ሚሊዮን ክትባቶችን ለመረከብ የታቀደ ሲሆን ቀሪው በግንቦት ወር ወደ ሀገር እንደሚገባ ተነግሯል፡፡

በፈርንጆቹ 2021 ማገባደጃ ድረስ ከጠቅላላ ህዝብ ቁጥር 20 በመቶ (22 ሚሊዮን ገደማ) የሚሆኑትን ዜጎች ለመከከተብ የታቀደ ሲሆን እስካሁን ምን ያህል ሰው ክትባቱ እንደደረሰው የሚያሳይ ቁጥር ገና እየተሰባሰበ መሆኑ ተገልፆልናል፡፡

“መጋቢት 4 ቀን 2013 ዓም የክትባት መስጠት ስነስርዓቱ በሀገር አቀፍ ደረጃ በይፋ ከተጀመረ በኋላ ከፍተኛ ትኩረት የሰጠነው  በየክልሉ እና በሁሉም የጤና ኬላ እና ጣቢያዎች ማሰራጨት፣ ስልጠና መስጠት እና ክትባቱን መስጠት ላይ ነው፡፡ የጤና ባለሞያዎች ተከትበዋል፡፡ አሁን ደግሞ ከ65 አመት በላይ የሆናቸውን እና ከ55 በላይ ሆኗቸው ተጓዳኝ ህመም ያለባቸውን መከተብ ጀምረናል፡፡ ምን ያህል ሰው እስካሁን ተከተበ የሚለውን ቁጥር እንግዲህ ከሚቀጠጥለው ሳምንት በኃላ ሰርተን እናሳውቃለን፡፡” ብለዋል ዶ/ር ሙሉቀን

ከዚህ ጋር ተያይዞ በአዲስ አበባ ክትባቱ እየተሰጠባቸው ባሉ የተለያዩ ጤና ጣቢያዎች ተዟዟራ የተመለከተችው የዋዜማ ሪፖርተር ክትባቱን ለመውሰድ የተገኙ በርካታ አዛውንቶች አካላዊ ርቀትን መጠበቅ በማይቻልበት ሁኔታ ውስጥ ሆነው መታዘቧንና አዛውንቶቹ ለበሽታው ይበልጥ ተጋላጭ እንዳይሆኑ የተሻለ አሰራር ለምን እንዳልተመቻቸ አማካሪውን ጠይቃለች፡፡

“እውነት ነው በአንዳንድ ጤና ጣቢያዎች እንዲህ አይነት ሁኔታ እንደተፈጠረ መረጃው እኛም ደርሶናል ማስተባበል አንችልም፡፡” ያሉት ዶ/ር ሙሉቀን “ጥቆማው እንደደረሰን በስልክ ደውለን እንዲስተካከል ነግረናል በቀጣይ ቀናትም እያስተካከልን እንሄዳለን፡፡” የሚል ምላሽ ሰጥተዋል፡፡  [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በኦሮሚያ ክልል በርካታ ዜጎች ቄያቸውን ለቀው ወደ ተለያዩ ክልሎች እየተሰደዱ መሆኑን የዋዜማ ምንጮች እየገለጹ ነው።

በተለይ በምዕራብና ምስራቅ ወለጋ አካባቢዎች ጉሊሶ እና ባቦ ገምቤል ወረዳዎች ውስጥ ይኖሩ የነበሩ አርሶ አደሮች ከታጣቂዎች በመሸሽ ክልሉን ለቀው ወደ ቤንሻንጉል ጉምዝ እና ወደ አማራ ክልል እየገቡ መሆኑን ተፈናቃዮቹ ለዋዜማ ተናግረዋል።

ተፈናቃዮቹ እየተሰደዱ ያሉት በአማራ ክልል ምዕራብ ጎጃም ቡሬ እና ባህርዳር ፤ በደቡብ ወሎ ሐይቅ እና ደሴ በሰሜን ወሎ ደግሞ ወልዲያ ፤ ሐራ እና ቆቦ ከተሞች ነው።

ሰሞኑን ከነቀምት ወደ ባህርዳር መስመር በሚጓጓዙ አውቶብሶች ውስጥ ተፈናቃዮች ከወትሮው በርከት ብለው እንደታዩ የዐይን ምስክሮች ለዋዜማ ተናግረዋል።

ከኦሮሚያ ክልል አባይን ተሻግረው ወደ ቡሬ ከተማ እና አካባቢው የደረሱ ተፈናቃዮች በየመንገዱ እና በየእምነት ቤቶች ያለመጠለያ ሜዳ ላይ መውደቃቸውን ተናግረዋል።

“ከአርባ አመት በፊት የደርግ መንግስት ከተለያዩ አውራጃዎች ወደ ምእራብ ኦሮሚያ ወስዶ ካሰፈረን በኋላ አገራችን ነው ብለን ፤ ሀብት እና ንብረት አፍርተን ፤ ከኦሮሞ ህዝብ ጋር ተዋልደን ፤ ድረን ዛሬ አገራችሁ አይደለም ውጡ ስንባል የምንሄድበት አጣን ። አማራ ናችሁ ወደ አማራ ሂዱ ሲሉን ወደ አማራ ክልል መጥተን የምንወድቅበት አጣን” ሲሉ ለዋዜማ እንባ እየተናነቃቸው ተናግረዋል።

የክልሉ መንግስት የተፈናቃዮቹን ትክክለኛ ቁጥር ለማወቅ መረጃ እያሰባሰበ መሆኑን አስታውቋል። የደቡብ ወሎ ዞን ከአንድ ሺህ በላይ ተፈናቃዮች ወደ አካባቢው መድረሳቸውን ተናግሯል።

“ብዙ ተፈናቃዮች ከአርባ አመት በፊት ጥለውት የሄዱትን ቀበሌ ብቻ ሳይሆን ወረዳው ማን እንደሚባል እንኳ ሊያውቁ ባለመቻላቸው አማራ ክልል ከገቡ በኋላ ከነቤተሰቦቻቸው በየጎዳናው ፈሰዋል” የበታች የአስተዳደር እርከን ላይ ያሉ የሀይቅ ከተማ ሹም እንደነገሩን ።

በተጠጋንበት ቤተ ክርስቲያን እና በየመስጂዱ ህዝቡ እያዋጣ የሚችለውን ያህል እየረዳን እስካሁን ጦም አላደርንም ፤ ቢሆንም በመንግስት በኩል ግን እስካሁን የተደረገልን ድጋፍ የለም ይላሉ ተፈናቃዮቹ።

ሌላው ከዚያው ከምእራብ ወለጋ ወደ ቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል ባምባሴ ወረዳ የተሻገሩ የአማራ ተወላጆች ተመሳሳይ ችግር እየገጠማቸው መሆኑን ለዋዜማ ተናግረዋል።

ወደ ወረዳው የታጣቂዎች ሰርገው ስለሚገቡ ሁሌ ስጋት መኖሩን ተናግረው ወረዳው ተፈናቃዮቹን ለመርዳት እና ለመደገፍ ቀርቶ ከአካባቢው እንድንወጣ በተደጋጋሚ እየገፋን ነው ሲሉ ነው ብለዋል ። [ዋዜማ ራዲዮ]

METEC former boss Geb. Kinfe Dagnew

ዋዜማ ራዲዮ- የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን ሜቴክ የቀድሞ ዋና ዳይሬክተር ሜጀር ጀነራል ክንፈ ዳኘው የትራክተር ግዢን በተመለከተ ለቀረበባቸው ክስ መጋቢት 29 ቀን 2013 ዓም ለመጀመርያ ጊዜ የተከሳሽነት ቃላቸውን ሰጥተዋል፡፡

ጉዳዩን ሲመረምር የቆየው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 3ኛ የፀረ ሙስና ጉዳዮች ችሎትም ቃላቸውን ሙሉ ቀን ሲያዳምጥ መዋሉን ችሎቱን የተከታተለችው የዋዜማ ሪፖርተር ዘግባለች፡፡

ከዚህ ቀደም ጥር 21 2011 ዓ.ም ከሳሽ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ “በትራክተር ግዥ የደረሰ 319.4 ሚሊየን ብር ኪሳራ አለ” በማለት ተፈፀመ ያለውን የወንጀል ድርጊት በዝርዝር የሚያስረዳ ክስ መስርቶ ምስክሮቹን ሲያሰማ ቆየይተቷል፡፡

በቀረበባቸው ክስ ላይ ዛሬ የተከሳሽነት ቃላቸውን የሰጡት ሜ/ጀ ክንፈ ኮርፖሬሽኑ የመንግስት የልማት ድርጅት ሆኖ ሲመሰረት ጀምሮ የነበረውን ጉዞ እና ሲሰራበት የቆየውን ፖሊሲ አስቀድመው በዝርዝር ለዳኞች አስረድተዋል፡፡

ቀጥለውም የቀረበባቸውን እያንዳንዱን የክስ ሀሳብ እያነሱ ቃላቸውን ሰጥተዋል፡፡
አቃቤ ህግ ባቀረበው ክስ ላይ “የገበያ ጥናት ሳይደረግባቸው የተገዙ ትራክተሮች በመሆናቸው ሊሸጡ አልቻሉም” በሚል የቀረበውን የክስ ሀሳብ ያስታወሱት ሜጀነራሉ “ሜቴክ የግል ባለሀብት አይደለም! ስለዚህ የገበያ ጥናት ሲደረግ የትኛውን ምርት ባመርት ከፍተኛ ትርፍ አገኛለሁ ተብሎ ሳይሆን እንዴት ነው ሀገሪቱን በልማት መጥቀም የምችለው ተብሎ ነው፡፡ አዎ የገበያ ጥናት ተደርጓል፡፡ ነገር ግን የተደረገው ጥናት የምርቱን ዋጋ እና ገበያ ላይ የሚቀርብበትን እንዲሁም ተወዳዳሪ አቅራቢዎች የሚሸጡበትን ዋጋ ነው፡፡” በማለት አስረድተዋል፡፡

አክለውም ናዝሬት ትራክተር ማምረቻ ፋብሪካ በሜቴክ ስር ከመሆኑ በፊት ባሉት 10 አመታት 6 ሺህ ትራክተሮችን ብቻ አምርቶ ወደ 50 ሚሊዮን ብር ገደማ እዳ እንደነበረበት የገለፁት ክንፈ ዳኘው ፋብሪካውን በተረከቡ አንድ አመት ተኩል ጊዜ ውስጥ 15 ሺህ ትራክተሮች ተመርተው 7ሺህ 5መቶ የሚሆኑት ለገበሬው መሸጣቸውን ገልፀዋል፡፡

“ከደምበኛ ከፍተኛ ዋጋ አገኛለሁ ወይ ከሚል እይታ የተሰራን የገበያ ጥናት ልናየውም አንፈልግም ምክንያቱም መንግስት ሀገሪቱን ከግብርና መር ወደ ኢንዱስትሪ መር ኢኮኖሚ ለማሸጋገር ብሎ ላወጣው ፖሊሲ እንዲያግዝ የተቋቋመው ሜቴክ አላማው ማትረፍ አይደለም፡፡” ብለዋል ተከሳሹ፡፡

ሌላው ግልፅ ጨረታ ስላለመደረጉ የሚገልፀውን የአቃቤ ህግን የክስ አካል በተመለከተ ቃላቸውን ሰጥተዋል፡፡
በሜቴክ የግዢ መመርያ መሰረት “የኮንትራት ግዢ ሲደረግ ዋና ዳየይሬክተሩ ካላፀደቀ በቀር በግልፅ ጨረታ ይደረጋል” የሚል አንቀፅ እንዳለ አንስተዋል፡፡ በመሆኑም “አንቀፁ ዋና ዳይሬክተሩ በልዩ ሁኔታ ያለ ጨረታ ግዢ የሚፈቅዱበት ስልጣን እንዳላቸውም የሚደነግግ ነው፡፡ ከዚህ የትራክትር ግዢ እየተባለ ከቀረበው ጉዳይ አንፃር ደግሞ የተገዛው ትራክተር ሳይሆን የትራክተሩን አካላት እና ቴክኖሎጂውን ነው፡፡ የቴክኖሎጂ ግዢ ሲደረግ ደግሞ ከዲዛይን ጀምሮ ላይሰንስን እና ብራንድንም የሚያካትት ነው፡፡ ያ ማለት ደግሞ አቅራቢዎች በረጅም ጊዜ ሽያጭ ሊያገኙ የሚችሉትን የሚያሳጣ ነውና ጨረታ ይውጣ ቢባል ዋጋው ከፍ ያለ እና የሀገሪቱ አቅም የማይፈቅደው ነው የሚሆነው፡፡ ለዚህም ነው የኮንትራት ግዢ ተመራጭ ያደረግነው፡፡” በማለት አስረድተዋል፡፡

ሌላው “ምንም አይነት ስፔስፊኬሸን (መስፈርት) ሳያወጡ ግዢ ተከናወነ” የሚለው የክሱ አካል ሲሆን ለዚህ ምላሽ የሰጡት ሜ/ር ጀነራሉ “እኛ ስፔስፊኬሽን (መስፈርት) እናወጣለን ነገር ግን ለአቅራቢዎቹ አንሰጣቸውም ምክኒያቱም ስፔስፊኬሽን የዲዛይን አካል በመሆኑ እኛ በሰጠናቸው መሰረት ከተሰራ ጠቅላላ የምርት ሂደታቸውንም ነው የሚቀይሩት ያ ደግሞ ዋጋው እንዲጨምር ያደርገዋል፡፡ ስለዚህ እኛ ከያዝነው ስፔስፊኬሽን ጋር የሚቀራረበውን ነው የምንመርጠው፡፡” ብለዋል፡፡
ሌሎችም የክስ ሀሳቦችን በዝርዝር እያነሱ ቃል የሰጡ ሲሆን “ፍርድቤት ጥፋተኛ ናችሁ ብሎ ሳይወስንብ በቴሌቭዥን መወንጀላችን የእኛን ስም ለማጠልሸት የተደረገ ፕሮፓጋንዳ ነው” ብለዋል፡፡

በ2.2 ሚሊዮን ብር መነሻ ካፒታል የተመሰረተው ሜቴክ በ8 አመታት ውስጥ ብቻ ማለትም እስከ 2010 ዓም ድረስ 22 ቢሊዮን ብር መድረሱን የገለፁት ተከሳሹ “በ2010 በተሰራው የኦዲት ሪፖርት አንድም የጠፋ ገንዘብ እንደሌለ ተቀምጧል” ብለዋል፡፡ ይህ ሪፖርትም በገንዘብ ሚኒስትር እና በጠቅላይ ሚኒስትር ፅህፈት ቤት ጭምር እንደሚገኝ አብራርተዋል፡፡

በተለይ የቴክኖሎጂ ግዢን በተለከተ ሜቴክ የሄደበት መንገድ እና አሰራሩ ልክ እንደሆነ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ የመንግስት ባለስልጣናት በተገኙበት መናገራቸውን የገለፁት ሜ/ጀ ከንፈ ዳኘው “ትክክል እንደሆነ ከመደገፍ በተጨማሪም ግዥው እኛ ባልነው መልኩ እንዲከናወን መመርያ እና አቅጣጫም ሰጥተውናል” ብለዋል፡፡

የቀድሞው ጠቅላይ ሚንስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ምላሽ ይኖራቸው እንደሁ ላቀረብነው ጥያቄ ምላሽ አላገኘንም።

በመጨረሻም “አንድም ሰው አምስት ሳንቲም እንኳን ሊሰጠኝ የዳዳ የለም:: እኔም ልወሰድኩም” ያሉት ሜ/ጀነራሉ “ለዚህም ምክኒያቴ የምወደው ህዝብ እና ሀገር አለኝ ፣ ከዚህ ባለፈም ገንዘብ ብፈልግ እንኳን በስርቆት አላመጣም፣ የምርምር እና የዲዛይን ሰው ነኝ አቅም አለኝ፡፡” ብለዋል፡፡

ችሎቱ የተከሳሽነት ቃላቸውን ካዳመጠ በኋላ ለእሳቸው መከላከያ ምስክር ሆነው የቀረቡ የግዢ ባለሞያን የምስክርነት ቃል መስማቱን ቀጥሏል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ( ኦፌኮ) ከፍተኛ አመራሮች የሆኑት አቶ ጃዋር ሞሀመድ፣ አቶ በቀለ ገርባ፣ አቶ ሀምዛ ቦረና እና ሌሎች ሁለት ተከሳሾች ዛሬ ሰኞ መጋቢት 13 ቀን 2013 በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የፀረ ሽብርና በህገመንግስት ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች ችሎት ቀርበው የእምነት ክህደት ቃላቸውን ሰጥተዋል፡፡

ወንጀሉን አልፈፀምኩም ጥፋተኛም አይደለሁም ያሉት አቶ ጃዋር አቃቤ ህግ ባቀረበባቸው ክስ ላይ ምላሽ መስጠታቸውን የዋዜማ ሪፖርተር ዘግባለች፡፡

በዚህም የኦርቶዶክስ እምነት አባቶችን ለማስገደል እየተንቀሳቀሰ ነበር የሚል የወንጀል ክስ ቀርቦብኛል ያሉት ተከሳሹ እንዲህ ያለ ነገር ለማድረግ ማንነቴም የኋላ ታሪኬም አይፈቅድም ብለዋል፡፡ አክለውም ወላጅ እናቴ የኦርቶዶክስ እምነተት ተከታይ ናት ኦርቶዶክስ ላይ ጥቃት እንዲደርስ አደረኩ ማለት የእናቴ ወገኖች ላይ ወይንም ግማሽ አካሌ ላይ ጥቃት እንዳደረስኩ ነው የሚቆጠረው ብለዋል፡፡

ከዚህ በተጨማሪም የብሄር ግጭት ለማስነሳት እና መንግስተትን በትጥቅ ትግል ለመጣር ሲሰሩ ነበር የሚል ክስ የቀረበባቸው አቶ ጃዋር ባለፉት አመታት ሳደርግ የነበረው የፖለቲካ ትግል ብሄርን ከብሄር ለማጋጨት ሳይሆን እንደውም ለማስማማት ነው፡፡ ሰላማዊ ትግል እንጂ የትጥቅ ትግል አድርጌ እንደማላውቅ ደግሞ ከሳሾቼ ብቻ ሳይሆኑ ሁሉም የኢትዮጵያ ህዝቦች ያውቁታል ብሏል፡፡

ከዚህ በተጨማሪም ሁለተኛ እና ሶስተኛ ተከሳሸ የሆኑት አቶ በቀለ ገርባ እና አቶ ሀምዛ ቦረና እንዲሁም ሌሎች ሁለት በመዝገቡ የተካተቱ ተከሳሾች በተመሳሳይ መልኩ ወንጀሉን አልፈፀምንም ጥፋተኛም አየይደለንም በማለት የእምነት ክህደት ቃላቸውን ሰጥተዋል፡፡፡

ይህን ተከትሎ አቃቤ ህግ ምስክሮቼን እንዳሰማ እና ማስረጃዎቼን እንዳቀርብ ቀጠሮ ይሰጠኝ በማለት ችሎቱን ጠይቋል፡፡

ችሎቱ ምስክሮችን ለመስማት ለመጋቢት 29 ቀን ቀጠሮ የሰጠ ሲሆን ከዛ በፊት ግን አቃቤ ህግ በምስክሮች እና ወንጀል ጠቋሚዎች ጥበቃ አዋጅ መሰረት ምስክሮቹን በዝግ ችሎት ለማሰማት ያቀረበው አቤቱታ ላይ መጋቢት 28 ውሳኔ ለመስጠት ችሎቱ ቀጠሮ ይዟል፡፡

የተከሳሾች ጠበቆች ከ1 እስከ 3 ካሉት ተከሳሾች ውጪ ያሉት ተከሳሾች የቀረበባቸው ክስ የዋስትና መብትን የሚያስነፍግ ባለመሆኑ ችሎቱ ዋስትና መብታቸውን እንዲያስክብርላቸው ጠይቀዋል፡፡

ችሎቱ በዚህም ጉዳይ ላይ ትዕዛዝ ለመመስጠጥ ደግሞ ለ መጋቢት 22 ቀን 2013 ዓም ቀጠሮ ይዟል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

  • ሰፋፊ የግጦሽና የእርሻ ቦታ የያዙ አርሶ አደሮች 5 ኮከብ ሆቴል፣ ሞልና ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል እንዲገነቡ ይበረታታሉ

ዋዜማ ራዲዮ- በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ዙርያ የሚገኙ አርሶ አደሮች የይዞታ ማረጋገጫ የምስክርነት ወረቀትን ያለ አንዳች ውጣ ውረድ እንዲሰጣቸው የሚያዝ አዲስ መመርያ ተዘጋጀ፡፡

ዋዜማ እጅ የገባው ይህ አዲስ መመርያ በምክትል ከንቲባ አዳነች አበቤ ተፈርሞ ለሁሉም ክፍለ ከተማ የመሬት ልማት ማኔጅመንት ቢሮዎች በቀጣይ ሳምንታት የሚላክ ይሆናል፡፡

‹‹የአርሶ አደር የመኖርያ ቤትና የከተማ ግብርና መጠቀሚያ የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት አሰጣጥና ዘላቂ የልማት ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የወጣ የአፈጻጸም መመርያ ቁጥር 20/2013›› የሚል ርእስ የተሰጠው ይህ መመርያ አርሶ አደሮች ያለምንም ውጣ ወረድ የይዞታ ማረጋገጫ እንዲያገኙ መንገዶችን ቀላል የሚያደርግ ሲሆን ሰፋፊ ቦታ ይገባናል የሚሉ አርሶ አደሮችም ከተማው ውስጥ ግዙፍ ሞሎች፣ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታሎችንና 5 እና ከዚያ በላይ ኮከብ ያላቸውን ሆቴሎች በተናጥል፣ በጋራና፣ ከኢንቨስተሮች ጋር በመሻረክ እንዲያለሙ የሚያግዝ ነው፡፡

በምክትል ከንቲባ አዳነች የተፈረመበት ይህ ሰነድ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከተማ ካቢኔ በወሰነው መሠረት የአርሶ አደር የመኖርያ ቤትና የከተማ ግብርና መጠቀሚያ የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት መመርያውን ተከትላችሁ በአስቸኳይ ወደ ሥራ ግቡ በሚል ክፍለ ከተሞችንና የታችኛውን የከተማውን የአስተዳደር መዋቅር ያዛል፡፡

የከንቲባ ጽሕፈት ቤት ካቢኔ ጉዳዮች ኃላፊ አቶ ኤፍሬም ግዛው መመርያውን በመጪዎቹ ሳምንታት ለትግበራ ይልኩታል ፡፡

በተለያዩ ጊዜያት መንግሥት በልማት ሰበብ አርሶ አደሮችን አፈናቅሏል ሲል የሚጀምረው ይህ በይዘቱ ፍጹም አዲስ የሆነ መመርያ መንግሥት አርሶ አደሩን የመኖርያ ቤትም የግብርና መጠቀሚያ ባለይዞታም ሳያደርገው የምስክር ወረቀትም ሳይሰጠው በመቆየቱ መጸጸቱንና ትክክል እንዳልነበረም ያወሳል፡፡ ይህ ሁኔታም አርሶ አደሩን የገዛ ይዞታውን እንዳያለማው አስሮት ቆይቷል ይላል ሰነዱ፡፡

ከዚህ መመርያ አባሪ ሆኖ የቀረበው የመግቢያ ሀተታ እንደሚለው ይህ አርሶ አደሮችን ያለ ይዞታ የማንከራተቱ ነገር በተከታታይ በሕዘቦች ዘንድ ወቀሳን ማስከተሉን ይተነትንና ነገሩ አሁን ከወቀሳነት አልፎ ፖለቲካዊ አጀንዳ እየሆነ ገፍቶ መምጣቱ ‹መስተዳደሩ የአርሶ አደሩን ተጠቃሚነት በተግባር ማሳየት እንዳለበት እንዲያምን አድርጎታል ይላል፡፡

በአርሶ አደር የተያዙ የመኖርያና የእርሻ ይዞታዎች ከእንግዲህ የመሬት ይዞታ ማረጋገጫ በአስቸኳይ እንዲሰጣቸው፤ አርሶ አደሮች ከከተማ ግብርና ባሻገር በይዞታቸው ላይ ከትልልቅ ኢንቨስተሮች ጋር እየተጣመሩ ይዞታቸው ላይ ከፍተኛ ልማት እንዲጀምሩ እንዲደረግ የሥራ መመርያን ይሰጣል፡፡

እነዚህ አርሶ አደሮች በሕግ አግባብ ከሌሎች አርሶ አደሮች ጋር እየተደራጁ ወደ ከፍተኛ የከተማ ልማት እንዲገቡም ይበረታታሉ ይላል፡፡ የዚህ መመርያ ዓላማም አርሶ አደሮች የአኗኗር ዘይቤያቸውን እንዲቀይሩም ለከተማዋ ገጽታ መለወጥም ድርሻ እንዲኖራቸው ነው በማለት ያወሳል፡፡ አሁን ይህ መመርያ ለምን እንዳስፈለገ ሰነዱ ጨምሮ ሲያስረዳም፣

‹‹እስከአሁን በነበረው አሰራር አርሶ አደሩ ለግሉ መኖርያ 500 ካሬ መሬት ይሰጠው የነበረ ቢሆንም የተቀረው የእርሻ መሬቱ በተልካሻ የካሳ ክፍያ ይነጠቅብኛል በሚል በሕገ ወጥ መንገድ መሬቱን ለሌሎች ሲያስተላልፍ ቆይቷል፤ ይህን ለሕገ ወጥ ግንባታ በር ከፍቷል›› ይልና ‹‹ይህን ተከትሎም አርሶ አደሩ የመልካም አስተዳደር ችግር እየሆነ መምጣቱ ለዚህ አዲስ መመርያ መዘጋጀት አንድ ምክንያት ነው›› ሲል ያስቀምጣል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ ካቢኔ የከተማ ቦታን በሊዝ ስለመያዝ ባወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004 አንቀጽ 33 ንኡስ አንቀጽ 2 መሰረት ነው ይህ አዲስ መመርያ የተዘጋጀው፡፡

በዚህ መመርያ መሰረት በአርሶ አደር የተያዙ በታዎች በከተማ አስተዳደሩ ወሰን ውስጥ አርሶ አደሩ ለመኖርያና ለከተማ ግብርና ሥራዎች እየተጠቀሙበትና እያስተዳደሩት ያለ ማንኛንም መሬት ያጠቃልላል፡፡ የመሬቱ ስፋት ትልቅ መሆን፣ የአንድ አርሶ አደር ይዞታ በጣም በርካታ መሆን በመመርያው ላይ ለውጥ የሚያመጣ አይደለም፡፡ ይህም አርሶ አደሩን ይገባኛል የሚለውን መሬት እንዴትም ሰፊ ቢሆን አስጠብቆ እንዲቆይ ብሎም ከባለሀብቶችና ከአቻ አርሶ አደሮች ጋር በመሆን እንዲያለማውና ወደ ዘላቂ ሚሊዮነርነት እንዲሻጋገር የሚያደርግ ነው፡፡

በዚህ መመርያ መሰረት ለአርሶ አደሮች የሚታደለው የመጠቀሚያ የምስክር ወረቀት ለአርሶ አደር የእርሻ ወይም የግጦሽ ወይም የደን ይዞታዎች የተለያየ የከተማ ግብርና ይዞታዎች የመጠቀም መብት እንዳለው የሚያረጋግጥ ሰነድ ነው፡፡
የዚህ መመርያ ዓላማ በሰነዱ ተደጋግሞ እንደተገለጸው አርሶ አደሩ ከእንግዲህ ይዞታዬ የሚለውን ሰፋፊ መሬት እንዳስጠበቀ እንዲቆይና በግሉ ወይም ከመሰል አርሶአደሮች ጋር እንዲሁም ከከፍተኛ ባለሐብቶች ጋር በይዞታው ላይ የልማት ስራዎችን እየሰራ ዘላቂ ባለሀብት እንዲሆን ማስቻል ነው፡፡

ይህ መመርያ ተፈጻሚነቱ በአዲስ አበባ ከተማ በአርሶ አደርና በአርሶ አደር ልጆች ለመኖርያና ለግብርና ሥራዎች አገልግሎት እየሰጡ ያሉ ማናቸውም የመሬት ይዞታዎች ላይ ነው፡፡

አርሶ አደሩ የይዞታ ማረጋገጫ የሚሰጠው ቦታው የሱ ስለመሆኑ የአገራባች ይዞታ ባለቤቶች ሲመሰክሩለትና የአርሶ አደር ኮሚቴ ለዚሁ ምስክርነት ሲሰጥ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም የነበሩ ውስብስብ የባለቤትነት ማረጋገጫ ሂደቶችም በዚህ መመርያ ተቃለዋል፡፡
አርሶ አደሩ ወይም የአርሶ አደሩ ልጅ የምስክርነት ወረቀት የሚጠይቅበት መሬት የራሱ ይዞታ ስለመሆኑ በወረዳ ደረጃ በኮሚቴ ሲረጋገጥም ማንኛውም የአርሶ አደር ልጅ ነኝ የሚል ለቦታው የይዞታ የምስክር ወረቀት ማግኘት ብቻም ሳይሆን ለመኖርያ ቤት መስሪያ የሚሆን 150 ካሬ መሬት ያገኛል፡፡

የምስክር ወረቀት የተጠየቀበት መሬት አርሶ አደሩ ለልጁ ሰጥቶ ልጁም እየተጠቀመበት መሆኑ በኮሚቴው ከተረጋገጠ ደግሞ ሌላ ተጨማሪ ማስረጃ ሳይጠየቅ ለአርሶ አደሩ ልጅ የምስክርነት ወረቀት ይዘጋጃል፡፡

ይህ በወረዳ ደረጃ የሚዋቀረው ኮሚቴ ነባር አርሶ አደሮች በራሳቸው ከወረዳ ጋር የሚመሰርቱት ኮሚቴ ሲሆን ከዚህ ቀደም በነበሩ ዓመታት በተለይም የቀድሞ ከንቲባ ታከለ ኡማን መምጣት ተከትሎ ይህ በየወረዳው የተዋቀረ ኮሚቴ ለመሬት ቅርምት ቁልፍ ሚና ሲጫወት እንደነበር ይታወሳል፡፡

የታከለ ኡማ አስተዳደር ከተማው ውስጥ ኪስ ቦታዎች እየተቀለሙ እንዲታጠሩና የይገባኛል ጥያቄ እንዲነሳባቸው፣ ከዚያም የአርሶ አደር ልጅ ነኝ በሚል በአርሶ አደር ኮሚቴ በሚሰጥ ምስክርነት ብቻ በርከታ ቦታዎች በሕገ ወጥ መንገድ ታጥረው እንዲቸበቸቡ በር እንደከፈተም ይነገራል፡፡

አሁንም በዚሁ አሰራር የምሰክርነት ወረቀት እንዲታደል የሚያዘው መመርያ ካርታ የተጠየቀበት መሬት ከአርሶ አደር ቤተሰብ በውርስ የተገኘ ከሆነም ለመሬቱ የይዞታ የምስክርነት ወረቀት ወዲያውኑ እንዲሰጥ ያዛል፡፡ አርሶ አደሩ ስለይዞታው የሚያስረዱ ተጓዳኝ ሰነዶች ማለት የግብርና ደረሰኝ፣ የውርስ ስጦታ መብራት ውሃና ስልክ ያስቀጠለበት ተቀራራቢ ሰነዶችም በራሳቸው በቂ ሆነው የይዞታ ምስክር ወረቀት ያሰጣሉ ይላል፡፡

መሬቱ ወይም ቦታው የምስክር ጠያቂው መሆኑ እስከተረጋገጠ ድረስ ለግብርና መጠቀሚያ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ለመስጠት የቦታ ብዛትም ሆነ ስፋት ገደብ እንደሌለውም አዲሱ መመርያ በማያሻማ ሁኔታ ያስቀምጣል፡፡
በዚህ መመርያ አርሶ አደሩ የኔ ነው የሚለው ቦታ የፕላን ታቀርኖ ላይ ያረፈ እንኳ ቢሆን የአርሶ አደር ቦታዎችም አገልግሎት አይከለከሉም፡፡ የፕላን ተቃርኖ ማለት ቦታው ለመንገድና ሌሎች መሠረተ ልማቶች ወይም ለሕዝባዊ አገልግሎትና ሌሎች የተለዩ አገልግቶች በፕላን የተቀመጠ ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡

በዚህ መመርያ መሰረት የአርሶ አደሩ ልጅ ለብቻው የግብርና መሬት ካለውም ምንም ያህል ቦታው ሰፊ ቢሆን የምስክር ወረቀት ይሰጠዋል፡፡ ምናባት ከዚህ ቀደም ካሳ ሳይከፈል የአርሶ አደር መሬቱ የመሬት ባንክ ውስጥ ገብቶ ከነበረም በክፍለ ከተማ መሬት ባንክና ማስተላልፍ ጽሕፈት ቤት በኩል የማጣራት ሥራ ተሰርቶ መሬቱ ከመሬት ባንክ እንዲወጣ ተደርጎ ለአርሶ አደሩና ለአርሶ አደር ልጆች እንዲሰጠ ይደረጋል፡፡

በኮንዶሚንየም አካባቢ የሚገኙ መሬቶችም ቢሆን የአርሶ አደር ይዞታዎች ከሆኑ ወይም እንደነበሩ ከተረጋገጠ ከጋራ መኖርያ ቤቶች ጋር እንዳይደራረቡ ተደርጎ አገልግሎት ይሰጣቸው ይላል አዲሱ መመርያ፡፡
አርሶ አደሩ የምስክር ወረቀቱን ካገኘ በኋላ ቦታውን ለፈቀደው የግብርና አገልግሎት ከማዋል ጀምሮ የይዞታ መብቱን የማልማትና የማውረስ ሙሉ መብትን ይቀዳጃል፡፡

ይህ ብቻም አይደለም፣ የአርሶ አደሩ ቤት በ1997 ለተነሳው መስመር ካርታ ላይ ቢታይም ባይታይም ለመኖርያ በ500 ካሬ ሜትር ቦታ ላይ በነባር ይዞታ ስሪት የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ይሰጠዋል፡፡ ለአርሶ አደር ልጆችና አርሶ አደሩ ጋር ለተጠጉ ማናቸውም የቤተሰብ አባላትም 150ካሬ መሬቶች ይታደላሉ፡፡

በመመርያው መሰረት ዕድሜያቸው 19 እና ከዚያ በላይ ሆነው የአርሶ አደሩን ገቢ በመጋራት ከአርሶ አደሩ ጋር አብረው ለሚኖሩ የአርሶ አደር ልጆች ይዞታው ላይ ቤት ኖረም አልኖረም 150 ካሬ ይሰጣቸዋል፡፡

የግብርና እርሻ መሬቱን ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው ለከፍተኛ የኢንቨስትመንት ሥራዎች ማዋል ሲፈልግ ከከንቲባው ወይም ከንቲባው ከሚወክሉት ሰው ብቻ ፈቃድ እያገኘ እንዲስተናገድ ልዩ መብትንም ያጎናጽፋል መመርያው፡፡ ሆኖም የከተማ ግብርና መጠቀሚያ ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት የተሰጠበትን ይዞታ ገበሬው መብቱን በማናቸውም ሁኔታ ሕግ ከሚፈቅደው አግባብ ለልጆቹ ከማስተላለፍ በስተቀር በሽያጭ ወይም በስጦታ ለሌላ ሶስተኛ ወገን ማስተላለፍ አይፈቀድለትም፡፡

አርሶ አደሮቹ 5ሺ እና ከዚያ በላይ ካሬ ቦታ የይዞታ ማረጋገጫ ሲሰጣቸው ግዙፍ የገበያ ሕንጻዎች፣ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታሎችና ባለ5 ኮከብና ከዚያ በላይ ሆቴሎችን እንዲገነቡ ሁኔታዎች ይመቻቹላቸዋል፡፡ ይህን እንዲያደርጉ የሚፈቀድላቸው ግን መሀል ከተማ ይዞታ ካላቸው 5ሺ ካሬ የይዞታ ማረጋገጫ ሲያገኙ ከተማ ዳር ደግሞ ከ5ሺ እስከ 10ሺ ካሬ የይዞታ ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ሲያገኙ ብቻ ነው፡፡

የቦታ ስፋት ስታንዳርድ ባልወጣላቸው የቦታ ይዞታዎች ላይ አርሶ አደሮች የልማት ጥያቄ ሲቀርቡ በቅድሚያ በፕላንና ልማት ኮሚሽን በኩል ስታንዳርድ እንዲወጣላቸውና ከዚያም አርሶ አደሮቹ እንዲሳተፉበት ይደረጋል፡፡
መመርያው አርሶ አደሩ ለእርሻና ለመኖርያ ሲጠቀምበት የነበረን ቦታ በራሱና ከሌሎች አርሶ አደሮች ጋር በመሆን ለማልማት ሲያስብ ቦታው ወዲያውኑ ከሊዝ ነጻ ሆኖ የግንባታ ፈቃድ ይሰጠዋል ይላል፡፡

አርሶ አደሩ በራሱ ይዞታ ላይ ከሌሎች ኢንቨስተሮች ጋር የማልማት ሐሳብ ሲኖረው ደግሞ የአርሶ አደሩን ዘላቂ ተጠቃሚነት በሚያስጠብቅ መልኩ ታይቶ የሚስተናገድበት ሁኔታ ይመቻቻል ይላል፡፡

መመርያው ወደ ክፍለ ከተሞች ሊሰራጭ ገና በዝግጀት ላይ ቢሆንም ከጥር 2፣ 2013 ጀምሮ የጸና እንደሆነ ያትታል፡፡
ከአዲስ አበባ ከተማ የጎንዮሽ መለጠጥ ጋር ተያይዞ ያለ በቂ ካሳ የእርሻና የመኖርያ ቦታቸው ተወስዶባቸዋል የሚባሉ አርሶ አደሮች በተለያዩ ጊዝያት የኮንዶሚንየም፣ የገንዘብ፣ የመሬትና የልዩ ልማት ቦታ ተጠቃሚነትን ሲያገኙ መቆየታቸው ይታወሳል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ምክትል ዳይሬክተር አቶ ወንድወስን አንዱዓለም ከሀላፊነታቸው መነሳታቸውን ዋዜማ ራዲዮ ቅርብ ከሆኑ ምንጮች ስምታለች። የተቋሙ ዋና ዳይሬክተር ጌታቸው ድንቁ (ዶ/ር) ከቀናት በፊት በፈቃዳቸው ስልጣን መልቀቃቸው ይታወሳል።

አቶ ወንድወሰን አንዱዓለም በጠቅላይ ሚንስትሩ ቢሮ በአማካሪነት ከሰሩ በኋላ ነበር ከሁለት ዓመት ገደማ በፊት የብሮድካስት ባለስልጣን ምክትል ዳይሬክተር ሆነው የተሾሙት።

አቶ ወንድወሰን በሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር የህዝብ ግንኙነት ሀላፊ ሆነው ያገለገሉ ሲሆን ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር የቀረበ ግንኙነት ካላቸው ተሿሚዎች አንዱ ናቸው።

አንድ ወቅት ጋዜጠኛ ሆነው ለአጭር ጊዜ የሰሩት አቶ ወንድወሰን የብሮድካስት ባለስልጣን ከነበራቸው ሀላፊነት ተነስተው አሁን የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ማዕከል እንደተመደቡ ተረድተናል።
የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ሁለቱም ሀላፊዎችን በአዲስ ተሿሚዎች ለመተካተ ጠቅላይ ሚንስትሩ የቀረቡላቸውን ዕጩዎች እየገመገሙ መሆኑንም ስምተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን በኤፍራታ ግድም ወረዳ በማጀቴ ፤ በካራ ቆሬ እና በዙሪያዋ በሚገኙ የገጠር ቀበሌዎች ላይ ኦነግ ሸኔ ናቸው የተባሉ ታጣቂዎች ከትናንት ምሽት ጀምሮ በከፈቱት ጥቃት በትንሹ ከ20 በላይ ሰዎች መገደላቸውን የዐይን ምስክሮችና የአካባቢው ፖሊስ አባላት ለዋዜማ ተናግረዋል።

ብዙዎች ቆስለው ወደ ደሴ እና በአቅራቢያው ወደሚገኘው የኮምቦልቻ ሆስፒታል ተወስደዋል።

ይህ ዜና እስከ ተጠናቀረበት ጊዜ ድረስ ተኩሱ አለመቆሙን ነዋሪዎቹ ለዋዜማ ተናግረዋል።

ይህ ጥቃት የተፈፀመው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ጆ ባይደን ከፍተኛ ልዑክ ክሪስ ኩን በትግራይ ቀውስና በሱዳን የድንበር አለመግባባት ዙሪያ ከመንግስት ጋር ለመነጋገር ወደ አዲስ አበባ እያቀኑ ባለበት ሰዓት ነው።

እስካሁን በትንሹ 20 የሚሆን አስከሬን መነሳቱን እና ሌላውን ለማንሳት በተኩሱ ምክኒያት እንዳልተቻለ የዐይን እማኞች ነግረውናል ። የሟቾች ቁጥር ከዚህ ከፍ ሊል እንደሚችልም ተነግሯል።

በተለይ ከማጀቴ ከተማ በቅርብ እርቀት ላይ በሚገኝ ጭሬ በተባለ ስፍራ ተኩሱ ጸንቶ መዋሉን ነዋሪዎች ይገልፃሉ።

የአጣየ ከተማ ነዋሪዎች ደግሞ ለዋዜማ እንደገለጹት የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች ከተማዋን ከበው ይዘዋል።

የኦነግ ሸኜ ወደ ከተማው የገባው የአማራ ክልል ልዩ ኃይል ፖሊስ በቅርቡ ተነስቶ ወደ ሌላ ዞን መዛወሩን ተከትሎ እንደሆነ ነዋሪዎቹ ጠቁመዋል።

በስፍራው የተወሰነ ቁጥር ያላቸው የመንግስት ታጣቂዎች የነበሩ ቢሆንም የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች በከባድ የጦር መሳሪያ የታገዙ በመሆናቸው መከላከል እንዳልቻሉ የዐይን እማኞች ተናግረዋል።

የአማራ ክልል ልዩ ኃይል ፖሊስ ከደቡብ እና ከሰሜን ወሎ ዞኖች ወደ አካባቢው እያመራ መሆኑን የዋዜማ ምንጮች ጠቁመዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- ኢትዮጵያ ዋና ዋና አለምዓቀፍ አበዳሪዎች ያራዘሙላት የዕዳ መክፈያ ጊዜ ገደብ በቅርብ ሳምንታት ይጠናቀቃል ። ያለፉትን ዓመታት በፖለቲካ አለመረጋጋት አሁን በቅርቡ ደግሞ በጦርነት ፈተና ላይ ያለችው ኢትዮጵያ ለዚህ ዓመት የሚጠበቅባትን ከ5 ቢሊየን ዶላር በላይ ዕዳ ለመክፈል አልያም ዳግም እንዲራዘምላት ለመጠየቅ ምቹ ፖለቲካዊና ዲፕሎማሲያዊ ቁመና ላይ አይደለችም። እንዳውም ለባዕዳኑ አበዳሪዎች ተፅዕኖ ተጋላጭ አድርጓታል። ዋዜማ ራዲዮ ስለጉዳዩ የሚከተለውን ዘገባ አሰናድታለች

ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ መስማት እንደቻለችውም ኢትዮጵያ የውጭ ብድር አከፋፈል ጫና እፎይታን ለማግኘትና የተያዘባትን ብድር ለማስለቀቅ ከአለም ባንክና የአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም (አይኤምኤፍ) ጋር ሰፊ ውይይት እያደረገች ነው። ከእነዚህ አለማቀፍ ተቋማት ጋር እየተደረገ ባለው ውይይት ቀድሞ ለኢትዮጵያ ይቀመጡ የነበሩ ቅድመ ሁኔታዎች አሁንም ጠንክረው መቅረባቸውንም ሰምተናል።

አለም ባንክና አይኤምኤፍ ባለፈው አመት መጀመርያ አካባቢ ኢትዮጵያ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያን ለመተግበር እቅዷን ይፋ ስታደርግ ቅደመ ሁኔታዎችን በማስቀመጥ በጥቅሉ ወደ ስድስት ቢሊየን ዶላር ብድር እንደሚሰጡ ገልጸው ነበር። ሆኖም ብድሩን ሳይለቁት ለሶስት አመታት ይተገበራል የተባለው የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ መተግበሪያ ጊዜ ተጋምሷል። ለኮሮና ወረርሽኝ ለግብርና እና ለማህበራዊ አገልግሎት የዓለም ባንክ ከዚህ ቀደም ቃል የገባው በመጠኑ አነስተኛ የሆነ የገንዘብ ድጋፍ ቢለቅም ለኢኮኖሚ ማሻሻያ መርሀግብሩ የሚጠበቀው ግዙፍ ብድር አሁንም ድንግዝግዝ ውስጥ ነው።

መረጃዎች እንደሚያሳዩት ኢትዮጵያ አሁን ላይ በጥቅሉ ከ30 ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር የሚልቅ የውጭ ብድር አለባት። ከዚህ ውስጥ 22 ቢሊየን ዶላሩ ከሀገራትና እና ከብዙሀን አበዳሪዎች (bilateral and multilateral) የተወሰደ ብድር ነው። 3.3 ቢሊየን ዶላሩ ደግሞ ኢትዮጵያ በፈረንጆቹ 2014 በዩሮ ቦንድ ከግል አበዳሪዎች የወሰደችውን አንድ ቢሊየን ዶላርን ጨምሮ ከሌሎች የግል አበዳሪ ተቋማት የወሰደችው ነው። 2.3 ቢሊየን ዶላሩ ደግሞ በመንግስት ዋስትና ሰጭነት እንደ ኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ሀይል አይነት ተቋማት የወሰዱት ሲሆን ቀሪው 3.3 ቢሊየን ዶላሩ ደግሞ ያለ መንግስት ዋስትና በኢትዮጵያ አየር መንገድና ኢትዮ ቴሌኮም አይነት ኩባንያዎች ከውጭ አበዳሪዎች የተወሰደ ነው።

ኢትዮጵያ አሁን የገባችበት የእዳ ቅርቃር የሚጀምረው እዚህ ጋር ነው። ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው መረጃ እንደሚያሳየው ሀገሪቱ ከአጠቃላይ 30 ቢሊየን ዶላር ብድሯ ውስጥ የአምስት ቢሊየን ዶላር ብድሩ መክፈያ ጊዜም በሚቀጥለው አንድ አመት ውስጥ ነው። ይህም ለግል አበዳሪዎችና ለአለማቀፍ አበዳሪ ተቋማት የሚከፈል እዳ ነው።

ኢትዮጵያ ይህን አምስት ቢሊየን ዶላር የመክፈል አቅሟ ጥያቄ ውስጥ ገብቷል። ዕዳውን መክፈሏን እርግጠኝነት የጎደላት ኢትዮጵያ የቡድን ሀያ ሀገራት በኮሮና ምክንያት የኢኮኖሚ ጫና ለደረሰባቸው ሀገራት የብድር ማራዘሚያ ፕሮግራምን ለመቀላቀል አመልክታለች። ፕሮግራሙ ከአለማቀፍ ተቋማትና የግል አበዳሪዎች የተወሰደ ብድርን የመክፈያ ጊዜ ማራዘምን ይመለከታል።

የኢትዮጵያ ብድር ይራዘምልኝ ማመልከቻ ግን ለኢትዮጵያ ብድር የሰጡ የግል አበዳሪዎች በሀገሪቱ ብድር የመክፈል አቅም ላይ የነበራቸውን እምነት ሸርሽሮታል። እንደነ ፊች (Fitch) ባሉ የሀገራትን የእዳ ከፋይነት አቋም በሚመዝኑ ተቋማት የተሰጣት ደረጃ በአንዴ የወረደውም በዚህ ምክንያት መሆኑ ይታወቃል። ስታንዳርድ ኤንድ ፑር (S&P) የተባለው ሌላው የብድር አቅም መዛኝ ተቋምም ኢትዮጵያን ዝቅ አድርጎ ደረጃ ስጥቷል። የግል አበዳሪዎችም ለኢትዮጵያ የብድር መክፈያ ጊዜ እፎይታ የመስጠታቸው ነገር በእጅጉ አጠራጣሪ እንደሆነም ነው የሰማነው።

የአለም ባንክ ኢትዮጵያ በያዝነው አመት እንደተፈራው ሳይሆን 6.4 በመቶ የኢኮኖሚ ዕድገት ይኖራታል ብሏል። የአለም የገንዘብ ድርጅት (IMF) ግን የኢኮኖሚ ዕድገቱን ከሁለት በመቶ በታች ነው ሲል ገምቷል። ከሰሞኑ የአለም ባንክ ቀደም ሲል የነበረውን ተስፈኛ አቋም ከልሶ የሀገሪቱ ያለፉት አመታት የኢኮኖሚ ዕድገት መቀመቅ ሊወርድ ይችላል፣ ይህን ለማስቀረትም በፖለቲካዊ ጉዳዮችና በትግራዩ ቀውስ ላይ መፍትሄ ሊፈለግለት ይገባል ሲል አሳስቧል።

ኢትዮጵያ ከአለማቀፍ ተቋማት የወሰደቻቸው ብድሮች መክፈያ ጊዜ እንዲራዘምላትና ተጨማሪ ብድር ለማግኘት የአለም ባንክን እና የአለም አቀፉ የገንዘብ ተቋም (አይኤምኤፍ) መዋቅራዊ ለውጥን ለመተግበር በድርድር ላይ እንድትቀመጥ ጫና ውስጥ እንደጨመሯት ከምንጫችን ሰምተናል። አሁንም ከሁለቱ የገንዘብ ተቋማት ጋር ኢትዮጵያ እያደረገችው ባለው ውይይት፥

  • የመገበያያ ብሯን የውጭ ምንዛሬ ተመን አሁን እያደረገችው ካለው እለታዊ የማዳከም ፍጥነትም በላይ እንድታዳክምና በቅርቡ የምንዛሬ ተመኑን ለገበያ እንድትተው :
  • የመንግስት የንግድ ተቋማትን ወደግል ማዞር (ፕራይቬታይዜሽን) ሂደቱንም እንድታፋጥን :
  • የመንግስት ወጭም በከፍተኛ ደረጃ እንዲቀንስ :
  • እንዲሁም የኢትዮጵያ ወቅታዊ ቁመናንም በደንብ ለማወቅ ብዙ ጊዜ ግልጽነት የሚጎድለውን ከቻይና የወሰደችውን ብድር በዝርዝር እንዲቀርብላቸው ቅድመ ሁኔታ አስቀምጠውላታል።

ከነዚህ መካከል ግን የብር የውጭ ምንዛሬ ተመንን በፍጥነት ማዳከም የሚለው ትልቅ ቦታ ተሰጥቶታል። የኢትዮጵያ ብር ከሀገሪቱ የንግድ ሸሪክ ሀገራት መገበያያ አንጻር አሁንም ጠንካራ ነው ብለው እነ አይኤምኤፍ ያስባሉ። ይህም ኤክስፖርትን ስለማያበረታታ የሀገሪቱን እዳ የመክፈል አቅም ያዳክማል የሚል እምነት አላቸው። ነገር ግን ኢትዮጵያ ይህን በተደጋጋሚ ሞክራ የወጪ ንግድ ገቢዋ ላይ ይሄ ነው የሚባል ለውጥ አላመጣም። እንዳውም የገቢ እቃዎችን በማስወደድ ከፍተኛ የዋጋ ግሽበትን እያስከተለባት ነው።

በትግራዩ ጦርነት ብርቱ ዲፕሎማሲያው ጫና የበረታባት ኢትዮጵያ በአበዳሪዎች ፊት ቆሞ ለመከራከር ቢያንስ ወቅቱ የደረሰውን ዕዳዋን መክፈል ይኖርባታል። ለዚህ አሁንም ተስፋ የተጣለው የአለም ባንክና የአለም የገንዘብ ድርጅት ቃል የገቡትን ገንዘብ እንዲለቁ ማግባባት ነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO-DW

ዋዜማ ራዲዮ- በደቡባዊ ትግራይ ኦፍላ ወረዳ አውሸራ በተባል ስፍራ በትናንትናው እለትና ዛሬ ከ80 በላይ የሚሆኑ የሕወሓት ታጣቂዎች በመከላከያ ሰራዊት እና በአማራ ክልል ልዩ ሀይል መገደላቸውን ያገኘነው መረጃ አመለከተ።

የሕወሓት ታጣቂዎች ኮረም ከተማ አካባቢ ሰፍሮ የነበረው የአማራ ክልል ልዩ ሃይልን ድንገት ለማጥቃት ሙከራ ማድረጋቸውን ተከትሎ የአማራ ክልል ልዩ ሀይል በወሰደው አጸፋ በርካታ ታጥቂዎች መገደላቸውን የአካባቢው ነዋሪዎች ተናግረዋል

የአገር መከላከያ ሰራዊት በደረሰው መረጃ መሰረት ወደ ስፍራው በመሄድ ከአማራ ክልል ልዩ ሀይል ጋር በጥምረት በወሰዱት እርምጃ ከ80 ያላነሱ የሕወሓት ታጣቂዎች ተገድለዋል ሲሉ የአካባቢው ነዋሪዎች ለዋዜማ ገልጸዋል ።

የተቀናጀው የመከላከያ ሰራዊት እና የአማራ ክልል ልዩ ሀይል የሕወሓት ታጣቂዎች ወደ መሸጉበት ተከታትሎ በመግባት ጥቃት መፈጸሙን ስለጉዳዩ የሚያውቁ የመንግስት መስተዳድር አካላት ነግረውናል።

ትናንት ቅዳሜ ጀምሮ እስከ እሁድ (ዛሬ) ድረስ በከባድ መሳሪያ በታገዘ ተኩስ ከአሽንጌ ሃይቅ በስተ ምዕራብ በኩል 20 ኪሎ ሜትር ገባ ብሎ በሚገኝ ተራራማ አካባቢ በዋሻ ውስጥ ተደብቀው የነበሩ የሕወሓት ታጣቂዎች መደምሰሳቸውን እና የቡድኑ አዝዦች መማረካቸውን ምንጮቻችን ተናግረዋል። በንፁሀን ዜጎች ላይ ስለደረሰ ጉዳት የተነገረ ነገር የለም።

ከተማረኩት ውስጥ ቀደም ሲል የመከላከያ ሰራዊቱን የከዱ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች እንደሚገኙበትም ለማወቅ ተችሏል። አካባቢው ተራራ እና ገደላማ በመሆኑ በርካታ የሕወሓት ታጣቂዎች መሽገውበት እንደነበር ነዋሪዎቹ ተናግረዋል።
የፌደራል መንግስቱና የሕወሓት አማፅያን ውጊያ መጀመርን ተከትሎ በራያ ግንባር በኩል ከአላማጣ እስከ ዋጅራት ሒዋነ ድረስ ሰፍሮ የነበረው የሕወሓት ልዩ ሀይል እና ሚሊሻ አብዛሀኛው ሃይል ሸሽቶ የገባው ወደዚሁ ተራራ እና ገደላማ ስፍራ ነበር።

ከአማፂው ሕወሓት በኩል ስለጉዳዩ እስካሁን የተባለ ነገር የለም።

በዚህ አካባቢ ተቆርጦ የቀረው የሕወሓት ታጥቂ ቡድን ከአዲስ አበባ ወደ መቀሌ በሚወስደው መንገድ ከኮረም እስከ ሒዋነ ባለው መስመር የሚተላለፍውን የትራንስፖርት አገልገሎት ሲያውኩ ቆይተዋል ይላሉ ነዋሪዎቹ ።ከመሸጉበት አውሸራ አካባቢ ወደ ዋናው መስመር በመውጣት ድንገት አጥቅቶ በመመለስ ጉዳት ሲያደርሱ ነበር።

ባሳለፍነው የካቲት 11 /2013 ዓ/ም በዚያው አቅራቢያ አዲ መስኖ ከተባለች የገጠር ከተማ ወጣ ብሎ ታጣቂዎች በፈጸሙት ጥቃት ስድስት የአዲግራት ዩኒቨርስቲ ተመራቂ ተማሪዎች እና ሁለት የፌዴራል ፖሊሶች መገደላቸው ይታውሳል ። [ዋዜማ ራዲዮ]

በቀጣዩ ምርጫ ብዙ ዕጩ በማስመዝገብ ብልፅግና ቀዳሚው ነው። እሱን የሚከተሉት ዋና ዋና ተፎካካሪ ፓርቲዎች እንደሚከተለው ቀርበዋል።

Birtukan Midikssa, Photo -FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በቀጣዩ አገራዊ ምርጫ የሚሳተፉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ይወክሉናል ያሏቸውን 8209 እጩዎች ማስመዝገባቸውን የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታውቋል።

ቦርዱ ለመገናኛ ብዙሃን እንዳስታወቀው በክልል እና በፌዴራል ምክር ቤቶች መቀመጫ ለመወዳደር በጠቅላላ 47 የፖለቲካ ፓርቲዎች እጩዎቻቸውን እንዳስመዘገቡ ገልጿል ።

ብዙ እጩዎችን ያስመዘገበው የብልጽግና ፓርቲ ሲሆን 2432 ፤ ሁለተኛ የኢትዮጵያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ ) 1385 ፤ እናት ፓርቲ 573 ሶስተኛ በመሆን እጩዎቻቸውን አስመዝግበዋል።

አራተኛ ላይ የሚገኘው የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ (አብን) 491 እጩዎች ሲያስመዘግብ 472 እጩዎች ይዞ በአምስተኛ ደረጃ የሚገኘው ደግሞ ነፃነት እና እኩልነት ፓርቲ ነው።

ይህ የእጩዎች ቁጥር በቀጣይ ቦርዱ በሚያደርገው ማጣራት ሊቀንስ ወይም በቦርዱ አሰራር መዘግየት ምክንያት ሳይመዘገቡ የቀሩ እጩዎች ካሉ ተጣርቶ ሲመዘገቡ ደግም የተጠቀሰው ቁጥር ሊጨምር እንደሚችል የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ወ/ሪት ብርቱካን ሚዴቅሳ ዛሬ ሐሙስ መግለጫ በሰጡበት ወቅት አስረድተዋል።

ብርቱካን ሚዴቅሳ እንደገለጹት የፖለቲካ ፓርቲዎች ካስመዘገቧቸው እጩዎች በተጨማሪ 125 በግላቸው ለመወዳደር እጩ ሆነው መቅረባቸውን ገልጸዋል።

ወይዘሪት ብርቱካን የእጩዎች ምዝገባ መጠናቀቁን አስመልክተው እንዳሉት ከሞላ ጎደል ምዝገባው ውጤታማ እንደነበር አንስተዋል።

በአንዳንድ አካባቢዎች ፓርቲዎች ያቀረቧቸው እጩዎች መታሰራቸውን እና ቦርዱ ከአስፈጻሚ አካላት ጋር በመተባበር እንዳስፈታቸው ገልጸዋል። በሐረሪ ክልል የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ ( አብን ) ያስመዘገበው አንድ እጩው ከአመት በፊት ወንጀል ፈጽሟል በሚል መታሰሩንም ወ/ሪት ብርቱካን ተናግረዋል።

አንድ እጩ በምርጫ ለመወዳደር በምርጫ ቦርድ ከተመዘገበ በኋላ ወንጀል ሲፈጽም እጅ ከፍንጅ ካልተያዘ በስተቀር ያለ መከሰስ መብት እንዳለው ሰብሳቢዋ አስታውሰዋል ።

ሌላ በወንጀል ተጠርጥረው በእስር ላይ የሚገኙ የፖለቲካ ፓርቲ አባላትን እጩ አድርገን ማቅረብ ተከለከልን የሚል ቅሬታ መኖሩን ያነሱት ወ/ሪት ብርቱካን በሕግ የተያዘ ጉዳይ ወደ ፊት የሚሆነውን መተንበይ ስለማይቻል የዜጎችን ድምጽ ከማባከን ያለፈ ፋይዳ የለውም ብለዋል።

የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ ፓርቲ (ኦፌኮ ) በኦሮሚያ ክልል የሚገኘው ቅርንጫፍ ቢሮዬ በገዢው ፓርቲ ተዘግቶብኛል ብሎ አቤቱታ ያቀረበ ቢሆንም ተዘጉብኝ ያላቸው ቢሮዎች አድራሻቸው የት እንደሆነ ቢጠየቅም ሊያቀርብ አልቻለም ሲሉ ወይዘሪት ብርቱካን ተናግረዋል።

ሌላው አፋር እና ሶማሌ የሚገናኙበት ገዳማይቱ ፤ አዳይቱ እና እንድፎ የተባሉ ቀበሌዎች በመልካምድር አቀማመጣቸው ምክንያት ሁለቱ ክልሎች የሚጋጩበት እና በየጊዜው የሰላም መደፍረስ የሚታይበት አካባቢ መሆኑ ይታወቃል ። ይሁን እንጂ በ2007 ዓ/ም በተካሄደው ምርጫ ከላይ የተጠቀሱት ቀበሌዎች በሶማሌ ክልል ስር ስለነበሩ በቀጣዩ አገር አቀፍ ምርጫም በነበሩበት እንደሚቀጥሉ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ወይዘሪት ብርቱካን ሚዴቅሳ ተናግረዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ወ/ሮ ኬሪያ ኢብራሂም በዋስ ተፈተዋል

Sibhat Nega

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ዛሬ ረፋድ ላይ በፌደራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ 2ኛ የጌዜ ቀጠሮ ችሎት ተሰይሞ በእነ አቶ ስበሀት ነጋ የጊዜ ቀጠሮ መዝገብ ላይ ካሉ 9 ተጠርጣሪዎች በሰባቱ ላይ የቅድመ ምርመራ ምስክር ለማስማት ሌላ መዝገብ ማስከፈቱን ለችሎቱ ገልፅዋል፡፡

የዋዜማ ሪፖርተር እንደዘገበችው፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የቀድሞ ፕሬዝዳንት የነበሩት ወ/ሮ ህርየቲ ምህረት እና አቶ ወልደጊዮርጊስ ደስታ ደግሞ አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ ወደ በረሀ አብረው ከመሄዳቸው በቀር ክስ የሚያስመሰረት ፍሬ ነገር በምርመራ መዝገብ አለማግኘቱን በመግለፅ ፍርድ ቤቱ በበቂ ዋስትና እንዲፈታቸው አቃቤ ህግ ጠይቋል፡፡

አቶ ስበሀትን ጨምሮ ሌሎቹን ሰባት ተጠርጣሪዎች ግን ህገመንግስታዊ ስርዓቱን ለማፍረስ ወንጀል እና በሽብር ክስ ለመመስረት መዘጋጀቱን በመግለፅ ለዚህም 83 የሚሆኑ ምስክሮችን በቅድመ ምርምራ ችሎት ሊያሰማ መዘጋጀቱን አብራርቷል፡፡
አቃቤ ህጉ አክሎም አቶ ስበሀት “አሁን ያለው መንግስት ጥገኛ መንግስት በመሆኑ ከስልጣን መውረድ አለበት” የሚል የስምምነት ሰነድ ከህወሀት ማዕከላዊ ኮሚቴ እንደደረሳቸው እና ምክር በመለገስ ወታደራዊ ኮማንደ ፖስት እንዲቋቋም ከፍተኛ ድርሻ ነበራቸው ብሏል፡፡

ሌሎች ተጠርጣሪዎች ደግሞ መከታ የተባለ የኢኮኖሚ ኮሚቴ በማቋቋም “መከላካያ ሰራዊትን ለወጋው ጦር ምግብ ሲያመላልሱ ነበር” በማለት ከደደቢት ማይክሮ ፋይናንስ 50 ሚሊዮን ብር ለዚሁ አላማ መውጣቱን ገልፅዋል፡፡
መዝገቡ ከመዘጋቱ በፊት የምርመራ መዝገቡን ችሎቱ አስቀርቦ እንዲመረምር የጠየቁት ጠበቆች ሰዎች እንዲታሰሩ ሰለሚፈለግ ብቻ ነው እንጂ በቃል የሚነገረው እና የምርመራ መዝገቡ ላይ ያለው ፍሬ ሀሳብ አንድ አይደለም ብለዋል፡፡ ከዚህ ባለፈም አቶ ስበሀት ነጋን እንዲያክም የተፈቀደው የግል ሆስፒታል መሳሪያዎቼን ነቅዬ ያሉበት ድረስ አልሄድም በማለቱ እስካሁን ህክምና እንዳላገኙ ያስረዱት ጠበቆች ቅድመ ምርመራ ዋስትናን የሚከለክል ባለመሆኑ ተጠርጣሪዎች በውጭ ሆነው እንዲከራከሩ እንዲፈቀድ ችሎቱን ጠይቀዋል፡፡

ችሎቱ የአቶ ስበሀትን ህክምና ጉዳይ በተመለከተ የግል ሀኪማቸው ቃለ መሀላ ያረፈበት አቤቱታ እንዲቀርብ ያዘዘ ሲሆን ክርክሩ አቃቤ ህግ ባስከፈተው የቅድመ ምርመራ መዝገብ እንዲቀጥል በመወሰን የጊዜ ቀጠሮ መዝገቡን ዘግቶታል፡፡
ዋስትና የተጠየቀባቸውን ሁለት ተጠርጣሪዎች የ30ሺህ ብር ዋስትና የፈቀደ ሲሆን ቀሪዎቹ ተጠርጣሪዎች ክርክሩንም በማረፊያ ሆነው እንዲከራከሩ ትዕዛዝ ሰጥቷል፡፡

ከዚህ ጎን ለጎን በዛሬው ችሎት ወ/ሮ ኪሪያ ኢብራሂም ያልቀረቡ ሲሆን ፖሊስ በዋስ እንደፈታቸው አስረድቷል፡፡
በተጨማሪም በእነ አምባሳደር አባይ ወልዱ እናነነ በዶ/ር አዲስ አለም ቤሌማ የተከፈቱት የክስ መዝገቦችም ተመሳሳይ ክርክር የቀረበባቸው ሲሆን አቃቢ ህግ የቅድመ ምርመራ ምስክሮችን ባስከፈተው አዲስ መዝገብ ክርክሩ እንዲቀጥል በማለት ችሎቱ የጊዜ ቀጠሮ መዝገቡን ዘግቶታል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በኦሮሚያ ክልል ሆሮ ጉድሩ ወለጋ ጃርቴ ጃርቴጋ ወረዳ ሐሮ ዳኢ በተባለ ቀበሌ ማክሰኞ አመሻሽ ሰባት ሰዎች ኦነግ ሸኔ መሆናቸው በተነገረ ታጣቂዎች መገደላቸውን እና ሶስት ሰዎች መቁሰላቸውን የዋዜማ ሪፖርተር ዘግቧል።

የሰባቱ አስከሬን ቀብር ዛሬ ረቡዕ በዚያው በቀበሌያቸው መፈጸሙንና ገና ያልተገኘ አስከሬን መኖሩን የሟች ቤተሰቦች ለዋዜማ ገልጸዋል።

ሶስት ሰዎች በሕይወት የተገኙ ሲሆን ከባድ ጉዳት ደርሶባቸው ሆስፒታል መግባታቸውን ጨምረው ተናግረዋል።

በተደጋጋሚ በዚሁ በሆሮ ጉድሩ ወለጋ ዞን “የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች” የሚፈጽሙት ጥቃት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ መምጣቱን ነዋሪዎቹ ሲገልጹ ቆይተዋል።

ባሳለፍነው ሳምንት እሁድ የዚሁ የጃርቴ ወረዳ አጎራባች በሆነው አቤ ደንጎሮ ወረዳ 29 ሰዎች ኦነግ ሸኔ መሆናቸው በተነገረ ታጣቂዎች መገደላቸውን ዋዜማ መዘገቧ ይታወቃል።

ዛሬም የዚያው ወረዳ የዴቢስ ቀበሌ ነዋሪዎች ጥቃቱን በመፍራት የወረዳው መቀመጫ ወደ ሆነችው ቱሉ ዋዩ ከተማ እየገቡ ነው።

ነዋሪዎቹ እንደሚሉት የተፈናቀሉት ዜጎች ቁጥራቸው ከ1 ሺህ 800 በላይ እንደሚልቅ ተናግረዋል።

የአቤ ደንጎሮ ወረዳ ዋና አስተዳዳሪ በበኩላቸው ህዝቡ መፈናቀሉን አምነው የተጠቀሰው ቁጥር ግን የተጋነነ ነው ሲሉ ለዋዜማ ተናግረዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በምስራቅ ወለጋ ሆሮ ጉድሩ ወለጋ ሻንቡ ዞን ጃርቴ ወረዳ ዴቢስ በተባለ ቀበሌ 29 ሰዎች ” በኦነግ ሸኔ” ታጣቂዎች መገደላቸውን የሟች ቤተሰቦች ለዋዜማ ሬዲዮ ዛሬ ተናግረዋል።

ባሳለፍነው ቅዳሜ የጃርቴ ወረዳ የዴቢስ ቀበሌ ነዋሪዎች የአቢይ ጾም መያዣን ምክንያት በማድረግ ቤተክርስቲያን ተሰባስበው በነበረበት ወቅት “የኦነግ ሸኔ” ታጣቂዎች ወደ ቤተክርስቲያኑ በመዝለቅ የቤተ ክርስቲያኒቱን አስተዳዳሪ ቄስ ወዲያውኑ እንደገደሏቸው እና 28 የሚሆኑትን ደግሞ ገርጂ ወደተባለ ጫካ ይዘዋቸው በመሄድ በጥይት ደብድበው ገድለዋቸዋል ብለዋል።

አስከሬናቸው በትናንትናው እለት ጫካ ውስጥ ተጥሎ መገኘቱን እና ዛሬ በዚያው በቀበሌያቸው የቀብር ሥነ ስርዓቱ መፈጸሙን የሟች ቤተሰቦች ለዋዜማ ተናግረዋል።

በእለቱ እለት የቀበሌው ሚሊሻዎች የወረዳው አስተዳደር እና ከኦሮሚያ ክልል የልዩ ሃይል ፖሊስ ጋር በመሆን በሌላ አካባቢ “የኦነግ ሸኔን ታጣቂዎችን” ለመምታት ዘመቻ በመሄዳቸው ምክኒያት በተፈጠረ ክፍተት መሆኑን የቀበሌው ነዋሪዎች ተናገረዋል።

የቀበሌውን ሚሊሻ እና የልዩ ሃይል አሰሳ በሚል መውጣታቸውን መረጃ የደረሰው “ኦነግ ሸኔ” ወደ ቀበሌው በመግባት ጥቃት ማድረሱን ነዋሪዎች ገልጸዋል።

በአሁኑ ወቅት የቀበሌው ህዝብ “የኦነግ ሼኔን ታጣቂዎች” በመፍራት ቄያቸውን ለቀው ወደ ተለያዩ ቀበሌዎች እና ወደ አጎራባች ወረዳዎች እየሸሹ መሆኑን ለዋዜማ ተናግረዋል።

የኦሮምያ ክልል ፖሊስ ሰለጉዳዩ ተጨማሪ መረጃ እንዲሰጠን ጠይቀን እስካሁን ምላሽ አላገኘንም። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ዳይሬክተር ጌታቸው ድንቁ (ዶ/ር) በሳምንቱ መጨረሻ በገዛ ፈቃዳቸው ስልጣናቸውን መልቀቃቸውን ዋዜማ አረጋግጣለች።

ዳይሬክተሩ ለሁለት ዓመታት ያህል ተቋሙን መርተዋል። አሁን ስልጣን የለቀቁበትን ምክንያት ለጊዜው አላብራሩም። ይሁንና ተቋሙ በተለያዩ ጊዜያት ከፅንፈኛ የፖለቲካ ሀይሎችና ሌሎች አካላት ጫና እንደነበረበት ዋዜማ ከዚህ በፊት ካሰባሰበችው መረጃ ተረድታለች።

ጌታቸው ድንቁ የብሮድካስት ባለስልጣንን እንዲመሩ ከተሾሙ ጊዜ ጀምሮ በሀገሪቱ በዘርፉ መንግስት ሊወሰድ ቃል የገባውን የተሀድሶ እርምጃ ሲመሩ ነበር። በተለይ አፋኝ የሚዲያ ህጎች እንዲሻሻሉ፣ የመገናኛ ብዙሀን አቅም እንዲጎለብትና ሀሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት እንዲረጋገጥ የሚያስችሉ ስራዎችን በግንባር ቀደምትነት መርተዋል።

የተሻሻለው የሚዲያ ህግ በቅርቡ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መፅደቁ ይታወሳል። ከዚያ አስቀድሞም የብሮድካስት ባለስልጣን የሚዲያ ፖሊሲ አዘጋጅቶ ይፋ አድርጎ ነበር።

ጌታቸው ድንቁ (ዶ/ር) ለረጅም አመታት በጋዜጠኝነት ሙያ ላይ በመምህርነትና በተመራማሪነት የሰሩ ሲሆን የማስተማርን ሙያ አብልጠው እንደሚወዱት ደጋግመው ሲገልፁ ይደመጣሉ። ወደ መንግስት ሀላፊነት ከመምጣታቸው በፊት ይኖሩበት ከነበረው ዩናይትድ ስቴትስ ከዘጠኝ ዓመታት በኋላ ወደ ሀገራቸው ለዚሁ የማስተማር ስራ መመለሳቸውንም ይናገራሉ። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የአማራ ክልል ፕሬዚዳንት ቀን በባህር ዳር በተከበረው የአድዋ ድል በዓል ላይ “የውጭ ሃይሎች በውስጥ ጉዳያችን ጣልቃ መግባታቸውን ማቆም አለባቸው” በማለት ምእራባውያን ያሏቸው አገሮች በቅርቡ የፌደራሉን መከላከያ ሠራዊት እና የአማራ ልዩ ሃይልን በማስመለከት ያወጡትን መግለጫ ከአድዋ ዘመን ጋራ በማነጻጸር አጣጥለውታል።

ንግግሩ ህወሃትን ከቀድሞ የጣልያን ወራሪ ሃይል ጋር በማነጻጸር የኮነኑበት ነው። አከራካሪ የሆኑትን የአማራና የትግራይ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎችን አስመልክተውም “በወልቃይት ጠገዴ የተደርገው ውጊያ የተቀማነውን ማንነታችንን ለማረጋገጥ እንጂ መሬት ለመውረር አይደለም። እኛ ከዚህ በኋላ ነጻ ወጥተናል። ነጻ የወጣ ህዝብ ወደ ባርነት ተመልሶ አይገባም” ብለዋል።

በንግግራቸው ያነሷቸው ዋና ዋና ጭብጦችን እንደሚከተለው አሳጥረን አቅርበነዋል።

  • በማይካድራ ጭፍጨፋ ተካሂዶ፣ በመከላከያ ሰራዊቱ ላይ አስነዋሪ ጥቃት በሕወሓት ተፈፅሞ፣ ምዕራባውያን የአማራ ክልል ወረራ እንደፈፀመ አድርገው ለማቅረብ መሞከራቸው ፍትሐዊነት የጎደለው ነው ብለዋል።
  • ምዕራባውያንን ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ አንገታችንን ሊያስደፉ ይፈልጋሉ። ሰሞኑን የሆነውም ይኸው ነው ያሉት ርዕሰ መስተዳድሩ ከዚህ በኋላ ማንም ሃይል የአማራ ክልልንና የአማራ ህዝብን አንገት የማስደፋት ሙከራ ቢያደርግ ራሳችንን ለመከላከል እንገደዳለን ሲሉ ተናግረዋል።
  • “እኛ ከትግራይ ህዝብ ጋር ጠብ የለንም ፣ ጉዳያችን በአማራነታችን ሲያሳድደን ከነበረው ሀይል ጋር ነው ………” ” …….አንድነታችን ለመሸርሸር የሚታገሉ ሀይሎች እንታገላቸዋለን ፣ አማራም ቢሆን” ብለዋል።
  • ” የውጭ ሃይሎች በውስጥ ጉዳያችን ጣልቃ መግባት ማቆም አለባቸው፣በውጭ ሀገር የሚኖሩ የአማራ ተወላጆች ትክክለኛውን ነገር ለአለም ለማስረዳት ጊዜው አሁን ነው ” ሲሉ ጥሪ አቅርበዋል።
  • “ወያኔ የፈፀመውን ግፍ ማጋለጥ መቻል አለባቸው።….. በጊዜያዊ ችግር መንበርከክ የለብንም ” በማለት ሀገሪቱ የገጠማት ችግር በዓድዋ ወቅት ከነበረው ፈተና ጋር ይመሳሰላል ብለዋል።

የአዘጋጁ ማስታወሻ— ይህ ዘገባ መጀመሪያ ታትሞ ከወጣ በኋላ ማስተካከያና አርታዖት ተደርጎበታል።

ዋዜማ ራዲዮ- በምስራቅ ወለጋ ኬረሙ ወረዳ ነጭሎ በተባለ አካባቢ አስራ አንድ ሰላማዊ ሰዎች ተገደሉ።

ባለፈው ሀሙስ ዕኩለ ቀን የኦነግ ሼኔ ታጣቂዎች በከፈቱት ተኩስ አስራ አንድ ሰዎች ሲገደሉ ከሀያ በላይ ሰዎች መቁሰላቸውን የአካባቢው ነዋሪዎች ለዋዜማ ራዲዮ ገልፀዋል።

እስከ ዓርብ ከሰዓት በኋላ ድረስ የሟቾቹ አስከሬን አለመነሳቱን ነዋሪዎቹ ተናግረዋል።

የኦነግ ሼኔ ታጣቂዎች በድጋሜ ጥቃት ሊያደርሱ ይችላሉ በሚል ነዋሪዎች ቀበሌውን ለቀው እየወጡ መሆኑንም ለዋዜማ ገልፀዋል።

በጉዳዩ ላይ መረጃ እንዲሰጡን የጠየቅናቸው የኦሮሚያ ክልል ፖሊስ ሀላፊዎች የችግሩን መከሰት አምነው ዝርዝሩን ከመናገር ግን ተቆጥበዋል።

በቅርቡ የመከላከያ ሀይል በኦነግ ሽኔ ታጣቂዎች ላይ የከፈተውን ሰፊ ዘመቻ ተከትሎ ታጣቂዎቹ ይዞታቸውን ለቀው ወደ ሌሎች አካባቢዎች እየሸሹ መሆኑን ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Daniel Kibret- PHOTO Credit EBS

ዋዜማ ራዲዮ- በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን የሀይማኖት መምህርነቱና በሚሰጣቸው ማህበራዊ ሂሶች ጉልህ ስፍራ የሚሰጠው ሙአዘ ጥበባት ዲያቆን ዳንኤል ክብረት በመጪው ስድስተኛው ሀገር አቀፍ ምርጫ በግሉ እንደሚወዳደር ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

ዳንኤል ክብረት ምርጫውን የሚወዳደረው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወንበር ለማግኘት ሲሆን ፣ የሚወዳደረውም በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የካ ክፍለ ከተማ ወረዳ 13 ባለ የምርጫ ክልል መሆኑን ለመረዳት ችለናል።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በሀይማኖት መምህርነቱ በስፋት የሚታወቀው ዳንኤል በርካታ ማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ሂሶችንና ታሪኮችን የያዙ መጻህፍትን ለአንባቢያን ያደረሰ ነው። አንደበተ ርቱዕና በአማኒያን ዘንድም ትልቅ ክብር የሚሰጠው ነው።

በኢትዮጵያ በ2010 አ.ም መጋቢት ወር የፖለቲካ ለውጥ መምጣቱን ተከትሎ ዳንኤል ክብረት ከመንግስት ጋር በቅርበት እየሰራ ከመሆኑም ባለፈ የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የማህበራዊ ጉዳዮች አማካሪ ሆኖም እያገለገለ ይገኛል። ከዚህ በመነሳትም ምርጫ የሚወዳደረው ብልጽግና ፓርቲን ወክሎ ነው በሚል ብዙዎች ቢገምቱም በግሉ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንደሚወዳደር ነው ዋዜማ ራዲዮ የሰማችው።

ዳንኤል ክብረት መንግስትን አሁን ላይም እያገለገለ ያለው ከፓርቲ ነጻ ሆኖ በፈቃደኝነት ስለሆነ ምርጫውን በግሉ መወዳደር የፈለገው ከዚህ መነሻ መሆኑንም ነው የሰማነው።

ዳንኤል ክብረት በተለይ ከመንግስት ጋር በቅርበት መስራት ከጀመረ ወዲህ የብዙ ውዝግቦች መነሻ ሆኗል። ዳንኤልን በቀደመ የሀይማኖት ስብከቶቹና አሁንም በየመድረኩ በሚያንጸባርቀው አቋሙ “ጸረ ብዝሀነትን ያራምዳል : የቀደመ ስርአትን ይናፍቃል : ጸረ ፌደራሊዝም” ነው እያሉ የሚተቹት አሉ።

ባለፈው አመት ለኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት የቦርድ አባልነት እንዲጸድቅ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በመንግስት እጩ ሆኖ ሲቀርብም በምክር ቤቱ አባላት ተመሳሳይ ትችት ሲቀርብበት ተሰምቷል።

ከትችቱ ባሻገር ዲያቆን ዳንኤል የጠቅላይ ሚንስትሩ የቅርብ ሰውና በኣአደባባይ ሙግት ስማቸው ከሚጠራ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች አንዱ ነው።

ብልጽግና ታዋቂዎችን ለእጩነት ለማቅረብ እየሰራ ነው

ብልጽግና ፓርቲም ለዚህኛው አመት ምርጫ ታዋቂ ግለሰቦችን እጩ አድርጎ ለማቅረብም እየሰራ ነው።ከነዚህም ውስጥ በእስልምና እምነት ተከታዮች ዘንድ ትልቅ ክብር የሚሰጠው ኡስታዝ አቡበከር አሕመድ ይገኝበታል። ኡስታዝ አቡበከር በአዲስ አበባ ቤተል አካባቢ ብልጽግና ፓርቲን ወክሎ እንዲወዳደር በፓርቲው እንደሚፈለግ በተደጋጋሚ እንደተገለጸለት ከታማኝ ምንጮቻችን የሰማን ሲሆን ከአቡበከር በኩል ግን ለብልጽግና ፓርቲም ምላሽ አልሰጠም።

አቡበከር መሀመድ በህወሀት መራሹ የኢህአዴግ አስተዳደር ጊዜ የመንግስትን በሀይማኖት ጣልቃ መግባት በመቃወሙ ለአመታት መታሰሩ የሚታወስ ነው።

ከጋዜጠኞችም በፋና ቴሌቭዥን የምትሰራው ሰላማዊት ካሳም ብልጽግና ፓርቲን ወክላ ለአዲስ አበባ ምክር ቤት እንደምትወዳደርም ሰምተናል።

ብልፅግና ህዝብ ሊቀበላቸው ይችላሉ ያላቸውን ባለሀብቶችን ምሁራንና ታዋቂ ሰዎች በማግባባት ዕጩ አድርጎ ለማቅረብ ሰፊ ዘመቻ መጀመሩንም ተረድተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የትግራል ክልል ጊዜያዊ መንግስት በትግራይ ስለደረሰው ውድመት በዚህ ሳምንት ለተወሰኑ የመገናኛ ብዙሀን መግለጫ ስጥቶ ነበር። ዋዜማ በትግርኛ የተሰጠውን መግለጫ ትርጉምና ጨመቅ እንደሚከተለው አቅርባለች።

በትግራይ ክልል በተካሄደው ጦርነት ጦርነቱ ካስከተለው ውድመት በላይ የጎረቤት ሀገር ወታደሮች ከፍተኛ ጉዳት እና ውድመት ማድረሳቸውን አብራርተው መግለጫውን የሰጡት የትግራይ ክልል ጊዚያዊ አስተዳደር የኮንስትራክሽን ፣መንገድና ትራንስፖርት ቢሮ ሃላፊ አሉላ ሀብተአብ ናቸው፡፡

ጦርነቱ (መንግስት ሕግ ማስከበር ይለዋል) የፈጠረውን ሁኔታ ተከትሎ አጋጣሚውን መጠቀም የሚፈልግ ከጎረቤት ሀገር እና ከጎረቤት ክልል የመጣ ሰራዊት እንዳለ ኢንጅነሩ የገለፁ ሲሆን ይህ ሁኔታ እና ተግባር መንግስት ካካሄደው የህግ ማስከበር አላማ ውጭ እንደሆነ ተናግረዋል ፡፡

እናም ሁኔታውን በመጠቀም ጦርነቱ ካስከተለው ውድመት በላይ ሌሎች አካላት ከባድ ውድመት ማድረሳቸውን ሃላፊው ገልፀዋል ፡፡

ለምሳሌ ከጎረቤት ሀገር የመጣ ሰራዊት (የሀገሩን ስም አልጠቀሱም) በትግራይ ክልል ላለፉት 30 አመታት የተገነቡ እስክ ውቅሮ ድረስ የሚገኙ ፋብሪካዎችን እና ሌሎች ተቋማት ማውደሙን የገለፁት ሃላፊው አድዋ የሚገኘው አልመዳ ጨርቃ ጨርቅ ፣ የአዲግራት መድሃኒት ፋብሪካ እንዲሁም አዲግራትና አክሱም ዩኒቨርሲቲዎች በከፍተኛ ደረጃ መውደማቸውን አብራርተዋል፡፡

በኮንስትራክሽን ዘርፍ የተሰማሩ ግለሰቦችን በርካታ ንብረት መዘረፉን (ሲሚንቶ ፣ ብረት ፣ ማሽነሪዎቻቸው እና መኪኖቻቸው) እና ንብረቶቻቸው ወደ ተለያዩ አከባቢዎች መሄዱን ተናግረዋል፡፡

የኤርትራ ስራዊት በትግራዩ ጦርነት ተሳትፎ ማድረጉ በተደጋጋሚ ቢገለፅም የኤርትራ መንግስት ግን መረጃውን ሲያስተባብል ቆይቷል።

እነዚህ ተግባራት ጦርነቱን ተጠቅመው ሌሎች አካላት ያደረሱት ውድመት እንደሆነ የገለፁት ሃላፊው በሌላ መልኩ ከጦርነቱ ጋር በተያያዘ የሀገር መከላካያ ሰራዊት በጦርነቱ ያገኘሁት ንብረት በሚል ምክንያት በርካታ የትግራይ ክልል መንግስት ፣ የግለሰቦች እና የኢፈርት ንብረቶችን በቁጥጥር ማዋሉን አስረድተዋል፡፡

በጦርነት የተገኘ ንብረት ይወረሳል ብለው የሚያስቡ የሀገር መከላከል አባላት አሉ ፣ በትግራይ የተካሄደው የህግ ማስከበር ዘመቻ እንጂ ጦርነት አይደለም እናም ንብረት መወረስ የለበትም ብለው የሚያስቡም አሉ ፤ እኛ እንደ ክልል መስተዳደር ግን ዘመቻው የህግ ማስከበር ተግባር በመሆኑ እና የሀገር መከላከያ እንደ ራሳችን አካል ስለምናየው የተወሰዱ ንብረቶች እንዲመለሱ በኮማንድ ፖስት በኩል ጥያቄ ያቀረብን ሲሆን በመጠኑም ቢሆን የሀገር መከላከያ ሰራዊት በተለይ ለእርዳታ የሚያገለግሉ የትራንስ መኪኖች እየመለሰ እንደሚገኝ እና ለሰራዊቱ በጎ ተግባር እንደሚያመሰግኑን አስታውቀዋል፡፡

ይሁንና አሁንም በርካታ የኢፈርት ፣ የትግራይ ክልል መንግስት እንዲሁም የግለሰቦች ንብረት መቃጠሉን ፣ በሀገር መከላከያ ስር እንዲገቡ መደረጉን ፣ ወደ ኤርትራ ፣ አማራ ክልል እና አዲስ አበባ እንዲሻገሩ መደረጉን ሀላፊው አክለው አብራርተዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Bekele Gerba

ዋዜማ ራዲዮ- በእስር ላይ የሚገኙት የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ከፍተኛ አመራሮች የረሀብ አድማ ላይ መሆናቸውን ተከትሎ መታመማቸው እና ላንድማርክ በተባለ የግል ሆስፒታል ለመታከም መጠየቃቸው ይታወሳል።

በመንግስት ሆስፒታል ነው መታከም ያለባቸው በማለት ይህን ጥያቄ እና የከፍተኛ ፍርድ ቤቱን ይሁንታ የተቃወመው ጠቅላይ አቃቤህግ ለጠቅላይ ፍርድቤት ይግባኝ ብሎ ነበር።
ይህን ተከትሎ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት 2ኛ ወንጀል ይግባኝ ሰሚ ችሎት የካቲት 16 ቀን 2013ዓም የላንድማርክ ሆስፒታል ፍቃደኝነትን እና ፍላጎትን መሰረት ባደረገ መልኩ የህክምና ሞያው በሚፈቅደው ደምብ መሰረት የሀኪሞች ቡድን በማደራጀት ተከሳሾች ባሉበት ቃሊቲ ማረሚያ ቤት ሄዶ ሙሉ ህክምና እንዲሰጥ ወስኖ ነበር።

ይሁን እንጂ ላንድማርክ ሆስፒታል የህክምና መሳሪያዎቼን ነቅዬ ማረሚያ ቤት ድረስ ሄጄ አላክምም በማለት ለፍርድ ቤቱ በደብዳቤ ምላሽ ሰጥቷል።

የተከሳሾች ጠበቆችም ደምበኞቻቸው ወደ ሆስፒታሉ ተወስደው ለመታከም እንዲፈቀድላቸው ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ዛሬ (አርብ) የይግባኝ አቤቱታ አስገብተዋል።[ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ 1ኛ የጊዜ ቀጠሮ ወንጀል ችሎት ዛሬ ረፋድ ላይ ተሰይም የእነ ስብሀት ነጋ እና ሌሎች 2 መዝገቦችን ተመልክቷል።

አቶ ስበሀት ህክምና እንደሚያስፈልጋቸው የገለፁት ጠበቆች ከዚህ ቀደም በፖሊስ ሆስፒታል ቢታከሙም ከህመማቸው አንፃር የሚመጥን እንዳልነበር አስረድተዋል። በመሆኑም ከዚህ በፊት ክትትል ያደርጉበት በነበረው አዲስ ህይወት ሆስፒታል እንዲታከሙ እንዲፈቅድ ችሎቱን ጠይቀዋል።

ተጠርጣሪዎች በሀኪሞቻቸው የመታየት መብት እንዳላቸው በሚደነግገው የህገመንግስቱ አንቀፅ 21/2 መሰረት ተጠርጣሪው በግል ሀኪም ቢታከሙ የሚከለክል ሁኔታ አላየሁም ያለው ችሎቱ የግል ሀኪማቸው የህክምና መሳሪያዎቹን ይዞ ባረፉበት ቦታ እንዲያክማቸው አዟል።

የህመማቸው ሁኔታ ከፍተኛ መሳሪያውችን የሚጠይቅ ከሆነ ደግሞ ሀኪማቸው በችሎት ቀርቦ ቃለመሀላ ከፈፀመ በኋላ አስፈላጊው እጀባ ተደርጎላቸው በሆስፒታል ሆነው እንዲታከሙ ትዕዛዝ ሰጥቷል። ይህ የማይሆን ከሆነ የይግባኝ አቤቱታ የማቅረብ መብታቸውም የተጠበቀ መሆኑን ችሎቱ አሳስቧል።ከዚህ ጎን ለጎን የፌደራል ፖሊስ ባለፉት የምርመራ ቀናት የ85 ምስክሮችን ቃል መቀበሉን እና የጦር መሳሪያዎችን ማሰባሰቡን ለችሎቱ ገልጿል።ሆኖም ተጨማሪ የምርመራ ስራዎች ስለሚቀሩት 14 ተጨማሪ ቀናት ጠይቋል።

ምርመራው በጅምላ መሆን የለበትም በማለት የተቃወሙት የተጠርጣሪዎች ጠበቆች። ይህን ሁሉ ጊዜ ለምርመራ ከተሰጠ በኋላ አሁንም በጅምላ ጊዜ ቀጠሮ መጠየቅ የለበትም ብለዋል።

ማን ምን አይነት ወንጀል እንደፈፀመ በግልፅ ሊቀመጥ ይገባል በማለት ተከራክረዋል።
ፖሊስ የእያንዳንዱን ወንጀል ለይቶ እንዲያቀርብ ትዕዛዝ የሰጠው ችሎቱ ተጨማሪ 13 ቀን ፈቅዷል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በማይካድራ ከተማ ጥቅምት 30 እና ህዳር 1 ቀን 2013 ዓም በተፈፀመው የግድያ ወንጀል በተጠረጠሩ ግለሰቦች ላይ ተጨማሪ 11 ቀን ለምርመራ ተፈቀደ፡፡
የፌደራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ አንደኛ ወንጀል የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ዛሬ (ሐሙስ) ረፋድ ላይ ከዚህ የወንጀል ድርጊት ጋር ግንኙነት አላቸው ተብለው የተጠረጠሩ ግለሰቦችን ጉዳይ ተመልክቷል፡፡

የፌደራል ፖሊስ ተጠርጣሪዎቹን በሁለት መዝገብ ከፍሎ ነው በችሎት ያቀረበው፡፡
ከዚህ ቀደም ለምርመራ በተሰጡት ቀናት የምስክርነት ቃል ስለመቀበሉ እና በ አካባቢው የወደመው ንብረት ላይ ማጣራት ስለማድረጉ የገለፀው ፖሊስ የአስክሬን ምርመራ ከቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ለማምጣት እና ሌሎች የምርመራ ስራዎችን ለማከናወን ተጨማሪ 14 ቀናትለምርመራ እንዲፈቀዱለት ችሎቱን ጠይቋል፡፡

ይሁን እንጂ ምርመራው ከተጀመረ ሶስት ወር ከ18 ቀናት እንደሆኑት ያስታወሱት የተከሳሾችቸ ጠበቆች ከዚህ ሁሉ ጊዜ በኋላ የተጠርጣሪዎች የወንጀል ድርጊት በተናጠል ሳይለይ በጅምላ የምርመራ ጊዜ መጠየቁ አግባብ ያለው የህግ ስራ አይደለም በማለት ተቃውመዋል፡፡

ሁሉም ተጠርጣሪዎች የወንጀል ተሳትፏቸው በግልፅ ተቀምጦ በማን ላይ ምን ያህል ምርመራ እንደቀረ በዝርዝር እየቀረበ ነው ተጨማሪ ጊዜ መጠየቅ ያለበት በማለት አክለዋል፡፡

ደምበኞቻቸውን ፖሊስ የተጠርጣሪነት ቃል ሳይሆን የምስክርነት ቃል ብቻ እንደተቀበላቸው የገለፁት ጠበቆች “ይህ የሚያሳየው በወንጀል የተጠረጠሩ ግለሰቦችን ሳይሆን ወደፊት ምስክር የሚሆኑ ሰዎችን አስሮ ጊዜ ቀጠሮ እየጠየቀ መሆኑን ነው” ብለዋል፡፡

ከዚህ በተጨማሪም “ፖሊስ በጊዜ ቀጠሮ መጠየቂያው ላይ በተደጋጋሚ ተጠርጣሪዎቹ ከህወሀት እና ኦነግ ሸኔ ጋር በመተባበር ነው ወንጀሉን የፈፀሙት እያለ ቢገልፅም የታሰሩት ውስጥ ግን ህፃናት ልጆች የያዙ እናቶች እና ቄሶችም ጭምር ናቸው ያሉበት እና የተባለውን ድርጊት የሚፈፅሙ አይደሉም፤ በእርግጠኘኝነት የምርመራ መዝገቡ ቢታይም ያንን አያሳይም፡፡ ስለዚህ ችሎቱ መዝገቡን አስቀርቦ ይመርምርልን” ብለዋል፡፡
“ቄስ እና እናቶች ግብራቸው አይፈቅድም ቢባልም አብዛኞቹን ተጠርጣሪዎች ራሳቸው ተጎጂዎች የለይዋቸው ናቸው” ያለው ፖሊስ በበኩሉ የተጠርጣሪዎቹን የወንጀል ድርጊት የሚያሳዩ ማስረጃዎች እያጠናከረ መሆኑን አብራርቷል፡፡

አክሎም “ጉዳት ደርሶባቸው በሆስፒታል ኮማ ውስጥ ያሉ ተጎጂዎች ነቅተው ማን በምን ጉዳት እንዳደረሰባቸው መናገር አለባቸው፡፡ የሞተው ሰው ምን ያህል እንደሆነም ደግሞ የሚታወቀው በሆስፒታል ምርመራ ስለሆነ ያ ውጤት እሰኪመጣ ተጨማሪ ቀን ያስፈልገኛል” ብሏል፡፡

የግራ ቀኙን ክርክር ያደመጠው ችሎቱ ፖሊስ የእያንዳንዱን ተጠርጣሪ የወንጀል ተሳትፎ በግልፅ እንዲያቀርብ ትዕዛዝ በመስጠት ተጨማሪ 11 ቀናትን ለምርመራ ፈቅዷል፡፡[ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የባንኮች የወለድ ምጣኔ በገበያ ፍላጎትና አቅርቦት እንዲወሰን መንግስት በአስር አመት የልማት እቅዱ ላይ መወሰኑን ዋዜማ ራድዮ የተመለከተችው የእቅዱ ሰነድ አመለከተ። ከዚህኛው አመት ማለትም ከ2013 አ.ም እስከ 2022 አ.ም እንዲተገበር ታስቦ የተዘጋጀውና “የልማት እቅድ : ፍኖተ ብልጽግና” የሚል ስያሜ ያለው ሰነዱ : የገንዘብ ፖሊሲና የፋይናንስ ኢንዱስትሪ ልማት እቅድ በሚለው አርስት ስር የፋይናንስ ኢንዱስትሪው የታቀደውን መዋቅራዊ ለውጥ እንዲያግዝ ለማድረግ የወለድ ምጣኔ ተመን በገበያ ፍላጎትና አቅርቦት እንዲመራ ይደረጋል ብሏል።

በዚህ የአስር ዓመት የልማት ዕቅድ ላይ ከተመረጡ ተቋማት፣ የሕዝብ ተወካዮች፣ አለም ዓቀፍ ለጋሾችና አስፈፃሚ መስሪያ ቤቶች ጋር ውይይት እየተደረገ ነው። ይህ ዕቅድ የሚተገበር ከሆነም ለሀገሪቱ ምጣኔ ሀብትና የፋይናንስ ዘርፍ አዲስ አቅጣጫ ነው።

የተረጋጋ የውጭ ምንዛሪ ተመንን ለማረጋጋጥ እና የሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ክምችት ለማሳደግ በገበያ ፍላጎትና አቅርቦት የሚመራ የውጭ ምንዛሪ ተመን እንዲኖር ይደረጋል። የፋይናንስ ኢንዱስትሪው የታቀደውን መዋቅራዊ ለውጥ እንዲያግዝ ለማድረግ የወለድ መጣኔ ተመን በገበያ ፍላጎትና አቅርቦት እንዲመራ የማድረግ እና ዲጂታል የፋይናንስ ሥርዓት የሚዘረጋ ይሆናል። ወቅታዊ ሁኔታን ያገናዘበ የካፒታል አካዉንት ፖሊሲ ተግባራዊ በማድረግ የተሳለጠ የካፒታል ገበያ በመፍጠር አማራጭ የልማት ፋይናንስ ምንጮች ለማስፋት የሚሰራ ይሆናል። ይላል ስነዱ በገፅ 100 ላይ

ለዋዜማ ራዲዮ አስተያየታቸው የሰጡ የምጣኔ ሐብት ባለሙያዎች መንግስት ለረጅም ዓመታት የዘለቀውን እና አሁን ደግሞ በእጅጉ የናረውን የዋጋ ግሽበት ባልተቆጣጠረበት ሁኔታ የወለድ ምጣኔን በገበያ እንዲወሰን ማድረግ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ድርብርብ ፈተና የሚያስከትል ነው ይላሉ።

ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ንግድ ባንኮች ለገንዘብ አስቀማጭ ደንበኞቻቸው የሚከፍሉት ወለድ ከዜሮ በታች (Negative interest rate) ነው። ይህም የሆነው የወለድ ምጣኔያቸው ከሀገሪቱ አጠቃላይ የዋጋ ግሽበት በእጅጉ ያነሰ በመሆኑ ነው።

ከዜሮ በታች ወለድ ?

አንድ መቶ ብር የቆጠበ የባንክ ደንበኛ የንግድ ባንኮች የሚያስቡለት ወለድ ብሄራዊ ባንክ ባስቀመጠው መሰረት ሰባት በመቶ ነው። ይህም ገንዙን 107 ብር ያደርግለት ይሆናል። አሁን 20 በመቶ አካባቢ ባለው የዋጋ ግሽበት ሳቢያ ግን የአስቀማጩ ገንዘብ ቀድሞ የ20 ብርን ዋጋ አጥቷል። መቶ ብር ባንክ ያስቀመጠ ደንበኛ የዋጋ ግሽበት ሀያ ብር ተቀንሶ : ሰባት ብር ደግሞ ወለድ ተጨምሮለት የ87 ብር ዋጋ ያለው ገንዘብ ነው ባንክ ያለው ።

ኢትዮጵያ ውስጥ ገንዘብን ባንኮች ውስጥ ማስቀመጥን አዋጭ ያላደረገው የወለድ ምጣኔ ከዋጋ ግሽበት ጋር ተመጣጣኝ ባለመሆኑ ነው። መንግስት በተደጋጋሚ በዚህ ውሳኔ ሲተች የቆየ ቢሆንም ከዋጋ ግሽበት ጋር የሚመጣጠን የወለድ ምጣኔን መተመን ኢንቨስትመንትን ይጎዳል የሚል ማስተባበያን ሲሰጥ ቆይቷል።

የዋጋ ግሽበትን የሚመጣጠን ዝቅተኛ የወለድ ምጣኔ ቢተመን ባንኮች ለማበደር የሚጠይቁት ወለድ ትርፋቸውንም አስበው ስለሚጨምሩ ተበድሮ ስራ መስራት የበለጠ ከባድ ይሆናል ተብሎ ይታመናል። አሁን ያለውን 20 በመቶ አካባቢ የዋጋ ግሽበት የሚመጣጠን የወለድ ምጣኔ ቢደረግ የማበደርያ ወለድ ደግሞ 25 በመቶና ከዛ በላይ እንዲሆን ስለሚያደርግ ሌላ የዋጋ ግሽበት ፈጣሪ ይሆናል። ይህን የወለድና የዋጋ ግሽበት ምጣኔ ችግር ያባባሰው ፣ ኢንቨስትመንትን ለማበረታታት በሚል አስቀማጮች እየተጎዱ የወለድ ምጣኔ ከዋጋ ግሽበት በታች ሆኖ ቆይቶም በዚህ መንገድ የወጣ ብድር ምርታማነትን ፈጥሮ የሚፈለገውን እድገት ማምጣት አለመቻሉ ነው። የዋጋ ግሽበት በዚህ አስጊ ደረጃ ላይ ሆኖ መንግስት ቀጣዮቹን አመታት በሚመራበት የኢኮኖሚ እቅድ ውስጥ የወለድ ተመንን በገበያ እንዲመራ አደርጋለሁ ማለቱ አደናጋሪ ሆኗል።

ጥብቅ በሆነ የገንዘብ ፖሊሲ የዋጋ ግሽበትን ተቆጣጥሮ ወደ አንድ አሀዝ ስለማውረድ እቅዱ የሚያነሳቸው ጉዳዮች አሉ። ነገር ግን ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲን መከተል ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድም ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላም በተደጋጋሚ ሲነሳ የነበረ ነገር ግን በተግባር ያልታየ ፣ እንደውም ግሽበት ፈጣሪ የገንዘብ እንቅስቃሴ አሁን ድረስ እየታየ ነው ።

በገበያ የሚወሰን የወለድ ምጣኔ ኢትዮጵያ አሁን ላለችበት የኢኮኖሚ ችግር አደጋን የሚያመጣው የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክን የመወሰን ስልጣን ስለሚገድበውም ነው።

ይህን አይነት የወለድ ተመንን የሚከተሉ ያደጉ ሀገራት ማእከላዊ ባንኮች እጅግ የተመረጡ ፖሊሲዎችን ለማስተግበር ሲያስቡ ብቻ ነው በወለድ ተመን ጉዳይ ጣልቃ የሚገቡት። ይህን አይነት የወለድ ተመን እየተከተሉ ችግር ሳይገጥማቸው የቆዩትም የዋጋ ግሽበትን መቆጣጠር ስለቻሉ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ የወለድ ተመኑን ለገበያ ከመተው ይልቅ ብሄራዊ ባንክ የዋጋ ግሽበትን እያየ የወለድ ተመንን ያስተካክል ቢባል እንኳ የዋጋ ግሽበት በእጅጉ እየጨመረ ስለሆነ ብዙም አዋጭ እንዳልሆነ ምሁራን ይገልጻሉ። ተመኑ እንዲሁ ለገበያ ቢተውም ለንግድና ኢንቨስትመንት የሚሰጡ ብድሮችን ውድ በማድረግ ኢኮኖሚውን የባሰ ችግር ውስጥ ይጨምረዋል ።

መንግስት የወለድ ምጣኔን ለገበያ የመተዉን ጉዳይ አሁን ላይ ለመተግበር ያሰበው ምናልባት የካፒታል ገበያን ለማቋቋም ከጫፍ ላይ ስለደረሰ ይሆናል ብለውናል ሌላ የኢኮኖሚክ ምሁር። የካፒታል ገበያ ላይ በሰነድ ገንዘባቸውን የሚያበድሩ ተቋማትም ሆኑ ግለሰቦች መንግስት ገደብ በሚያወጣለት የወለድ ተመን መመራትን ሳይሆን ገንዘቦቻቸውን በተሻለ ወለድ በሰነድ የሚበደራቸውን ተበዳሪ ነው የሚፈልጉት ; ለዚህም ለካፒታል ገበያ ሲልባ የወለድ ምጣኔ ጉዳይ ለገበያ እንዲተው ተፈልጎ ይሆናል ሲሉም ሀሳባቸውን ሰጥተውናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

President Isayas Afeworki May 22/2018

ዋዜማ ራዲዮ- ሕወሓት በሰሜን ዕዝ ላይ ያደረሰው ጥቃት በርካታ ፊልሞች ሊወጣው የሚችል ክስተት እንደነበር ያወሱት የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ቡድኑ አስመራ ላይ የመንግስት ለውጥ የማድረግ ውጥን ነበረው ብለዋል።

ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ከሀገራቸው ቴሌቭዥን ጋር ረቡዕ ዕለት ባደረጉት ዘለግ ያለ ቃለ-ምልልስ ሕወሓት ሰሜን ዕዝን በማጥቃት መጀመርያ አዲስ አበባን በመቆጣጠር በመቀጠል አስመራ ላይ የመንግስት ለውጥ የማድረግ ፍላጎት ነበረው ብለዋል።
በሰሜን እዝ ላይ የተፈፀመው ጥቃት በተመለከተ በቀጣይነት ረጃጅም ፊልሞች ሊሰሩበት እንደሚችል በመግለፅም ስለ ክስተቱ ገና ለህዝብ ያልተነገሩ እውነቶች ብዙ ናቸው ብለዋል።

በኢትዮጵያ እየታየ ያለው ፖለቲከዊ ችግር ምንጩ ባለፉት ሶስት አመታት ብቻ የተፈጠረ ሳይሆን ሕወሓት የፈጠረው ብሄር ላይ ትኩረት ያደረገ ፖለቲካ ነው ብለው እንደሚያምኑ ተናግረዋል፡፡

ህገመንግስቱ ከመፅደቁ በፊት የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ረቂቁን ሰጥቶኝ አንብቤ ለኢትዮጵያ እንደማይሆን ነግሬው ነበር ነገር ግን ሊሰማኝ አልቻለም ብለዋል ፕሬዝዳንት ኢሳያስ።

በኢትዮጵያ ተግባራዊ የሆነው ህገ መንግስት ሀገሪቷን ወደ ግጭትና መበታተን የሚያመራ እንደሆነ ፣ የተመሰረቱ ክልሎች እየቆዩ የሚፈነዱ ቦምቦች እንዲሆኑ ተደርገው መመስረታቸው አብራርተዋል በቃለመጠይቁ።

በኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል የነበረው ጦርነት የድንበር ችግር ሳይሆን ወደ ግጭት እንድናመራ ያደረገን የሕወሓት የሀያላን ሀገራት ወኪል በመሆን ቀጠናው ሲያምስ ስለ ነበር ነው ሲሉ መልሰዋል፡፡

በሁለቱም ሀገራት ባለፉት ሶስት አመታት መልካም የሚባል ግንኙነት የተጀመረ ቢሆንም ሕወሓት ማንም ያልጠበቀው ጥቃት በሰሜን ዕዝ በመፈፀሙ የኢትዮጵያ መንግስት እርምጃ መውሰዱን ያወሱት ፕሬዝዳንቱ የኤርትራ ሚና ምን እንደነበር በግልፅ አላስቀመጡም፡፡

አሁንም ቢሆን ሕወሓት ሙሉ ለሙሉ ጠፍቷል ማለት እንደማይቻልና ኤርትራ ጉዳዩን በንቃት እንደምትከታተለው የገለፁ ሲሆን እዚህም እዛም የሕወሓት ቅሪቶች እንቅስቃሴ እያደረጉ እንደሆነ አብራርተዋል፡፡ ሀይላችን አሰባስበን ወደ ፀረ-ማጥቃት ተግባር እንመለሳለን የሚሉ ድምፆች ከሕወሓት ቅሪቶች እንደሚሰሙ አስታውሰዋል፡፡

ከናይል ውሃ አጠቃቀም ጋር በተያያዘ ጉዳዩ የውጭ ሀገራትና ሀያላን መንግስታት በማስገባት ለመፍታት ከመስራት ይልቅ በአከባቢው የሚገኘ እስከ 250 ሚሊዮን የሚገመት ህዝብ ዘላቂ ጥቅም የሚያስከብር መሆን እንዳለበት ፕሬዝዳንቱ ጠቁመዋል፡፡ በኢትዮጵያና ሱዳን መካከል የተፈጠረው የድንበር ውጥረት ለምን አሁን ወደ ከፋ ደረጃ ደረሰ? ተብሎ በጥልቀት ማየት ያስፈልጋል፡፡ ጉዳዩ የኢትዮጵያና ሱዳን ጉዳይ ብቻ አይደለም ፡፡ ሁለቱም ሀገራት በሽግ ግር ላይ የሚገኙ በመሆናቸው ጉዳዩን በስክነት ማየት ይጠበቅባቸዋል፡፡ አሁን የሚታየው ውጥረት አስፈሪ ቢሆንም ጉዳዩ በቅንነት ከታየ በቀላሉ መፍታት ይቻላል ብለዋል።

ፕሬዝዳንቱ በኤርትራ ስላለው የፖለቲካ፣ የስብዓዊ መብትና ተያያዥ ጉዳዮች አላነሱም። ሀገራቸው የኮሮና ወረርሽኝን ለመግታት ያደረገችውን ጥረት አብራርተዋል። በኢኮኖሚ መስክ አዳዲስ ጥናቶችን በማድረግ ወደተግባር ለመግባት እየተዘጋጁ መሆኑን ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ተናግረዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ የእነ ጃዋር ሞሀመድን የህክምና ጉዳይ በተመለከተ የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ ህግን እና ስርዓትን የተከተለ አይደለም በማለት ወደ ፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የይግባኝ ሰሚ ሁለተኛ ወንጀል ችሎት ይግባኝ ብሏል::

በሽብር እና ሌሎች ወንጀሎች ክስ የተመስርተባቸው ጃዋር ሞሀመድ፣ በቀለ ገርባ እና ሌሎች በመዝገቡ የተካተቱ ተከሰሾች ባሉበት የፌደራል ማረምያ ቤት የረሀብ አድማ ማድረግ ከጀመሩ 20 ቀን እንዳለፋቸው ጠበቆቻቸው ይናገራሉ፡፡

ይህን ተከትሎ ላጋጠማቸው የጤና እክል የግል ህክምና ለማግኘት አቤቱታ ቢያቀርቡም በህጉ መሰረት ባሉበት ማረሚያ ቤት ህክምና እንዲያገኙና ከማረምያ ቤቱ አቅም በላይ ከሆነ ደግሞ ወደ ፌደራል ጦርሀይሎች ሆስፒታል ተወስደው እንዲታከሙ የካቲት 2 ቀን 2013 ዓም በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ ተሰጥቶ ነበር፡፡

ሆኖም ተከሳሾች “መንግስት ባስቀመጣቸው ባለሞያዎች እና በመንግስት ሆስፒታል ለመታከም እምነቱ የለንም” በማለት እና የጤና ሁኔታቸው አስጊ ሁኔታ ላይ መድረሱን በማከል በድጋሜ የካቲት 8 ቀን አቤቱታ አቅርበዋል፡፡

የፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም ቀድሞ የሰጠውን ትዕዛዝ በመሻር አቤቱታውን ተቀብሎ ተከሰሾቹ በአፋጣኝ የግል ሆስፒታል ህክምና እንዲያገኙ ትዕዛዝ ሰጥቷል፡፡

ይህን የተቃወመው የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግም ህግን እና ስርዓትን የተከተለ ትዕዛዝ አይደለም በማለት ዛሬ ከሰዓት ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ሁለተኛ ወንጀል ችሎት አቤቱታውን አቅርቧል፡፡

በአቤቱታውም ማረሚያ ቤቶች በተቋቋሙበት አዋጅ መሰረት ማንኛውም ተከሳሽ ቅድሚያ ህክምና የሚያኘው በማረሚያ ቤቱ ሲሆን ከአቅም በላይ ከሆነ ወደ ጦር ሀይሎች ሆስፒታል ይወሰዳል እንደሚል አስታውሷል፡፡ የስር ፍርድ ቤቱ ከዚህ ቀደም የካቲት 2 ሲሰየም አግባብ ያለው ትዕዛዝ ሰጥቶ የነበረ ቢሆንም የካቲት 8 ያስተላለፈውን “በግል ሆስፒታል ይታከሙ” የሚል ትዕዛዝ ከመስጠቱ በፊት ግን ቀድሞ የሰጠው ትዕዛዝ መፈፀም አለመፈፀሙን መመርመር፣ ካልተፈፀመም ለምን ብሎ መጠየቅ ይገባው ነበር፤ ይህ ትክክለኛ ትዕዛዝ ስላልሆነ ይታገድልን በማለት ይግባኝ ብሏል፡፡

የይግባኝ አቤቱታው የደረሰው ችሎትም ጉዳዩን መርምሮ ውሳኔ ለመስጠት ተለዋጭ ቀጠሮ ሰጥቷል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- ዛሬ ከሰዓት በኋላ (ረቡዕ) የተሰየመው የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በእነ እስክንድር ነጋ መዝገብ የምስክር ስሚን ሂደት በተመለከተ በቀረበው አቤቱታ ላይ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠውን ውሳኔ በመሻር ክርክሩ እንዲቀጥል በይኗል፡፡

እስክንድር ነጋ፣ ስንታየሁ ቸኮል፣ ቀለብ ስዩም፣ አስካለ ደምሴ እና ጌትነት በቀለ በሽብር ወንጀል በፌደራል ከፍተኛ ፍር ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የፀረ ሽብር እና በህገመንግስት ላይ የመፈፀሙ ወንጀሎች ጉዳይ ችሎት ክስ ተመስርቶባቸው በክርክር ላይ መሆናቸው ይታወቃል፡፡

ተከሳሾቹ የቀረበባቸውን ክስ ክደው መከራከራቸውን ተከትሎ ምስክር እንዲያሰማ የተጠየቀው አቃቤ ህግ ምስክሮቹ ዛቻ እና ማስፈራሪያ እንዲሁም የግድያ ሙከራ ተደርጎባቸዋል በማለት በምስክሮች እና ጠቋሚዎች ደህንነት ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 699/2003 መሰረት ከዘረዘራቸው ምስክሮች ውስጥ ገሚሱን በዝግ ችሎት ገሚሱን ደግሞ ከመጋረጃ በስተጀርባ ለማሰማት እንዲፈቀድለት ጠይቋል፡፡

ተከሳሾች ግን ይህ ጥያቄ ህገመንግስቱ ከሰጣቸው መብት ጋር የሚቃረን እና የሚመሰክርባቸውን አይተው መስቀለኛ ጥያቄ የማቅረብም ሆነ የመከላከል መብታቸውን የሚጋፋ እንደሆነ ለችሎቱ በመግለፅ ተከራክረዋል፡፡

የግራቀኙን ክርክር ያዳመጠው የፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ችሎትም የአቃቤ ህግን ጥያቄ ውድቅ በማድረግ ምስክሮቹን በግልፅ ችሎት እንዲያሰማ ትዕዛዝ ሰጥቷል

ሆኖም ከሳሽ አቃቤ ህግ ትዕዛዙን በመቃወም ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ 2ኛ ወንጀል ችሎት ይግባኝ ብሏል፡፡ ችሎቱም የአቃቤ ህግን አቤቱታ ከመረመረ በኋላ ይግባኝ የሚያስቀርብ አይደለም በማለት ታህሳስ 13 ቀን 2013 ዓ.ም ውድቅ አድርጎት ነበር፡፡

ይህን ተከትሎም አቃቤ ህግ ይግባኝ ሰሚ ችሎቱ አቤቱታውን የመረመረው ከወንለኛ መቅጫ ስነስራዓት ህጉ አንፃር ብቻ በመሆኑ ልክ አይደለም በማለት ጉዳዩን ወደ ሰበር ሰሚ ችሎት ወስዶታል፡፡

ታዲያ በዚህ ጉዳይ ላይ መርምሮ ውሳኔ ለመስጠት ዛሬ የካቲት 10 ቀን 2013 ዓም ከቀኑ 9 ሰዓት ላይ የተሰየመው የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የይግባኝ ሰሚ ችሎቱን ውሳኔ አግባብ ይደለም በማለት ሽሮታል፡፡

የስነ ስርዓት ህጉ አገልግሎት ላይ መዋል ከጀመረ 40 አመታትን አስቆጥሯል ያለው ችሎቱ ከዛ በኋላ የወጡ እንደ የምስክር እና ጠቋሚዎች ጥበቃ አዋጆች ውሳኔ ሲሰጥ ከግምት ውስጥ መግባት እንዳለባቸው ተናግሯል፡፡

በመሆኑም የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይጋበኝ ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ተሸሮ ምስክሮች ከመጋረጃ በስተጀርባ እና በዝግ ችሎት መቅረብ አለባቸው ወይንሰ የለባቸውም የሚለውን ግራ ቀኙን አስቀርቦ እንዲያከራክር ውሳኔ ተላልፏል፡፡[ዋዜማ ራዲዮ]

  • አዲሱ መመሪያ ትችት ሲበዛበት የነበረውንና እንዲቀር የተወሰነውን የ27 በመቶ ቦንድ አሰራርን በእጅ አዙር የመተግበር ያህል ነው ተብሏል።

ዋዜማ ራዲዮ- እየተቋቋመ ባለው የካፒታል ገበያ የኢትዮጵያ ልማት ባንክን በልዩ ሁኔታ እንዲጠቅም የሚያስችል ህግ ለመንግስት መቅረቡን ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። ይህም የሚሆነው ንግድ ባንኮች በካፒታል ገበያ ውስጥ ሲሳተፉ በገበያው ከሚቀርበው ቦንድ ወይንም ሰነድ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የሚያቀርበውን ቦንድ ሌሎች አካላት ከሚያቀርቡት ሰነድ ቅድሚያ ሰጥተው እንዲገዙ የሚያስገድድ ህግ ነው። በህጉ መሰረት ባንኮች በካፒታል ገበያ ውስጥ እየተሳተፉ ሰነድ ለመግዛት የሚያወጡትን ገንዘብ ለልማት ባንክ በሰነድ ለማበደር ቅድሚያ ይሰጣሉ።

አስገዳጁ ሰነድ በኢትዮጵያ ልማት ባንክ የተዘጋጀ ሲሆን እንዲጸድቅም በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ለሚመራው የማክሮ ኢኮኖሚ ኮሚቴ መቅረቡን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። ነገሩም ከወዲሁ ባንኮችን ያስደሰተ እንዳልሆነ መረዳት ችለናል። ህጉ ተግባራዊ የሚሆን ከሆነም ንግድ ባንኮች በካፒታል ገበያ ውስጥ ሲሳተፉ የመተማመኛ ሰነድን ተቀብለው ለሚያዋጣቸው አካል ገንዘብ የማበደር እድላቸውን ያጠበዋል።

በዚህ የሰነድ ወይንም የካፒታል ገበያ ውስጥ ቦንድን ለመግዛት የተሻለ ወለድን ለሚያቀርብ ገንዘብን የማበደር አዝማሚያ ይኑር እንጂ ልማት ባንክ ይጽደቅልኝ እያለ ያለው ህግ ባንኮች ከቆጣቢዎች የሰበሰቡትን ገንዘብ የተሻለ ትርፍ ያስገኝልናል ላሉት አካል ሳይሆን ወለዱ ዝቅተኛ ቢሆን እንኳ ለልማት ባንክ በሰነድ ለማበደር ይገደዳሉ ።

ስማቸው እንዳይገለጽ የፈለጉ የአንድ ባንክ ከፍተኛ ሀላፊ አስገዳጅ ህጉ ተግባራዊ እንዲሆን ማድረግ ማለት “ከዚህ ቀደም እንዲቀር የተወሰነውን የ27 በመቶ ቦንድ አሰራርን በጓሮ በር እንዲተገበር ማድረግ ነው ” ሲሉ ለዋዜማ ራዲዮ ተናግረዋል።

ከ2003 አ.ም ጀምሮ እስከ 2012 አ.ም ድረስ የግል ንግድ ባንኮች ከሚሰጡት እያንዳንዱ ብድር 27 በመቶ የሚሆነውን ገንዘብ ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ በቦንድ ያበድሩ እና ብሄራዊ ባንክ ደግሞ ገንዘቡን መንግስት በፖሊሲ ቅድሚያ ለሚሰጣቸው ዘርፎች እንዲያበድር ለኢትዮጵያ ልማት ባንክ ይሰጠዋል።

የግል ንግድ ባንኮች ለብሄራዊ ባንክ በቦንድ የሰጡት እያንዳንዱ ብድርም አምስት አመት ሲሞላው ነበር የሚመለስላቸው። አሰራሩ የግል ንግድ ባንኮች ሳያስደስት የቆየውም ባንኮቹ ለሌሎች ተበዳሪዎች ቢሆን ከ12 በመቶ ጀምሮ ባለ ወለድ ሊያበድሩ የሚችሉትን ብር ለብሄራዊ ባንክ በወቅቱ በነበረ ዝቅተኛ የአስቀማጮች ወለድ 5 በመቶ እና ቀጥሎ በተስተካከለው 7 በመቶ ነበር እንዲያበድሩ ሲገደዱ የነበሩት። ወለዱ አዋጭ ባለመሆኑ ይቀየር ሲሉ በተደጋጋሚ ቅሬታ ሲያቀርቡ ቆይተው በ2012 አ.ም ነው አጠቃላይ አሰራሩ እንዲቀርላቸው የተወሰነው።

አሁን ታድያ መልኩን ቀይሮ የተዘጋጀው ተመሳሳይ አዝማሚያ ያለው አስገዳጅ ህግ ነው ። ነገሩም መንግስት ለተለያዩ ኢንቨስትመንቶች ብድር ማቅረቢያ በርካታ አማራጮችን ማቅረብ እንዳልቻለ ማሳያ ሆኗል። የ27 በመቶ ቦንድ አሰራሩ የአሁኑ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ፕሬዝዳንት ዮሀንስ አያሌው (ፒኤችዲ) የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ምክትል ገዥና ዋና ኢኮኖሚስት እያሉ ለልማት ባንክ ያስተገበሩት አሰራር ሲሆን አሁን ደግሞ ልማት ባንኩን ራሳቸው እየመሩት አሰራሩ ለሚመሩት ባንክ በካፒታል ገበያው እንዲደገምላቸው ተቋማቸው ህጉን ለመንግስት አቅርቧል። ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ማክሮ ኢኮኖሚ ቡድን የቀረበው ረቂቅ ህግ መንግስታዊውን የኢትዮጵያ ንግድ ባንክን ይመልከተው አይመልከተው ግን ግልጽ አይደለም። የ27 በመቶ የቦንድ አሰራር ንግድ ባንክን ሳይመለከተው መቆየቱ ይታወቃል።

ልማት ባንክ ከዚህ ቀደም በ27 በመቶ ቦንድ አሰራር ከ115 ቢሊየን ብር በላይ በብሄራዊ ባንክ በኩል ተሰብስቦለት ነበር። በነበረው ብልሹ የብድር አሰጣጥ ለበርካታ ብክነት ተጋልጦ ቆይቶ ተገቢ ህጋዊ እርምጃ ሳይወሰድ አሁንም በሌላ መልክ የገንዘብ ምንጭ እንዲዘጋጅለት መደረጉ ተገቢ አይደለም የሚል ትችትም ከባለሙያዎች እየቀረበበት ነው።

ለነበሩ ብልሹ አሰራሮች ተጠያቂ እንዲሆኑ ጉዳያቸው ለጠቅላይ አቃቤ ህግ የተላኩ ግለሰቦች ጉዳይም ተድበስብሶ ቀርቷል። ልማት ባንኩ በቅርብ አመታት ከሰጠው ብድር 51 በመቶ ያህሉ የተበላሸና የማይመለስ እስከመሆን ደርሶ ነበር። አሁንም ልማት ባንኩ ከተመሳሳይ የብክነት ስራ ወጥቷል ማለት አይቻልም። ከዮሀንስ አያሌው በፊት የነበሩት የባንኩ ፕሬዝዳንት ሀይለኢየሱስ በቀለ በዚሁ ከብድና ተያያዥ ጉዳዮች ሳቢያ ከሀላፊነታቸው መነሳታቸው ይታወሳል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Amhara Militia forces inside Humera (Photo by EDUARDO SOTERAS / AFP)

ዋዜማ ራዲዮ- በሕወሓትና በማዕከላዊው መንግስት መካከል ጦርነት ከተካሄደ በኋላ በአማራና በትግራይ ክልል የይገባኛል ጥያቄ የሚነሳባቸው የወልቃይት ፣ሁመራና ራያ አካባቢዎች በአማራ ክልል ሀይሎች መያዛቸው ይታወቃል።

በነዚሁ አወዛጋቢ አካባቢዎች የራሱን መንግስታዊ መዋቅር ያደራጀው የአማራ ክልል ማህበራዊና የፀጥታ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል። የአማራ ክልል አንዳንድ ባለስልጣናት አካባቢዎቹ ከዚህ ቀደም በሀይል የተወሰዱበትና ያስመለሳቸው መሆኑን ይናገራሉ።

አካባቢዎች ህወሀት መራሹ መንግስት ህገ መንግስቱም ሳይጸድቅ በህገ ወጥ መንገድ ከአማራ ህዝብ የነጠቃቸውና ; ቀድሞ የአማራ ህዝብ የነበሩ ናቸው ; ህወሀት በህገ ወጥ መንገድ ከወሰዳቸው በሁዋላም በህዝባችን ላይ ሰፊ ጭቆናን ካሳረፈባቸው አካባቢዎች ዋነኞቹ ናቸው በሚልም ዋነኛ የአማራ ተወላጆች የትግል ማጠንጠኛም ነበሩ።

በአወዛጋቢዎቹ አካባቢዎች ዕጣ ፈንታ ላይ በአማራ ክልልም ሆነ በፌደራል መንግስቱ በኩል እስካሁን ጥርት ያለ አቋም መያዝ አለመቻሉን ተገንዝበናል። በጉዳዩ ላይ በከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት መካከል የሀሳብ ልዩነቶች እንዳሉ ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። የሀሳብ ልዩነቶቹ መነሻም የአማራ ክልል የይገባኛል ጥያቄ በሚያነሳባቸው አካባቢዎች ህዝበ ውሳኔ ተደርጎ የአካባቢው ነዋሪዎች ከየትኛው ክልል መካለል እንደሚፈልጉ ይወስኑ በሚለውና ; ቦታዎቹ በፊትም በህገ ወጥ መንገድ ነው ከአማራ ህዝብ ላይ የተወሰዱት አሁንም ያለ ምንም ተጨማሪ አካሄድ በአማራ ክልል መተዳደር ይቀጥሉ በሚሉ ሀሳቦች መካከል ነው።

ህዝበ ውሳኔ ተደርጎ የአካባቢዎቹ እጣ ፈንታ ይወሰን የሚለው አቋም አማራጭ በፌደራሉ መንግስትና እና በጥቂት የአማራ ብልጽግና አባላት መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። በጉዳዩ ላይ ከምን አይነት የተጠቃለለ አቋም ላይ ስለመደረሱ እስካሁን የታወቀ ነገር የለም። ነገር ግን ህዝበ ውሳኔ ይደረግ ቢባል ራሱ በአካባቢዎቹ የሚኖሩ የማህበረሰብ አባላት ፍቃደኝነት አጠራጣሪ መሆኑን እንደሚያምኑ ምንጮቻችን ነግረውናል።

ቀድሞ የትግራይ ክልል ያስተዳድራቸው የነበሩት የወልቃይት ፣ሁመራና ራያ አካባቢዎች በመጪው ምርጫ ያልተካተቱ መሆኑን ከብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።

ወልቃይት ራያና መሰል አካባቢዎች እስከ ቅርብ ወራት በትግራይ ክልል ስር የነበሩ በመሆኑ ትግራይ ክልል ደግሞ በዚህ አመት ምርጫ የማድረግ እቅድ የሌለ መሆኑንም ስምተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Wazema Radio:

The declaration of what was described as ‘law enforcement operation” in Tigray on November 4, 2020 was a shock to the markets. Not that it was unexpected, but it affirmed that that inevitable point of conflict between the increasingly highhanded center and the dissenting power pole in Meqelle has just arrived. For starters, the war of words, the military buildup and the economic undercurrents were going on for over two years.

Instigating the declaration was the alleged attack of Tigrian Regional forces on the relatively sophisticated and highly mechanized component of the Ethiopian National Defense Forces based in the outskirts of the Tigrian capital. In what one former official described as a “thunderous strike”, the regional forces attacked the Northern Command, seized sophisticated ammunition and sparked the fire for what seems to be a protracted conflict7

It has been 90 days and counting since Addis Ababa shut basic communications, established a regional state of emergency (SoE) and started an all-out offensive against the Tigrian Regional forces and the Tigrian People Liberation Front (TPLF). From the active participation of Eritrean forces in the conflict corroborated by various sources to the killing of high level TPLF members, such as Former Foreign Minister Seyoum Mesfin and former Minister Abay Tsehay; from aggressive propaganda campaign to reports of extrajudicial killings; and from historic diplomatic underperformance to the indifference of the international community, the conflict has opened a pandora’s box of conflicting interests of varying agencies.

Not so much talked about, however, is the economic background and impact of the conflict. Hence, this piece attempts to dive a bit deeper into the economics of the conflict.

By the time the war broke out, the Ethiopian economy was struggling to get itself organized to effectively respond to the challenges of COVID-19. Official estimates show that the pandemic drove Gross Domestic Product (GDP) down to 3.2% from estimated 10.1%, pushed closed to a million people out of jobs and led to the closure of factories. This, of course, is in addition to long standing structural challenges in the form of widening trade deficit, increasing debt distress, widespread unemployment, inflationary buildup and foreign exchange shortage.

Getting out of its long overdue statist inclination, the economy was embarking on a journey of increasing the traction of the private sector. And this was happening in the form of massive privatization push, the opening up of formerly protected sectors and instituting macro reforms, such as competitive exchange rate.

Even then, the course of action was not clear. No comprehensive policy document that articulates the rationale for reform was there – only a slide deck named the Home Grown Reform Agenda (HGRA). Officials were heard stating conflicting objectives, while cadres just parroted whatever they snick pick from the official line. The ten-year prospective plan of the government which was under drafting for the last one year is yet to be made public.

While the center was trying to bring macro balance, Tigray regional state was sitting on huge backlogs of developmental challenges. Despite the flexing of military might, which later proved to largely be deceptive propaganda, the region was home to 2.5 million people, under the Productive Safety Net Program (PSNP), 600,000 households in need of emergency food assistance, 100,000 internally displaced people (IDPs) and around 200,000 Eritrean migrants. With its largely mountainous terrain deteriorated through centuries of intensive farming and deforestation, the region sees the worst rates of access to clean water supply, sanitation and access to finance.

No doubt that these vulnerabilities are huge risks anyone who foresees military confrontation would have accounted for. But TPLF did the math wrong.

Weeks before the war broke out, the Tigray Regional state issued a bond for public subscription. Although the official line was that the bond is meant to mobilize resources for development, it was obvious that it was intended to mobilize resources for what seemed to be an inevitable event. Seeing what has unfolded afterwards, however, one would say that TPLF was not strategically prepared for the conflict. It was rather too shortsighted and too reductionist in its analysis that it mistakenly took war as a military operation than a largely economic one. Such a poor misjudgment from a party that claims to know war and its running more than anyone else.

Equally, if not more, Addis Ababa was not prepared to handle and manage such a crisis. It all seems as if the war drums were not beaten even for a day, let alone for two years.

The fact that the central bank introduced new currency notes a couple of months before, with stated economic objectives of controlling money outside the bank and fighting illegal business operations, meant that Addis was making its own gamble with outcomes largely uncertain. Showcasing the later is the shifting messaging of central bank officials on what their prime objective is in changing the currency notes. At one point they were talking all about money outside the bank largely owned by TPLF sympathizers, while at another they were hyping about deposit mobilization as outstanding objective. In reality, the demonetization has largely to do with political objectives than economic ones.

What remained puzzling is that the central bank was doing the currency change in an environment of significant political tensions and spiking headline inflation. Aggregate inflation for November was 19.3%, with food inflation upwards of 21%.

Even though they could not do anything about political risks, they should have had clear plan on how to contain inflation. Their recent baptism in the name of the International Monetary Fund (IMF) should not have barred them from seeing that Ethiopia’s inflationary pressure has much to do with supply constraints as monetary expansionism.

Beyond the monetary adjustments, Addis Ababa was also struggling to get its fiscal space in shape. Stringent project approval, barring of non-concessional loans, reforming key money-sucking state-owned enterprises (SoE) and reconsolidation of the public procurement systems were some of the measures it took in addition to the rather obvious attempt of deficit financing through floating rare year-long treasury bills.

Measures taken after November 4 show that Addis was deploying economic instruments as part of the matrix of tools of pushing TPLF to the edge. And these include freezing the accounts of TPLF conglomerates, restrictive monetary measures (such as reduction of cash withdrawal limits and regulation of individual transfers), closing of banking services in Tigray, jailing of business people with close links to TPLF and administrative measures on parallel market operators. And it is all done with the intention of closing the financial channels of TPLF.

Unfortunately, as it is with many other economic decisions, most of the measures were reflexive that they continue to haunt Addis back. In some cases, such as wholesome closure of banking services, it pushed more Tigrians to the side of TPLF.

Since the war broke out, inflation has soared in many parts of the country, with the stats in Tigray showing it to be upwards of 40%. The exchange rate of Birr against major currencies have reached an all time high of 40 Br in formal market and 54 Br in parallel markets.

Remittance and foreign direct investment have declined, forcing government agencies to run consistent face-saving campaigns. Exports faced uncertain times, although the overall figure remains stable for the time being. Foreign currency availability has worsened, impacting supply and price of imported essentials, such as medicines, children food, industrial inputs and edibles.

Property market has seen decline in valuation. And restrictive property transfer procedures instituted along with the conflict further depressed purchases.

Although there is little information on the costs of it, the war seems to be sucking in huge resources from the struggling economy. Lest, the safest gamble for Addis and its Nobel Prize Winner Prime Minister Abiy Ahmed is to resolve the situation in shorter time possible. The more time the war takes the deeper the economic black hole, taking everything down with it.

Things are already bleak in Tigray. By the accounts of the transitional administration, 4.5 million people are in need of emergency food assistance. Humanitarian blockade means the number of people dying from starvation is increasing with each day. Banking service is not yet open in most parts of the region and hence people do not have cash to buy life sustaining essentials.

Commodity supplies is halted as transportation service is not there in most parts.

Essential services, such as health care, are in doldrums with facilities looted and supplies dwindled. Civil servants are not paid for months, while robbery and vandalism have become all too common.

According to the UN, there is a total resource need of close to 69 million dollars for responding to the multifaceted crisis in Tigray. Humanitarian experts are consistently warning that each day under a humanitarian blockade means the death of more people from starvation.

Yet, Addis continues to resist opening unhindered humanitarian corridor. The guidance seems to be that all humanitarian efforts in the region ought to be organized by national agencies and be managed in the way they see fit. Nonetheless, the national humanitarian fixture seems to lack the capacity, flexibility and experience of running such massive deployment in an active conflict zone. If anything, Addis’s stance is all about sidelining the international community and acting on its own terms. It, however, seems to risk its economic credibility owed to its international suppliers, creditors, donors and trading partners.

A line from the recent assessment of the credit rating agency, Fitch, saying “we see a downside risk that the federal Ethiopian government fails to swiftly conclude its intervention in Tigray” summarizes the risk that furthering the blockage will have on the reputation of the country. It won’t be longer before this erosion of reputation crawls into real economic activities, such as as withholding of aid, as the European Union has recently decided.

In broader terms, the war is largely about ideologies. It is about an attempt by a largely liberal Addis Ababa emboldened by unquestioned support from its Western and Middle Eastern accomplices to disrupt and neutralize the strongest frontiers of state-led economic development. It is also a clash of interest groups with Addis representing an emerging network of aspiring novae riche who see their future in a rather open, outward looking, service-based and knowledge-driven economy, while Meqelle precipitating the conservative, inward looking, traditional and nationalist old guard. But at micro level, the war is a clash of economic miscalculations with Addis betting to squash its strongest rival in the shortest period of time and TPLF overlooking the essential vulnerabilities of Tigray and what it takes to win war in 21st century.

And the cost of it all is that Ethiopians, be it in Tigray as well as in other places, will be shouldering the cost of these miscalculations in both lives and livelihoods. And the longer it takes for peace to reign in, the higher the cost to paid. This certainly will make restoration of peace, rehabilitation of livelihood and reconstruction of infrastructure costlier. Such an unfortunate developmental drag and repeat of history indeed!

For the sake of the lives being lost and livelihoods being destructed, it is high time that negotiated resolution of political differences is given a genuine chance. Else, it is highly likely that we might see the worst tragedy in the country’s history unfolding in our times. Let us hope that there remain some sane minds to look for ways of negotiated solution, no matter how hard it is to achieve.

Editor’s Note: Wazema withheld the writer’s identity upon request.

ዋዜማ ራዲዮ- አሁን በምርጫ ቦርድ ተዘርዞ ህልውናው እንዲከስም የተደረገው ቀድሞ የትግራይ ክልልን ሲያስተዳድር የነበረው ህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ (ህወሀት) እና በማዕከላዊው መንግስት መካከል ጦርነት የተቀሰቀሰ ዕለት ጥቅምት 24 ቀን 2013 አ.ም ምሽት ወደ ትግራይ መቀሌ በአሮጌው ብር እንዲቀየር በብሄራዊ ባንክ በአውሮፕላን የተላከው አዲሱ 1.3 ቢሊየን ብር መዳረሻው መታወቁን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

ከምንጫችን እንደሰማነው በአሮጌው ብር እንዲቀየር የተላከው 1.3 ቢሊየን ብር መቀሌ በሚገኘው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፍ አንድ ክፍል ውስጥ ታሽጎ ነው የተገኘው።

ህወሀት የሀገር መከላከያ ሰራዊት ሰሜን እዝ ላይ ጥቃት ፈፅሟል በተባለበትና ግጭቱ ወደለየለት ጦርነት በተሸጋገረበት በዚያ ዕለት አሮጌውን የብር ኖት እንዲተካ የተላከው ብር መዳረሻ አልታወቀም ነበር።

በወቅቱም መንግስት ገንዘቡን በትግራይ ክልል ላሉ የተለያዩ ባንኮች አከፋፍያለሁ ብሎ በብሄራዊው የቴሌቭዥን ጣብያ ማስነገሩ ይታወሳል። ማይጨው ፣ አደዋ ፣ሽሬ እንዳስላሴ እና አዲግራት ላሉ የተለያዩ ንግድ ባንኮች ብሩ ተከፋፍሏል ተብሎም ነበር። ሆኖም በወቅቱ በክልሉ ከነበረው ሁኔታ አንጻርና እንደተባለውም ብሩ በክልሉ ላሉ የባንክ ቅርንጫፎች እንዳልተከፋፈለ ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ አረጋግጣ መዘገቧ ይታወሳል።

የ1.3 ቢሊየን አዲሱን ብር እጣ ፈንታም የፌዴራል መንግስት የመቀሌ ከተማን ከተቆጣጠረም በሁዋላ በመቀሌ ያለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ እንደ አዲስ ስራ እንኪጀምር አላወቀም ነበር ብለውናል ምንጫችን። ሆኖም ከሳምንታት ወዲህ በመቀሌ ያለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫ እንደገና ስራ ሲጀምር ነው የቅርንጫፉ ሰራተኞች ብሩን በአንድ ክፍል ታሽጎ ያገኙት። ገንዘቡ ሲገኝም የመጠን ቅናሽ እንዳልነበረው ከምንጫችን መረዳት ችለናል።
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ በክልሎች ብርን ለማሰራጨት የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፎችን በማእከልነት እንደሚጠቀም ይታወቃል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የቀድሞው የደህንነትና መረጃ ሰራተኛ ጌታቸው ዋለልኝ በዘመነ ሕወሓት ከተከሰሰበት ወንጀል ነፃ ተብሎ ተሰናብቶ ነበር። አሁን ቀድሞ ውድቅ ተደርጎ የነበረው ክስ እንደአዲስ ተቀስቅሶ ጌታቸው ዋለልኝ ዘጠኝ አመት ተፈርዶበታል።

ጌታቸው በደህንነትና መረጃ አገልግሎት ሀላፊነቱ ወቅት ሙስናን ለመዋጋት ባደረገው ጥረት በሕወሓት ባለስልጣናት የግድያ ሙከራን ጨምሮ እስርና እንግልትን አሳልፏል።

ጌታቸው ዋለልኝ የታሰረው ባለፈው ሳምንት ሀሙስ ሲሆን ሁኔታውም ግራ አጋቢ እንደሆነባቸው ከቤተሰቦቹ መረዳት ችለናል።

ጌታቸው በብሄራዊ የመረጃ እና የደህንነት አገልግሎት ለአመታት በኢኮኖሚ ደህንነት ላይ የሰራ ሲሆን በ2010 አ.ም “ለግብረ አበሮቹ የአንጎላ ዜግነት የሚያሳይ መታወቂያና ፓስፖርት በማዘጋጀት : ለኤምባሲ ስራ ነው በሚል የሞባይል ቀፎዎችን ወደ ሀገር በተጭበረበረ መንገድ አስገብቶ እንዲከፋፈል አድርጓል ” በሚል ተከሶ ነበር።ክሱንም እስር ቤት ሆኖ ይከታተል ተብሎ ከአመት በላይ እስር ቤት ቆይቷል።

ሆኖም በጌታቸው ዋለልኝ ላይ የተነሳው ክስና የተፈጸመው እስር በደህንነት መስሪያ ቤት ውስጥ የነበረውን እና በደህንት መስሪያ ቤቱ ድጋፍ የሚደረግለት ሀገር አቀፍ የኢኮኖሚ ሻጥር እየተከታተለ ስላጋለጠ እንደነበር ከሁለት አመት በፊት በዋዜማ ራዲዮ የተሰራው ምርመራ ቀመስ ሪፖርት ማጋለጡም ይታወሳል።

የጌታቸው ዋለልኝ ክስ እውነትም በኢኮኖሚ ላይ ያሉ ብልሽቶችን ስላጋለጠ መሆኑን በሚያሳይ መልኩ በዋስ በእስር የተለቀቀ ሲሆን ትንሽ ወራት ቆየት ብሎም : ሰኔ 5, 2011 አ.ም የተመሰረተበትን ክስ ውጭ ሆኖ መከራከርም አያስፈልገውም ተብሎ ነጻ መሆኑም በጽሁፍ ተገልጾለታል።

ሆኖም ጌታቸው ዋለልኝ ከሀገራዊ ለውጡም በሁዋላ በደህንነትና ጸጥታ ተቋማት ላይ ላዩን ለውጥ ተደረገ እንጂ መሰረታዊ ለውጥ አልመጣም ፣ ሀገሪቱንም ዋጋ እያስከፈላት ያለው በደህንነትና ጸጥታ ተቋማት በቂ ስራ ባለመስራታቸው ነው በሚል በራሱ የሶሻል ሚዲያ ገጽ ላይ ትችቶችን በማቅረብ ይታወቃል።

በፌስቡክና መሰል ገጾቹ ላይም የሀገሪቱ የሰላም ጠንቅ የሆኑት ” ህወሀትና ኦነግ ሸኔ” የደህንነትና ጸጥታ ተቋማት ውስጥ ያሉ ሀላፊዎች ድጋፍ ነበራቸው በሚልም ትችት በማቅረብ ይታወቃል።

ጌታቸው ዋለልኝ ሐሙስ ጥር 14 ቀን 2013 አ.ም በቁጥጥር ስር መዋሉን ከቤተሰቦቹ መረዳት ችለናል። ጌታቸው ዋለልኝ በቁጥጥር ስር የዋለው ቀድሞ ነጻ የተባለበት ጉዳይ ላይ ይግባኝ በመጠየቅ በቂ ምስክሮች ተገኝተዋል በሚል ዘጠኝ አመት ተፈርዶበታል በሚል መሆኑንም ነው የሰማነው።

ግለሰቡ እዚሁ አዲስ አበባ እያለ መጥሪያ ደርሶት ሊከራከር ሲገባው በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 18ኛ የወንጀል ችሎት ዘጠኝ አመት ሲፈረድበት አለማወቁ ግራ አጋቢ ነው ። ይህም ብቻ ሳይሆን ጌታቸው ዋለልኝ በቁጥጥር ስር የዋለው ቀድሞ ነጻ በተባለበት ክስ ታግዶበት የነበረውን ንብረት ጉዳይ ለመከታተል ልደታ ፍርድ ቤት በተገኘበት መሆኑንም ነው መረዳት የቻልነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

  • የጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ሲወርድም ከሁለት አመት ከስድስት ወር በሁዋላ ለመጀመርያ ጊዜ ነው

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ከታህሳስ 30 ቀን 2013 አ.ም ጀምሮ በሁሉም ባንኮች ተግባራዊ እንዲሆን ያዘዘው የገንዘብ ማዘዋወር ገደብ ወደ ስራ ከገባ በሁዋላ በጥቁር ገበያ ያለው የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ቅናሽን አሳይቷል። ብሄራዊ ባንኩ በአንድ ባንክ በሳምንት ከአምስት ጊዜ በላይ ገንዘብ ማዘዋወርን አይቻልም ሲል ነው ለባንኮች መመሪያ ያስተላለፈው። ይህ መመሪያ ለሰራተኞች የሚከፈል ደሞዝንና መሰል የሂሳብ ዝውውሮችን አይመለከትም። የመመሪያው አላማም የህገ ወጥ ሀዋላ አዘዋዋሪዎች እንቅስቃሴ ላይ ጫናን ማሳረፍ እንደሆነ በሀገር ውስጥ የዜና አውታሮች መዘገቡ የሚታወስ ነው።

አሰራሩ ተግባራዊ ከሆነ ከታህሳስ 30 2013 በሁዋላ ከሁለት አመት ከግማሽ በሁዋላ ለመጀመርያ ጊዜ የጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ መገበያያ ዋጋ ከእለት እለት ቅናሽን አሳይቷል። መደበኛ ባልሆነው የውጭ ምንዛሬ ገበያ አንድ የአሜሪካ ዶላር በ54 ብር እየተገዛ በ54 ብር ከ50 ሳንቲም በላይ በሆነ ዋጋ እስከመሸጥ ደርሶ ነበር ። በዚህም ሳቢያ በባንኮችና እና በጥቁር ገበያ የአንድ የአሜሪካ ዶላር ዋጋ ልዩነት ከ16 ብር በላይ ሆኖ ቆይቷል።ይህም ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ከበፊቱም በባሰ ሁኔታ የዋጋ ግሽበትን ያመጣ ሆኗል። በተለይ ህወሀት በኢፌዴሪ መከላከያ ሰራዊት ሰሜን እዝ ላይ ጥቃት ፈጽሞ ከፌዴራል መንግስት ጋር ጦርነት ውስጥ በቆየባቸው ጊዜያት የውጭ ምንዛሬ ዋጋ በተለይም መደበኛ ባልሆነው ገበያ ንሯል።

ሆኖም ብሄራዊ ባንክ በአንድ ባንክ በአንድ ሳምንት ከአምስት ጊዜ በላይ በባንክ ሂሳብ ገንዘብን ማስተላለፍ የሚከለክለውን ህግ ካወጣ በኋላ ባልተለመደ ሁኔታ የጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ቅናሽን አሳይቷል።

ይህን ዘገባ በሰራንበት ጥር 12 ቀን 2013 አ.ም በጥቁር ገበያ የአንድ የአሜሪካ ዶላር መግዣ 51 ብር ከ50 ሳንቲም ሲሆን መሸጫው ደግሞ ደግሞ 52 ብር ሆኗል። በመሸጫውም በመግዣውም ዋጋ ላይም በ12 ቀናት ውስጥ የ2 ብር ከ50 ሳንቲም ቅናሽ ታይቷል ። በባንኮችና በጥቁር ገበያ መካከል ያለው የአንድ አሜሪካ ዶላር ዋጋ ልዩነትም ከ16 ብር ወርዶ ከ12 ብር በታች ሆናል።

የታየው ቅናሽ መነሻም ብሄራዊ ባንክ በየጊዜው ያወጣቸው የገንዘብ ዝውውርን የሚገቱ መመሪያዎች መሆኑን ባለሙያዎች ነግረውናል። ከዚህ ቀደም በቀን ከአንድ ባንክ ከ50 ሺህ ብር በላይ ማውጣት የከለከለው ህግ በጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ ገበያ ላይ የተሰማሩ አካላት በባንክ ሂሳብ ገንዘብን በማዘዋወር የውጭ ምንዛሬን ለመገበያየት እንዲጠቀሙ ቢያደርጋቸውም አሁን ላይ በሳምንታዊ የባንክ ሂሳብ ዝውውር ላይም ገደብ መጣሉ መደበኛ ባልሆነው ገበያ ላይ የውጭ ምንዛሬን ለሚገበያዩ አካላት ለመገበያየት የሚያስችላቸውን ገንዘብ እንደልብ ማዘዋወር እንዳላስቻላቸው መረዳት ተችሏል። የውጭ ምንዛሬን በሚገዙትም ሆነ በሚሸጡትም በኩል የብር እንቅስቃሴ ገደቡ ጫና እየፈጠረ መሆኑም የጥቁር ገበያውን የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ዝቅ አድርጎታል።

በኢትዮጵያ የጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ላይ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን የመጡ ሰሞን ቅናሽ ከማሳየትም አልፎ ከባንኮች የመገበያያ ዋጋም በጥቂት ሳንቲሞች እስከማነስ ደርሶም ያውቃል። ይህ የሆነው ጠቅላይ ሚኒስትሩ በአንድ ወቅት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተገኝተው የውጭ ምንዛሬ በእጃቸው ያላቸው ሰዎች ለባንክ እንዲሸጡ ካስጠነቀቁ በሁዋላ ነበር። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በወቅቱ ገና ወደ ስልጣን በመምጣታቸው ሰዎችም አዲስ አይነት አሰራር ሊመጣ ነው የሚል ፍራቻ ስላደረባቸው ነበር የጥቁር ገበያ የውጭ ምንዛሬ ዋጋ ከባንኮች ዋጋ እስኪያንስ ሰዎች እጃቸው ላይ ያለውን ምንዛሬ ለባንኮች ሲሸጡ ነበረ።

ነገር ግን ከጥቂት ቀናት በሁዋላ መደበኛ ባልሆነው የውጭ ምንዛሬ የታየው የዋጋ መውረድ መልካም ነው ሊባል ቢችልም ከባንኮችም ጋር ያለው የዋጋ ልዩነት በበቂ ሁኔታ ያልጠበበና ለገበያ መረጋጋት ዋስትና የሚሰጥ አይደለም። በተለይ ለውጭ ምንዛሬ ግኝት የሚያግዙ ስልቶች ካልተቀየሱ ኢኮኖሚው ወደባሰ ችግር ውስጥ ሊገባ እንደሚችል ባለሙያዎች ያስጠነቅቃሉ።

ብሄራዊ ባንክ አሁን ተግባራዊ ያደረገው በሳምንት ከአምስት ጊዜ በላይ ገንዘብ ማዘዋወርን የሚከለክለውን ህግን ጨምሮ የብር ኖት ለውጥ ካደረገ በኋላ የተገበራቸው ህጎች የወረቀት ጥሬ ብር ዋና መገበያያ የሆነባትን ሀገር ነባራዊ ሁኔታ ከግምት ውስጥ ያላስገባ በመሆኑ ለንግዱ ማህበረሰብ ከፍተኛ ፈተናን የደቀነ ሆኗል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የፀረ ሽብር እና በህገ መንግስት ላይ የሚደርጉ ወንጀሎች ችሎት የእነ እስክንድር ነጋን መዝገብ ዛሬ ጥር 05 ቀን 2013 ዓም ረፋድ ላይ ተሰይሞ ተመልክቷል።

ተከሳሾቹ ወንጀሉን አልፈፀምንም በማለት የእምነት ክህደት ቃላቸውን መስጠታቸውን ተከትሎ ቸሎቱ አቃቤ ህግ ከመጋቢት 29 2013 ዓ.ም ጀምሮ ምስክሮቹን እንዲያሰማ ቀጠሮ መስጠቱ ይታወሳል።

ይሁን እንጂ እነ እስክንድር ነጋ በቀጣዩ ሀገር አቀፍ ምርጫ መሳተፍ ይችሉ ዘንድ የፍትህ ስርዓቱ እንዲፋጠን እና አጫጭር ቀጠሮ እንዲሰጥ ችሎቱን ሲጠይቁ ቆይተዋል።

ይህን ተከትሎም የተከማቹበትን መዝገቦች ከሌሎች ችሎቶች ጋር በመከፋፈል ያመቻቸው ችሎቱ ተከሳሾቹ ዛሬ በችሎት እንዲገኙ በማድረግ ምስክር መሰማት የሚጀመርበትን ቀን ወደ ጥር 26 ማቅረቡን ገልፆላቸዋል።

የዋዜማ ሪፖርተር እንደዘገበችው አቃቤ ህግ አሉኝ ያላቸውን 21 ምስክሮች በተስጠው ቀጠሮ በግልፅ ችሎት ማሰማት ይጀምራል።

ከዚህ ቀደም አቃቤ ህግ ምስክሮቹን በዝግ ችሎት እና ከመጋርጃ በስተጀርባ እንዲሰማለት ችሎቱን ቢጠይቅም ችሎቱ ውድቅ እንዳደረገበት ይታወሳል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የፀረ ሽብር እና በህገመንግስት ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች ችሎት ዛሬ ጥር 4 ቀን 2013 ዓ.ም ረፋድ ላይ በኦፌኮ ከፍተኛ አመራሮች ላይ ጠቅላይ አቃቤ ህግ የከፈተውን የክስ መዝገብ ተመልክቷል፡፡

ችሎቱ ከዚህ ቀደም በነበረው ቀጠሮ ሲሰየም በመዝገቡ የተካተቱት ጃዋር መሀመድ እና በቀለ ገርባ “ወደ ፍርድ ቤት ስንመጣ ጥቃት ሊደርስብን ይችላልና አንመጣም፤ባለንበት ቦታ ጊዜያዊ ችሎት ይቋቋምልን።” በማለት ያቀረቡትን ጥያቄ ውድቅ በማድረግ በዛሬው ቀጠሮ በችሎት እንዲገኙ ጥብቅ ትዕዛዝ መስጠቱ ይታወሳል።

ትዕዛዙን ተከትሎ ዛሬ በችሎት የቀረቡት ተከሳሾች “ተገደን መቅረባችን አሳዝኖናል” ብለዋል።

ጃዋር መሀመድ በበኩሉ “እኛ ላይ ምንም አይነት ጥቃት ቢደርስ ኦነግ ሸኔ ነው ወይንም ወያኔ ነው ብላችሁ እንዳታሳብቡ። በእኛ ላይ ምንም አይነት ጥቃት ቢፈፀም ሀላፊነቱን የሚወስደው መንግስት እና ችሎቱ ነው።” ብሏል።

“የፍትህ ስርዓት ሂደቱን ለማፋጠን ነው ይህንን ውሳኔ የወሰንነው” ያለው ችሎቱ ዛሬ የተሰየመበትን ዋና ጉዳይ ማለትም የመቃወሚያ ክርክሩ ላይ መርምሮ የደረሰበትን ውሳኔ አሳልፏል።

ተከሳሾቹ ከዚህ ቀደም በቀረበባቸው ክስ ላይ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አሰምተው አቃቤ ህግም ምላሽ መስጠቱ ይታወሳል።

የግራ ቅኙን የፅሁፍ ክርክር የመረመረው ችሎቱ አቃቤ ህግ ካቀረበው ክስ ላይ 4 ነጥቦችን እንዲያሻሽል ትዕዛዝ ሰጥቷል።እኚህም በጃዋር ሞሀመድ ላይ ከቀረቡት ክሶች መሃከል 3ኛው ግልፅ ባለመሆኑ እሱ ተብራርቶ ይቅረብ፣3ኛ ተከሳሽ ቅስቅሳ ሲያደርግ ነበር የተባለው በየትኛው ሚዲያ እንደሆነ ይገለፅ፣ ከ5ኛ እስክ 10ኛ ያሉ ተከሳሾች ላይ ከጦር መሳሪያ ጋር ተያይዞ የቀረበው ክስ አዋጁ ተጠቅሶ ይቅመጥ የሚሉት እና በክስ መዝገቡ ላይ ሸኔ ተብሎ በደፈናው የተቀመጠው ይብራራ የሚሉት ናቸው።

የአቃቤ ህግን የተሻሻለ ክስ ለማየት ችሎቱ ለጥር 14 ቀን 2013 ዓ.ም ተለዋጭ ቀጠሮ ስጥቷል።

አቃቤ ህግ ሰራተኞች በጠቅላላ ክፍለ ሀገር ስለሄዱ 1 ወር ይሰጠኝ የሚል ጥያቄ ቢያቀርብም ችሎቱ ጠቅላይ አቃቤ ህግ ትልቅ ትቋም ነው ብዙ ሰራተኞች ሊኖሩት ይገባል በማለት ጥያቄውን ውድቅ አድርጎታል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Ethiopian Opal

ዋዜማ ራዲዮ- ኦፓል የተሰኘው ውድ ዋጋ የሚያወጣው የጌጣጌጥ ማዕድን (የከበረ ድንጋይ) በአዲስ አበባ ባልተለመ ሁኔታ በከፍተኛ ደረጃ በህገ ወጥ መንገድ እየተቸበቸበ መሆኑን ዋዜማ ሬድዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። በከተማው እየታየ ያለው ህገ ወጥ የኦፓል ንግድ በህገ ወጥ መንገድ ሀብትን ከሀገር የማሸሽ አንዱ ስልት መሆኑን ከተለያዩ ምንጮች መረዳት ችለናል።
     
በስፋት እየተቸበቸበ ያለው ኦፓል ከወሎ የመጣው ሲሆን በአዲስ አበባ የተለያዩ ቦታዎች ላይ ግለሰቦች ማእድኑን እየገዙ በኮንትባንድ በማሸሽ ላይ መሆናቸውንም ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።የኦፓል ማእድን ህገ ወጥ ንግዱ ከሚካሄድባቸው ስፍራዎችም ውስጥ በዋነኝነትም የሁለቱን የግብይት ቦታዎች የሰማን ሲሆን ሌላ ሶስተኛ ግለሰብም ለጊዜው ባልተገለጸ ስፍራ ግብይቱን እንደሚፈጽም ባደረግነው ክትትል ለመረዳት ችለናል።

አንደኛው ግለሰብ ከቦሌ ወደ መገናኛ መሄጃ ባለ አንድ ቢሮው የወሎ ኦፓልን እየገዛ በጎረቤት አገር ሶማሊያ ዜጎች አጋዥነት ማእድኑን በዚያው በኩል እንደሚያወጣው ተረድተናል።ይህ ግለሰብ ኦፓል ካሉት ሶስት የጥራት ደረጃዎች ማለትም ከፍተኛ ደረጃ (high grade) : መካከለኛ ደረጃ (medium grade) እና ዝቅተኛ ደረጃ (low grade) ውስጥ ዝቅተኛ እና መካከለኛ ደረጃ ላይ የሚመደቡትን በስፋት በመግዛት ላይ ሲሆን እያንዳንዱን ኪሎ እስከ 20 ሺህ ብር ነው የሚገዛው።

ሌላኛው ደግሞ ከመገናኛ ወደ ሲኤምሲ መንገድ ላይ ባለው ቢሮው ከፍተኛ ጥራት ያለውን ኦፓል በኪሎ እስከ 500 ሺህ ብር የሚገዛ ሲሆን በቀን ውስጥም በአማካይ አምስት ኪሎ ባለ ከፍተኛ ደረጃውን ኦፓል ይገዛል። እነዚህ ግለሰቦች በዚህ መልኩ ከወሎ ኦፓልን ከሚያመጡ ሰዎች ላይ የከበረ ማእድኑን ከገዙ በሁዋላ በህገ ወጥ መንገድ ከሀገር እያስወጡት ነው። በዚህ ሂደትም ሀገሪቱ ከግብርና ከሀገር ውጭ ከወጣው ማእድን ማግኘት ያለባትን በሚሊየን ዶላሮች የውጭ ምንዛሬ እያጣች ነው። እንደ አሰራሩ ከሆነ ይህ ማእድን ከሀገር ወጥቶ ሲሸጥ ህጋዊ ፍቃድ ባላቸው አዘዋዋሪና ላኪዎች በኩል በማእድንና ነዳጅ ሚኒስቴር እውቅና መሸጥ ነበረበት ።እስካሁን ባለው ሂደት ግን መንግስት ስለጉዳዩ የሚገባውን ያህል ትኩረት አልሰጠውም ወይም የችግሩን ስፋት መረዳት አልቻለም።

ያነጋገርናቸው የማዕድን ሚኒስቴር ባለሙያዎች ዘርፉ ወትሮም ስፋት ያለው ህገ ወጥ ንግድ የሚፈፀምበት በመሆኑና የሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ በራሱ አቅም ማድረግ የሚችለው ውሱን መሆኑን አስረድተውናል። ይሁንና ከህግ አካላት ጋር ተነጋግሮ ለመስራት የተደረጉ ሙከራዎች ፍሬያማ እንዳልነበሩ ይናገራሉ።

ዋዜማ ሬድዮ እንደሰማችው ከሆነ የአሁኑ የኦፓል ህገ ወጥ ንግድ ከሌላውም ጊዜ ለየት ያለ ነው። የዚህም አንዱ ማሳያ የከበረ ድንጋዩን ለመግዛት ህገ ወጥ ነጋዴዎቹ እያወጡት ያለው ገንዘብ ነው። ከኮሮና ቫይረስ መከሰት በሁዋላ እንደ ኦፓል ያሉ የከበሩ ማእድናት ፍላጎት በአለም አቀፍ ደረጃ ዝቅ ስላለ ዋጋቸውም ወርዷል። ለአብነት የኮሮና ቫይረስ የኢኮኖሚ ስጋት ከፈጠረ ጀምሮ በጥራቱ አንደኛ ደረጃ የሆነው ኦፓል ዋጋው በኪሎ ግራም በመቶ ሺህ ብሮች ወርዶ : በግራም 300 ብር በኪሎ ግራም ደግሞ እስከ 300 ሺህ ብር ድረስ ነበር የሚሸጠው። ታድያ የኮሮና ቫይረስ ተጽእኖ ተባብሶ በቀጠለበት ጊዜ የማዕድኑ ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ ጨምሮ ቅድመ ኮሮና ወደ ነበረበት ዋጋ በላይ መገኘቱ ግራ አጋቢ ሆኗል።

ይህ የተጋነነ የኦፓል ማዕድን ግብይት በህገ ወጥ መንገድ ገንዘብ የማሸሽ አቋራጭ መንገድ መሆኑን የዘርፉ ባለሙያዎች አጥብቀው ያስረዳሉ።

እንደ ኦፓል ያሉ የከበሩ ማዕድናት ከዚህ ቀደምም ከኢትዮጵያ በከፍተኛ መጠን በህገ ወጥ መንገድ ሲወጡ ነበር።በተለይም በህንዳውያን ነጋዴዎች በስፋት የተዘረፈ ሀብት ነው። በዚህም ማእድኑ በራሱ የሚያስገኘውን የውጭ ምንዛሬ ሀገሪቱ አጥታለች። እንዲሁም የከበረ ድንጋዩን ከጥሬነት አንስቶ በመጥረብና ጌጣጌጥ በመስራት ሂደት ውስጥ ሊፈጠር የሚችል ከፍተኛ የስራ እድልም ታጥቷል። አውስራሊያና ሜክሲኮ ከበርካታ አመታት በሁዋላ የኦፓልን ማእድን በአለም ገበያ ከተጠቀሙበት በሁዋላ ተፈላጊ ሆኖ የመጣው የኢትዮጵያ ኦፓል ነው። ሀገሪቱ ነጭ ኦፓልና በአይነቱ ለየት ያለው ቀዩ የአፋር ኦፓልም ባለቤት ነች። ሆኖም በዘርፉ ላይ ባለ ሰፊ ህገ ወጥነት የሚታሰበውን ጥቅም ማግኘት አልቻለችም። ማእድኑ ትንሽ እሴት ቢጨመርበት ከፍተኛ መጠን ያለው የውጭ ምንዛሬ እንደሚያስገኝ ቢታወቅም በጥሬ ደረጃ በገፍ ወደ ውጭ ወጥቶ የሌሎች መጠቀሚያ ሆኗል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ጨመቅ – ብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ሀገሪቱ ከውጪና ከውስጥ የገጠሟትን የፀጥታና የደህንነት ችግሮች ለመቀልበስ ከፍተኛ ዋጋ ጭምር በመክፈል እየታገለ ያለ ተቋም ቢሆንም በ 2010 ዓም በሀገሪቱ የተፈጠረውን የፖለቲካ ለውጥ ተከትሎ በተለያየ ሀላፊነት የመደባቸው የራሱ ሰራተኞች ለከፋ ቀውስ ዳርገውት ቆይተዋል። ሁለት መቶ ያህሉ አሁን ታግደዋል። ዝርዝሩን ያንብቡት

[ዋዜማ ራዲዮ] የብሄራዊ መረጃ እና ደህንነት አገልግሎት ከ2010 አ.ም ማለትም በኢትዮጵያ የፖለቲካ ለውጦች ከመጡ በኋላ እስከ አሁን ድረስም ፈተና ውስጥ ያለ ተቋም ሆኖ ቀጥሏል። ጥቅምት 24 2013 አ.ም በፌደራል መንግስትና በሕወሓት መካከል ጦርነት መቀስቀሱን ተከትሎ ተቋሙን በዋና ዳይሬክተርነት እየመሩ ያሉት የቀድሞ የአማራ ክልል ፕሬዝዳንት አቶ ተመስገን ጥሩነህ በደህንነት መስሪያ ቤቱ ላይ ሰፊ ለውጥን ለማድረግ እየሰሩ መሆኑን ሰምተናል።

ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ መስማት እንደቻለችውም አቶ ተመስገን ወደ ሀላፊነት ከመጡ በኋላ የደህንነት መስሪያ ቤቱ አሁን የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽነር በሆኑት አቶ ደመላሽ ገብረሚካኤል በሚመራበት ጊዜ ከከፍተኛ እስከ በታች አመራር የነበሩ ከ200 በላይ ሰዎች ደሞዝ እየተከፈላቸው በግዳጅ ፍቃድ እንዲወጡ ተደርገዋል።

ፍቃድ እንዲወጡ ከተደረጉት በተጨማሪም በምክትል ዳይሬክተር ደረጃ ያሉት ሀላፊዎች በሌሎች አመራሮች እንዲተኩ የተደረጉም አሉ። ፍቃድ እንዲወጡ የተደረጉትን በመቶ የሚቆጠሩ አመራሮችን ወደነበሩበት ስራ ይመለሱ አይመለሱ ግልጽ የሆነ መረጃን ዋዜማ ራዲዮ ማግኘት አልቻለችም። ሆኖም በተቋሙ አመራሮች ላይ ይህ አይነት ውሳኔ የተወሰነው የደህንነት መስሪያ ቤቱ የሀገሪቱን ሰላምና ፀጥታ ማስከበር በሚቻልበት ደረጃ ተግባሩን ማከናወን ችሏል ተብሎ ስላልታመነበት መሆኑን መረዳት ችለናል።

በተለይ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ለውጥ ከመጣበት ከ2010 አ.ም በሁዋላ በደህንነት መስሪያ ቤት ውስጥ ከላይ ከላይ የተወሰኑ የአመራር ለውጦች ተደረጉ እንጂ መሰረታዊ የሆኑ ስር ነቀል ለውጦችን ማድረግ ባለመቻሉ ሀገሪቱን ዋጋ በማስከፈል መቀጠሉ በተደጋጋሚ በተደረጉ ግምገማዎች ተነግሯል።

በብሄራዊ የመረጃ እና ደህንነት አገልግሎት ውስጥ ካሉ አመራሮች ውስጥ ለቀጠራቸው ሀገርና መንግስት ታማኝ ሆኖ ከመስራት ይልቅ ለቡድኖች አገልጋይ መሆን ሲስተዋል መቆየቱን የግምገማ ሪፖርቶች ያመለክታሉ። በሀገሪቱ በንፁሐን ላይ ማንነትን መሰረት ያደረገ ጭፍጨፋ እንዲፈፀም፣ ታጣቂ ቡድኖች ላይ እርምጃ እንዳይወሰድ መረጃ የማሾለክና የተሳሳተ መረጃ በመሰጠት የደህንነት መስሪያቤቱ የከፋ ጥልፍልፍ ውስጥ ገብቶ መቆየቱም ተነግሯል።

በደህንነት መስሪያ ቤቱ ውስጥ ሲሰሩ የነበሩ በኢትዮጵያ ተከስተው በነበሩ የጸጥታ ችግሮች ውስጥ ተሳታፊ ናቸው በሚል ጥርጣሬ አሁንም እረፍት ወጥተው ደሞዝ የሚከፈላቸው 27 ሰዎች ስም ዝርዝርም ዋዜማ ራዲዮ ደርሷታል።

በቤኒሻንጉል ጉሙዝ በተለያየ ጊዜ ንጹሀን ዜጎች ላይ ግድያ ሲፈጸም በዚህ ድርጊት ውስጥ እጃቸው አለበት ተብለው ከተጠረጠሩ የክልሉ ባለስልጣናት በተጨማሪ ጌታቸው ብርሀነ (ጌታቸው ታክሲ) የተባለ በብሄራዊ የመረጃና ደህንነት አገልግሎት የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልልን ደህንነት እንዲመራ ሀላፊነት የተሰጠው ግለሰብ አሁን በተለያዩ የወንጀል ድርጊቶች ተሳትፏል በሚል ከስራ እንዲታገድ የተደረገ ነው።

ጌታቸው ብርሀነ በ2011 አ.ም በቁጥጥር ስር ውለው እስር ቤት ያሉ የቀድሞ የደህንነት መስሪያ ቤት ሀላፊዎችን ካልተያዙ የቀድሞ የደህንነት ሀላፊዎች መረጃ በማቀባበል የተለያዩ ህገ ወጥ ተግባራት እንዲፈጸሙ ከፍተኛ ትብብር ሲያደርግ ቆይቷል በሚል ተወንጅሎ ጉዳዩ እየተጣራ ነው። ግለሰቡ ከስራ ቢታገድም ሌሎች እንቅስቃሴዎቹ ባለመታገዳቸው አሁንም በጥፋት ስራ ተሰማርቶ እንደሚገኝ የደህንነት መስሪያቤቱ ባልደረቦች ስጋታቸውን በተደጋጋሚ እየገለፁ ይገኛሉ።

 በተለይ መንግስት በተለያዩ ምክንያቶች በቁጥጥር ስር ያዋላቸው ፖለቲከኞችና የቀድሞ የደህንነት መስሪያ ቤት ሰራተኞች እስር ቤት ካልገቡ ተባባሪዎቻቸው ጋር በጸጥታ አስከባሪና የደህንነት ሰራተኞች አማካይነት የስልክና መሰል ግንኙነት እንዲያደርጉ ትብብር እየተደረገላቸው መሆኑ በሀገሪቱ ሌላ የጸጥታ ችግር ሲፈጥር ይታያል።

በእስር ላይ ያሉት የቀድሞ የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ምክትል ዋና ዳይሬክተር ቀጥሎም የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽነር ጀነራል ያሬድ ዘሪሁንን ጨምሮ የታሰሩ የቀድሞ የደህንነት ሀላፊዎች እንዲሁም ፖለቲከኛ ጃዋር መሀመድ ባሉበት እስር ቤት በተደረገ ድንገተኛ ፍተሻ ተንቀሳቃሽ ስልኮች ተገኝቶባቸው እንደነበር ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮች ማረጋገጥ ችላለች።

ከሰሞኑ ለጃዋር መሀመድ እስር ቤት ድረስ በመሄድ አራት ሲም ካርዶችን ሊሰጥ ሲል ተይዞ ፍርድ ቤት የቀረበው ግለሰብ ጉዳይም ከዚሁ ጋር የተያያዘ እንደሆነ ምንጮቻችን ጠቁመውናል።

በሌላ በኩል ከዚህ ቀደም የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት አመራርና ሰራተኛ ሆነው በ2010 አ.ም ላይ ሀገራዊ ለውጥ ከመጣ በሁዋላ በተለያየ መንገድ ከሀገር የወጡ ግለሰቦችም ሀገር ውስጥ ካሉ ግብረአበሮቻቸው ጋር በመሆን የተለያዩ ጥፋቶችን ማቀናበር መቻላቸውንም አንድ የተመለከትነው ሰነድ ይጠቁማል።
እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስም እነዚህ አደገኛ እንቅስቃሴዎች ከመቆጣጠር ይልቅ ተባባሪ የሆኑ የደህንነት መስሪያ ቤት አመራርና ሰራተኞች መኖራቸውንም ነው የሰማነው።

አዲሱ የተቋሙ ዋና ዳይሬክተር አቶ ተመስገን ጥሩነህ የደህንነት መስሪያ ቤቱ ያጋጠሙትን ውስብስብ ችግሮች ለመፍታት በርካታ እንቅስቃሴን ጀምረዋል።ከምክትል ዳይሬክተሮች ጀምሮ የአሰራር ክፍተት የታየባቸውን ከ200 በላይ አመራሮች ከስራ አንስተው መተካካትን ለመስራት በእንቅስቃሴ ላይ ናቸው ።

የቀድሞው የኢህአዴግ አስተዳደር ኢትዮጵያን በሚመራበት ጊዜ ያለ አግባብ ከስራቸው ተባረው የነበሩ በመቶዎች የሚቆጠሩ የደህንነት ባለሙያዎችን የመመለስ ፍላጎት የነበረ ቢሆንም ጀነራል አደም መሀመድም አቶ ደመላሽ ገብረሚካኤልም መስሪያ ቤቱን በመሩባቸው ጊዜያት ያለ አግባብ የተባረሩትን ለመመለስ በቂ ሙከራ አልተደረገም። [ዋዜማ ራዲዮ]

Addis Ababa, Ethiopia: office buildings in the central business district – photo by M.Torres

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ በትግራይ ክልል ባለፉት ወራት የነበሩ የጸጥታ ችግሮችን ከግምት ውስጥ በማስገባት የተለየ ውሳኔ እስኪያሳልፍ ድረስ በክልሉ አዲሱም የቀድሞውም የገንዘብ ኖት ጥቅም ላይ እየዋለ ይቀጥል መባሉን ዋዜማ ራዲዮ ከሁነኛ ምንጮቿ ሰምታለች።

አሮጌውን ብር በአዲሱ የመቀየሪያ ጊዜ ከመስከረም 6 ቀን 2013 አ.ም ጀምሮ ታህሳስ 6 ቀን 2013 አ.ም የጊዜ ገደቡ የተጠናቀቀ ቢሆንም በትግራይ ክልል ግን አሁን ድረስ አሮጌውም አዲሱም ብር ጥቅም እየዋለ መሆኑ ተነግሯል።

በክልሉ ሁለቱም የገንዘብ ኖቶች ጥቅም ላይ መዋላቸው የሚያበቃበት የጊዜ ገደብ እስካሁን ያልተቀመጠ ሲሆን : በጉዳዩ ሰፊ ምክክር እየተደረገበትና ብሄራዊ ባንክ ውሳኔ እስኪያሳልፍ ሁለቱም የገንዘብ ኖቶች ጥቅም ላይ መዋላቸው እንደሚቀጥልም ሰምተናል።

መንግስት የብር ለውጡን ይፋ ባደረገ በ1 ወር ከ20 ቀኑ ላይ በተቀሰቀሰው የትግራይ ጦርነት በክልሉ የመብራትና የቴሌኮም አገልግሎት ሙሉ ለሙሉ የተቋረጠው። በዚህ ሳቢያ በትግራይ ክልል መሉ ለሙሉ የባንክ አገልግሎት እስከ ቅርብ ቀናት ድረስ ተቋርጦ ቆይቷል።

የብር መቀየሪያ ቀነ ገደብ ከማለቁ ከአንድ ወር በላይ እየቀረው በትግራይ ክልል የባንክ አገልግሎት ባለመኖሩ በሀገር አቀፍ ደረጃ የገንዘብ መቀየሪያው ጊዜ ታህሳስ 6 2013 አ.ም ተጠናቆም በትግራይ ክልል በርካታ መጠን ያለው አሮጌው ብር በህብረተሰቡ እጅ ላይ ቆይቷል።

አሁንም በክልሉ ያለው የመሰረተ ልማት አቅርቦት አስተማማኝነት ታይቶና ወደ ስራ የገባው የባንኮች እንቅስቃሴ ከግምት ውስጥ ገብቶ የአሮጌው ብር የአገልግሎት ጊዜ ላይ መንግስት ውሳኔ ያስተላልፋል ተብሎ እንደሚጠበቅም ሰምተናል።

በትግራይ ክልል የህወሀት ቡድን በሰሜን እዝ ላይ ያደረሰውን ጥቃት ተከትሎ የፌዴራል መንግስት የኣአፀፋ እርምጃ በወሰደባቸው ጊዜያት በክልሉ ያሉ የባንኮችን ሁኔታ ማወቅም አስቸጋሪ ሆኖ ቆይቷል።

ህወሀት ሰሜን እዝ ላይ ጥቃት በፈጸመበት ጥቅምት 24 2013 አ. ም ምሽት ወደ ትግራይ በአሮጌው ብር እንዲቀየር ተልኮ የነበረው 1.3 ቢሊየን አዲሱ ብር መዳረሻም እስካሁን ግልጽ እንዳልሆነ ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በቅርብ ቀናት ከአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድርነታቸው ተነስተው ወደ ብሔራዊ መረጃና ደህንነት የተዛወሩት አቶ ተመስገን ጥሩነህ በተቋሙ ውስጥ የሚታዩ የተጋላጭነት ቀዳዳዎችን ለመድፈን ይረዳል የተባለ ሰፊ የሹምሽር እያደረጉ መሆኑን ዋዜማ ከተቋሙ ሁነኛ ምንጮች ስምታለች።

አዲሱ ሹም ሽር የተደረገው አሁን የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽነር ጀነራል ሆነው የተሾሙት ደመላሽ ገብረ ሚካኤል መስሪያ ቤቱን ከመልቀቃቸው በፊትና ከለቀቁ በሁዋላ የተደረገ የስጋት ግምገማን መነሻ በማድረግ እንደሆነም መረዳት ችለናል።

ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ አህመድ ወደስልጣን ከመጡ በኋላ የደህንነት መስሪያ ቤትን አሰራር ለማሻሻልና በኢህአዴግ አስተዳደር ዘመን የነበረውን ቅጥ ያጣ ስልጣን በህግ ለመገደብ የሚያስችሉ ስራዎች ቢከናወኑም በተመሳሳይ ግን ተቋሙ መሰረታዊ በሆኑ የሀገሪቱ የጸጥታ ጉዳዮች ላይ በነበረው አፈጻጸም ደካማ ነበር የሚል ትችት ቀርቦበታል።

በኦሮምያና ሌሎች ክልሎች የበርካቶችን ህይወት የቀጠፉ የጸጥታ ችግሮች ሲፈጠሩ ፣ በትግራይ ክልል መጠነ ሰፊ የጦርነት ዝግጅቶች ሲደረግ ፣ በኦነግ ሸኔም ሰፊ ጥፋቶች ሲደርሱ አስቀድሞ ለመከላከል የሚረዱ የደህንነት ስራዎችን በተገቢው ፍጥነትና ጥራት ማከናወን ላይ ጉድለቶች ታይተውበታል ተብሏል።

መስሪያ ቤቱ ” የጸረ ለውጥ ” ቡድን አባላት ተባባሪ የሆኑ ጥቂት ሰራተኞች እንደነበሩበት በማመንም እርምጃዎችን ወስዷል።

በተቋሙ በቁልፍ ሀላፊነት ላይ ያሉ አመራሮች ሹምሽር የተደረገው ጉድለት ተብለው ከቀረቡት የግምገማ ግኝቶች በመነሳት ነው።

በዚህም መሰረት የብሔራዊ መረጃና ደህንነት ማዕከል ምክትል ዋና ዳይሬክተር የነበሩት አሰፋ አብዩ ከሀላፊነታቸው መነሳታቸውን ሰምተናል። አሰፋ አብዩ ወደ ደህንነት መስሪያ ቤት ከመምጣታቸው በፊት የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽነር ጀነራል ነበሩ። በቅርቡ ከፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽነር ጀነራልነታቸው የተነሱት እንደሻው ጣሰው የብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ምክትል ዋና ዳይሬክተር ሆነው ተሹመዋል።

እንዲሁም የፀረ ስለላና የፀረ ሽብር ዘርፍ ምክትል ዋና ዳይሬክተር ፣ የተቃዋሚ ፓርቲዎች እና የሲቪል ማህበራት ክትትል መምሪያ ኃላፊ ፣ የሀገር ውስጥ ደህንነት ፀረ ስለላና የአየር መንገድ እና ኢምግሬሽን ደህንነት ኃላፊ ፣ የአስተዳደርና ኦፕሬሽን ዘርፍ ሀላፊን ጨምሮ ሌሎች ስድስት አንጋፋ ባለሙያዎችና የዘርፍ አመራሮች ከሀላፊነት እንዲነሱ ተደረጓል። ዋዜማ የሀላፊዎቹን ስም ዝርዝር ከስራቸው የስሱነት ጠባይ ጋር በተያያዘ ይፋ ከማድረግ ተቆጥባለች።

የሹም ሽሩ በዚህ እንደማያበቃና ተቋሙ አዳዲስ ለውጦችን በቅርቡ ይፋ እንደሚያደርግ ይጠበቃል። [ዋዜማ ራዲዮ]

FILE- Previous US citizens evacuation

ዋዜማ ራዲዮ- አሜሪካ በትግራይ ውስጥ ያሉ አንድ ሺህ የሚገመቱ ዜጎቿን በአስቸኳይ ልዩ በረራ ከግጭት ቀጠናው ለማውጣት ከመንግስት ፈቃድ እየተጠባበቀች መሆኑን የዲፕሎማቲክ ምንጮች ለዋዜማ ተናግረዋል።

በጉዳዩ ላይ የአሜሪካ የውጪ ጉዳይ መስሪያቤት የአፍሪቃ ጉዳይ ረዳት ሀላፊ ቲቦር ናዥ ትናንት ከውጪ ጉዳይ ሚንስትር ደመቀ መኮንን ጋር በስልክ መወያየታቸውን ስምተናል።
በትግራይ መውጫ አጥተው ያሉት ወገኖች በአብዛኛው የአሜሪካ ዜግነትን በተለያየ ጊዜ የወሰዱ ትውልደ ኢትዮጵያውያንና ቤተሰቦቻቸው ናቸው።

ቲቦር ናዥ ከውጪ ጉዳይ ሚንስትሩ ደመቀ መኮንን ጋር በነበራቸው ውይይት በማዕከላዊ መንግስትና በሕወሓት መካከል ያለው ግጭት ቆሞ ጉዳዩ በሰላማዊ ድርድር እንዲፈታ ሀገራቸው ያላትን ፍላጎት አስረድተዋል። አሜሪካ ችግሩ እንዲፈታ ገንቢ ሚና ለመጫወት ያላትንም ዝግጁነት ተናግረዋል።

አቶ ደመቀ መኮንን መንግስት በትግራይ የጀመረው ህግ የማስከበር ዘመቻ ወንጀለኞችን ለህግ ለማቅረብ ያለመ መሆኑንና በአጭር ጊዜ ተጠናቆ ወደ ሰላማዊ እንቅስቃሴ እንመለሳለን ሲሉ አብራርተዋል።

በተመሳሳይ ድርድር እንዲጀመር ከፍተኛ ግፊት ሲያደርጉ የነበሩት የአውሮፓ ህብረትና የጀርመን ባለስልጣናት ኢትዮጵያን ለማግባባት ያልተቋረጠ ሙከራ እያደረጉ ነው።
ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ የአውሮፓ ህብረትና ጀርመን ያቀረቡላቸውን የድርድር ጥያቄ አልቀበልም ካሉ በኋላ የጀርመኑ የውጪ ጉዳይ ሚኒስትር ሂኮ ማስ ወደ ተባበሩት አረብ ዔምሬትስ ልዑል መሀመድ ቤን ዛይድ ስልክ ደውለው ዔምሬትስ የበኩሏን ማግባባትና ግፊት እንድታደርግ ጠይቀዋል።

የተባበሩት አረብ ዔምሬትስ ኢትዮጵያና ኤርትራን በማግባባትና ወደ ሰላም ስምምነት በማምጣት ጉልህ ድርሻ ነበራት።

የኢትዮጵያ መንግስት የጀመርኩት ዘመቻ ግቡን ሳይመታ ድርድር አልቀመጥም በሚል አቋሙ እንደፀና ነው። በሕወሓት በኩል ችግሩ በድርድር እንዲፈታ ከፍተኛ ፍላጎት አለ። [ዋዜማ ራዲዮ]

FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ጥቅምት 24 ቀን 2013 ምሽት 4:30 ላይ ሁለት አውሮፕላኖች 1.3 ቢሊየን አዲሱን የብር ኖት ጭነው መቀሌ አሉላ አባነጋ አየር ማረፊያ ደረሱ። በተመሳሳይ ወቅት በሕወሐት ታጣቂዎችና በመከላከያ ሰራዊት መካከል ግጭት ተቀሰቀሰ። ከአውሮፕላን ማረፊያው 300 መቶ ሜትር ርቀት ላይ ድንገተኛ ተኩስ ተከፈተ። ፓይለቶቹና የብሔራዊ ባንክ ወኪሎች ህይወታቸውን ለማትረፍ ተሸሸጉ። ትንሽ ቆይቶ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ነን ያሉ ወታደሮች ባደረጉት ድጋፍ 1.3 ቢሊየን ብሩ ከትግራይ የተለያዩ ባንኮች ለመጡ ተወካዮች ተከፋፈለ። ገንዘቡ ለባንኮቹ ስለመድረሱ ብሔራዊ ባንክ እስካሁን ማረጋገጫ አላገኘም። ዋዜማ ስለ ጉዳዩ ተከታዩን ዘገባ አሰናድታለች። አንብቡት

ማክሰኞ ምሽት ግጭቱ ሲነሳ ሁለት የኢትዮጵያ አየር መንገድ የካርጎ አውሮፕላኖች በትግራይ ክልል ላሉ ባንኮች የሚሰራጭ አዲሱን የብር ኖት ጭነው በምትኩ ደግሞ ከትግራይ ክልል ካሉ ባንኮች የተሰበሰቡ አሮጌ የብር ኖቶችን ይዘው ወደ አዲስ አበባ ሊያመጡ ምሽቱ 4.30 ላይ መቀሌ አሉላ አባነጋ አየር ማረፍያ እንደነበሩ መጀመርያ የገለጹት ጠቅላይ ሚኒስትር አብር አህመድ ነበሩ።

ግጭቱ በተጀመረ በማግስቱ ማለትም ረቡዕ ጥቅምት 25 ቀን 2013 አ.ም በሀገር ውስጥ ቴሌቪዥን ጣብያዎች በዚሁ እና ተያያዥ ጉዳዮች ላይ ጠቅላይ ሚኒስትሩ መግለጫ ሲሰጡ የአውሮፕላኖቹን ሁኔታ እና በውስጣቸው ጭነውት ስለነበረው አዲሱ ብር መጨረሻ ሳይገልጹ ወደ ሌሎች ማብራሪያዎች አልፈዋል።

በስድስት ሰዓታት ውስጥ ተኩስ ተቋቁመን ብሩን አድለናል

ዋዜማ ራዲዮ ለጉዳዩ ቅርበት ከነበራቸው ምንጮቿ እንደሰማችው በትግራይ ክልል የመገናኛ አውታሮች ስለተቋረጡ ስለ ገንዘቡ መዳረሻ በርግጠኝነት ማወቅም ሆነ መናገር አልተቻለም። ሆኖም የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ( ኢቲቪ) ጠቅላይ ሚኒስትሩ መግለጫ በሰጡ ማግስት ማለትም ሀሙስ ጥቅምት 26 ቀን 2013 አ.ም ወደ ትግራይ ስለተለከው አዲስ የብር ኖቶ ያሰራጨው ዜና ብዙ ያልጠሩ ነገሮችን የፈጠረ ነበር።

ዜናው አዲሱ የብር ኖት 1.3 ቢሊየን ሲሆን ከትግራይ ተሰብስቦ የሚመለሰው አሮጌው ብር ደግሞ አራት ቢሊየን መሆኑንና ፣ አዲሱ የብር ኖት በቦይንግ 787 ድሪምላይነር እና ኤርባስ ሁለት አውሮፕላኖች ተጭኖ ማክሰኞ ጥቅምት 24 ቀን 2013 አ.ም ምሽት 4:30 ሰአት መቀሌ አሉላ አባነጋ አውሮፕላን ማረፊያ መድረሱን ጨምሮ ይገልጻል።

በዜናው ላይ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክን ወክሎ ገንዘቡን መቀሌ ላሉ የንግድ ባንክና ሌሎች ተወካዮች ሊያስረክብ የሄደው ቢንያም ፈቃደ ፣ አዲሱን ብር ከአውሮፕላኖቹ አውርደው አሮጌውን ብር በመረካከብ ሂደት ላይ እያሉ ተኩስ እንደሰሙና እንደተደናገጡ ይገልጻል። በዜናው ላይ ተኩሱ የተከፈተው እነሱ ከነበሩበት አካባቢ ከ200 እስከ 300 ሜትር ርቀት ላይ እንደሆነ እና ተኩሱን የከፈተው የትግራይ ልዩ ሀይል መሆኑን መረዳታቸውንም ነው ቢኒያም የሚናገረው።

በተኩሱ በመደናገጣቸው ብሩን አልሆነ ቦታ ትተውት እንደተንቀሳቀሱ የሁለቱ አውሮፕላን አብራሪዎችም ተደናግጠው በመጠለያ ውስጥ ተሸሽገው እንደነበርና መጉላላት እንደነበር ቢኒያም አብራርቷል ። ከዚያም የመከላከያ ሰራዊት አባላት ስፍራው ላይ ደርሰው እንዲረጋጉ እንዳደረጓቸው እና የመከላከያ ሰራዊት አባላት ራሳቸው ሀላፊነት ወስደው እነ ቢኒያም አዲሱን የብር ኖት ማይጨው ፣ አደዋ ፣ ሽሬ እንዳስላሴ ፣ አዲግራት ላሉ ባንኮች እንዲሁም መቀሌ ላለ የወጋገን ባንክ ቅርንጫፍ ማከፋፈላቸውንም አስረድቷል።

ዘገባው አዲሱ የብር ኖት ከተከፋፈለ በሁዋላ ሁለቱ አውሮፕላኖች አሮጌውን አራት ቢሊየን ብር ይዘው ማክሰኞ ጥቅምት 24 ቀን 2013 አ.ም ሌሊት 10 ሰአት ( ረቡዕ ንጋት) ቦሌ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፍያ እስከ ብሄራዊ ባንክ ተወካዩ ማረፋቸውን ይገልጻል።

ይህ ዜና የብሄራዊ ባንክ ሰራተኞች መቀሌ በተኩስ በተናወጠችበት በዛች ሌሊት በስድስት ሰአታት ውስጥ ማይጨው ፣ አደዋ ፣ ሽሬ እንዳስላሴ ፣ አዲግራትና መቀሌ በጥቅሉ አምስት የትግራይ ክልል ውስጥ ባሉ አካባቢዎች ላሉ ባንኮች አዲሱን የብር ኖት በተወካዮቻቸው አማካይነት አከፋፍለው አዲስ አበባ እንደተመለሱ ነው የገለጸው።

ይህ የመንግስት ትርክት ትግራይ በተለይም መቀሌ ከነበረችበት ሁኔታ አንጻር ማመን ከባድ ይሆናል። መከላከያ ስራዊት ከነበረበት ሁኔታ አንጻርም የማከፋፈሉ ስራ ላይ መሳተፉ ተጨማሪ ጥያቄ ያስነሳል።

ተረካቢዎቹና ፀጥታ አስከባሪዎቹ

ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ ምንጮቻችን እንዳስረዱን የብሔራዊ ባንክ የላከውን ገንዘብ ለመረከብ ከባንክ ተወካዮች ጋር በአሉላ አባነጋ አየር ማረፊያ ተገኝተው የነበሩት ከሰራዊቱ ወደ ሕወሐት የወገኑና ገንዘቡን ለመቀራመት አስቀድመው የተዘጋጁ አካላት ናቸው። በማዕከላዊው መንግስትና በትግራይ ክልል መካከል ይፋዊ ግንኙነት ከተቋረጠ ሁለት ወራት ቢጠጋውም የገንዘቡን መምጣት ክልሉ በአፅንኦት ሲከታተለው እንደነበርና ገንዘቡም እንዲላክ ሲወተውት ነበር።

ገንዘቡ መቀሌ በደረሰበት ሰዓት መከላከያ ሰራዊቱ የመገናኛ ራዲዮ ተቋርጦበት እንዲሁም ራሱን ከጥቃት ለመከላከል የሞት ሽረት ትግል እያደረገ የነበረበት ወቅት ነበር።

የተለመደው የባንኮች የገንዘብ ርክክብ ስርዓት

ባንኮች ከብሄራዊ ባንክ ገንዘብ ሲወስዱ ብሄራዊ ባንክ ካላቸው ፔይመንት ሴትልመንት አካውንታቸው (የምዝገባ አሰራር) ላይ ይቀነሳል። ፔይመንትና ሴትልመንት አካውንት ባንኮች ከብሄራዊ ጋር የሚግባቡበት የምዝገባ አሰራር ነው። ብሄራዊ ባንክም ሆነ አዲስ አበባ ያሉ የባንኮች ዋና መስሪያ ቤቶች ቅርንጫፎቻቸው የተረከቡትን እና የሚያንቀሳቅሱትን ገንዘብም ያውቁበታል ይቆጣጠሩበታል። ስለዚህም ትግራይ ያሉ ባንኮች አዳዲስ የብር ኖቶችን ሲረከቡ የተረከቡትን ገንዘብ መጠን ከወረቀት ስራዎች ባሻገር ባንኮቹ የሚናበቡበት የኮምፒውተር ስርአት ውስጥ ሊመዘግቡት ግድ ነው።

ያነጋገርናቸው የባንክ ባለሙያዎች እንደነገሩን በዚህ መንገድ እንዲመዘገብ ካላረጉ በቀር ብርን ለቅርንጫፍ ባንኮች ለመስጠት የትኛውም ብርን የሚያድል ሰራተኛ ፍቃደኛ አይደለም። ሁለቱ አውሮፕላኖች መቀሌ አርፈው ጦርነቱ ከተቀሰቀሰ በሁዋላ ታድያ በትግራይ ክልል መብራት ከመጥፋቱ ባሻገር ኢንተርኔትና የስልክ ግንኙነቶች መሉ ለሙሉ በሚባል ደረጃ ተቋርጦ ነበር። ታድያ ክልሉ በዚህ ሁኔታ እያለ የብሄራዊ ባንክና የንግድ ባንክ እንዲሁም ሌሎች የንግድ ባንኮች የገንዘብ ርክክቡን እንዴትና በምን ማስተማመኛ ፈጸሙት ? የሚለው ሊመለስ የሚገባው ጥያቄ ነው። ምክንያቱም በክልሉ በተፈጠረው ችግር ምክንያት ትግራይ ክልል ያሉ ባንኮች በሌላው የሀገሪቱ ክፍል ካሉ ቅርንጫፎቻቸው ጋር ከሚገናኙበት የኮር ባንኪንግ ስርአት ተቋርጦ ነበር።

ከዋዜማ ጥያቄ ያቀረብንላቸው ከፍተኛ የባንክ የስራ ሀላፊ ” ስለ ገንዘቡ መድረስ አፋችንን ሞልተን መናገር አንችልም። ግንኙነት መቋረጡ ስለተፈጠረው ነገር ምንም መረጃ እንዳይኖረን አድርጓል” ብለውናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የቀድሞው የኢሕአዴግ የረጅም ጊዜ ውጭ ግንኙነት ሃላፊ ሴኮቱሬ ጌታቸዉ እና የቀድሞ የከፍተኛ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት በሪሁን ተወልደ ብርሃን ከድምጸ ወያነ ቴሌቪዥን ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ፣ ህወሐት እያካሄደ ያለው ውጊያ ዐላማ የጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይን መንግሥት ከሥልጣን ለማስወገድ እንደሆነ ገልጸዋል።

የክልሉ ፕሬዝዳንት ደብረፂዮን ገብረሚካዔል በዚህ ሳምንት በሰጡት መግለጫ ላይ የውጊያው አላማ በህልውናችን ላይ የተቃጣብንን አደጋ መመከትና ራሳችንን መከላከል ነው ብለው ነበር።

ጦርነቱም በትግራይ ብቻ የሚወሰን ሳይሆን ወደ ሌሎች አካባቢዎች የሚስፋፋ እንደሚሆን ጠቁመዋል።

ፌደራል መንግሥቱ በመቀሌ ከተማ መሰቦ አካባቢ ትናንት የፈጸመው የአየር ድብደባ ከቀድሞዎቹ ሁለት ሥርዓቶች ቀጥሎ በከተማዋ የተደረገ ሦስተኛው ድብደባ ነው ያሉት ሁለቱ ግለሰቦች፣ ድርጊቱ በዐለማቀፍ የጦር ወንጀል ያስጠይቃል ብለዋል።

የጠቅላይ ሚንስትሩ መንግሥት ላይ በኦሮሚያ ክልል የሚታይ ሕዝባዊ እንቢተኝነት መኖሩን እና ይህም በቀሩት የሀገራችን አካባቢዎች ተጠናክሮ ይቀጥላል የሚል እምነት እንዳላቸው አስረድዋል።

መንግሥት በወለጋ እና በደቡብ አካባቢ ያለውን የመከላከያ ሠራዊት ለማንቀሳቀስ ያደረገውን ሙከራ የአካባቢው ሕዝብ ተቃውሞታል በማለትም ተናግረዋል።

ጠቅላይ ሚንስትር አቢይ አህመድ ትናንት በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ “ስግብግብ ጁንታ” ያሉት የህወሐት ቡድን በመላ ሀገሪቱ ስውር ቡድኖችን በማደራጀት የብሄርና በሀይማኖት ግጭት በመቀስቀስ ሀገር ለማፍረስ ተሰማርቷል ሲሉ ከሰውታል።

በተለይም በህወሐት እና ኦነግ ሸኔ መካከል በቅንጅት የሚደረግ ተደጋጋሚ ሀገር የማተራመስ እንቅስቃሴ ስለመኖሩ መንግስት መረጃ አለኝ ብሏል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የትግራይ ክልል ጸጥታ ሃይሎች እና የፌደራሉ መከላከያ ሠራዊት ወታደራዊ ግጭት ውስጥ ከገቡ ሁለተኛ ቀናቸው ሆኗል፡፡ በክልሉ የሚካሄደው ግጭት ምን መልክ እንዳለው ግን አስተማማኝ መረጃ ማግኘት አልተቻለም፡፡ የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ትናንት በድምጸ ወያኔ ቴሌቪዥን ባስተላለፈው መግለጫ፣ በክልሉ የሚገኘው የመከላከያ ሠራዊት ሰሜን ዕዝ ከክልሉ ጸጥታ ሃይል ጎን እንደተሰለፈ የገለጸ ሲሆን፣ ፌደራል መንግሥቱ ግን አስተባብሏል፡፡

እነዚህ እና መሰል ወቅታዊ ሁኔታዎችን አስመልክተው የትግራይ ክልል ርዕሰ መስተዳድር ደብረ ጺዮን ገ/ሚካዔል (ዶ/ር) ዛሬ፣ ሐሙስ ጥቅምት 26 ቀን 2013፣ በክልሉ ቴሌቪዥን በትግሬኛ ቋንቋ መግለጫ ሰጥተዋል፡፡ ደብረ ጺዮን በመግለጫቸው ያነሷቸውን አንኳር ነጥቦች ዋዜማ እንደሚከተለው ተርጉማ አቅርባለች፡፡

ስለ ወታደራዊ ሁኔታዎች

  1. የተወሰነ የፌደራሉ መከላከያ ሠራዊት በምዕራብ ትግራይ በአድያቦ በኩል ወደ ኤርትራ ገብቷል፡፡ ይህም የጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ መንግሥት ትግራይን ለማጥቃት ከኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር ተባብሮ እየሠራ መሆኑን ነው፡፡ በምዕራብ ትግራይ የሚካሄደው ውጊያ እንደቀጠለ ነው፡፡ በደቡብ ትግራይ በተለይም በአፋር ክልል በኩል ፌደራል መንግሥቱ ተጨማሪ ጦር ሠራዊት እያሰማራ እንደሆነ ተረድተናል፡፡
  2. ትግራይን ለመውረር የሚንቀሳቀስ ማናቸውም ሃይል ግን መውጫ አይኖረውም፡፡ የተከፈተብን ግልጽ ጦርነት ነው፤ ወረራ ነው፡፡ እናም የምናካሂደው ጦርነት ፍትሃዊ እና ሕልውናችን ለማስጠበቅ የምናደርገው ጦርነት ነው፡፡ በእጃችን ያለውን ከባድ ጦር መሳሪያ በቅርብ እና በሩቅ በሚገኙ የትግራይ ጠላቶች ላይ መጠቀም እንችላለን፡፡ ከጦር ግንባር ውጭ በትግራይ ሕዝብ ላይ በየትኛውም ቦታ ጥቃት በሚፈጽሙ አካላት ላይ ባሉበት ቦታ ለመምታት የሚያስችለን አቅም ፈጥረናል፡፡ ከእንግዲህ ጠላቶቻችን ባሉበት ቦታ ሁሉ ርምጃ እንወስድባቸዋለን፡፡
  3. በትግራይ ክልል የሠፈረው የመከላከያ ሠራዊቱ ሰሜን ዕዝ የሀገሪቱን ሕገ መንግሥት ለማስከበር ከክልሉ መንግሥት ጋር ተባባሪ እየሆነ ነው፡፡ የሠራዊቱ ዕዝ ከትግራይ ጎን የቆመው ግን የፌደራል መንግሥቱን ሴራ እና እንቅስቃሴ በመቃወም እንጅ የትግራይ ጸጥታ ሃይል አስገድዶት አይደለም፡፡ በክልሉ የሚገኙ የመከላከያ ሠራዊቱ ከባድ ጦር መሳሪያዎችም ጉዳት ሳይደርስባቸው ለትግራይ ሕዝብ ደኅንነት እና ጥቅም እንዲውሉ ተደርገዋል፡፡ የክልሉ መንግሥት በእጁ የገባውን ከባድ ጦር መሳሪያ ተጠቅሞ ለውስጥ እና የውጭ ወረራ የሚመክት ይሆናል፡፡ ከባድ ጦር መሳሪያዎች በእጃችን ስለገቡ እና ሕዝባችንም ጸኑ ዐላማ ስላለው፣ ከአሁን በኋላ በትግራይ ጦርነት ይኖራል የሚል ዕምነት የለንም፡፡

ስለ ወለጋው ጥቃት

በኦሮሚያ ክልል በምዕራብ ወለጋ ባለፈው ሳምንት በንጹሃን የአማራ ብሄር ተወላጆች ላይ የተፈጸመው ጥቃት በገለልተኛ ወገን እንዲጣራ የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ቀደም ሲል ጠይቋል፡፡ የፌደራሉ መንግሥት ግን ጉዳዩን የአማራ ሕዝብን በማነሳሳት ትግራይን ለማጥቃት አውሎታል፡፡ ለጥቃቱ ተጠያቂ መሆን ያለበት ከጥቃቱ ጥቂት ቀደም ብሎ መከላከያ ሠራዊቱ ከአካባቢው እንዲነሳ ያዘዘው ፌደራል መንግሥቱ እንጅ የትግራይ ክልል መንግሥት ሊሆን አይችልም፡፡

የትግራይ ተወላጆች ላይ ተፈጸም ስላሉት ጥቃት

ፌደራል መንግሥቱ በሀገር መከላከያ ሠራዊቱ ውስጥ በተለያዩ ሃላፊነቶች ላይ የሚገኙ የትግራይ ተወላጆችን እንዲወጡ እያደረገ ነው፡፡ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ ባለሃብቶችንም ማሰር ጀምሯል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

Ethiopian troops in Somalia, Photo The East African- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በትግራይ ክልል ታጣቂ ሀይልና በፌደራሉ መንግስት ወታደሮች መካከል ግጭት መቀስቀሱን ተከትሎ ኢትዮጵያ ወታደሮቿን ከጎረቤት ሶማሊያ ማስወጣት መጀመሯን በቦታው ከሚገኙ ምንጮች ስምተናል። ወታደሮቹ በትግራይ የተቀሰቀሰውን ግጭት ተከትሎ ድጋፍ እንዲሰጡ ዕቅድ ስለመኖሩም ተነግሯል።

ከባድ መሳሪያ የታጠቁት የኢትዮጵያ ስላም አስከባሪ ወታደሮች ከነመሳሪያቸው ከሶማሌዋ ጌዶ ግዛት በብዛት ወደ ኢትዮጵያ ድንበር መመለሳቸውን የአፍሪካ ህብረት ስላም አስከባሪ ሀይል ምንጭ ለዋዜማ ተናግረዋል። የኢትዮጵያ ወታደሮች በሶማሊያ ጌዶ ግዛት በተደጋጋሚ ዘልቀው በመግባት ወታደራዊ ተልዕኳቸውን ከጨረሱ በኋላ ወደ ድንበር ተመልሰው ሲሰፍሩ የሚስተዋልበት አካባቢ ነው።

ኢትዮጵያ በአፍሪቃ ህብረት የሰላም አስከባሪ ሀይል ስር የተሰማሩ ወታደሮች ቢኖራትም ግማሽ ያህል ወታደሮቿን ወደ ሶማሊያ ያሰማራችው በተናጠል ከሶማሊያ መንግስት ጋር ባላት ስምምነት ነው። አሁን መንቀሳቀሳቸው የተነገረው ወታደሮች በተናጠል ስምምነት የተሰማሩት እንደሆኑ ታውቋል።

በተመሳሳይ ጊዜ የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ልዩ ሀይል ወታደሮች ወደ ድንበር ተንቀሳቅሰው በንቃት ድንበር እየጠበቁ መሆኑ ተሰምቷል።ረቡዕ ዕለት የፌደራሉ መንግስት ባለስልጣናት ወደ ጅጅጋ ተጉዘው በድንበርና ክፍለ አህጉታዊ የፀጥታ ጉዳዮች ላይ ከክልሉ መንግስት ጋር ምክክር አድርገዋል።

የኢትዮጵያ ወታደሮች ከሶማሊያ መውጣት መጀመር አመታት ላስቆጠረው የሶማሊያ ሰላም ማስከበር ሀይል ትልቅ ፈተና ሊሆን እንደሚችል እየተነገረ ነው። ይሁንና ኢትዮጵያ ምን ያህል ወታደሮችን ለማስወጣት እንዳቀደች አልታወቀም። የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በቅርቡ በሶማሊያ ያሉትን ሰባት መቶ ያህል የአሜሪካ ወታደሮች ለማስወጣት ማቀዳቸውን ይፋ አድርገው ነበር።

በተያያዘ ዜና የዩናይትድ ስቴትስ የውጪ ጉዳይ ሚንስትር ማይክ ፓምፒዮ በትግራይ ክልልና በፌደራል መንግስቱ መካከል የተፈጠረው ግጭት በአስቸኳይ እንዲረግብ ሁሉም ወገኖች ግጭት ከማባባስ እንዲቆጠቡ አሳስበው ” ህዝባዊ ወያነ ሀርነት ትግራይ በፌደራሉ መንግስት የጦር ካምፕ ላይ ጥቃት ማድረሱ እጅግ አሳሳቢ ጉዳይ ነው” ብለዋል።

የእንግሊዝ የኖርዌይና፣ የሲውዲን መንግስታትም በትግራይ ክልልና በማዕከላዊው መንግስት መካከል የተፈጠረውን ግጭት አውግዘው ለችግሩ ሰላማዊ እልባት እንዲበጅለት መክረዋል።

በሌላ በኩል በትግራይ የተከሰተው የፀጥታ ቀውስ ያሳሰባት ሱዳን ወታደሮቿን ወደ ድንበር አስጠግታለች። በተለይ በገዳሪፍ በኩል በርከት ያለ ወታደር ያሰፈረች ሲሆን የሀገሪቱ ስራዊት በድንበር አካባቢ የሚኖረውን እንቅስቃሴ በንቃት እንዲከታተል ትዕዛዝ ተሰጥቶታል።

የሱዳኑ ጠቅላይ ሚንስትር አብደላ ሀምዶክ ረቡዕ ዕለት ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ስልክ ደውለው በተፈጠረው ችግር ዙሪያ ተወያይተዋል። ከሶስት ቀናት በፊት የሱዳን ወታደራዊ ምክር ቤት ስብሳቢ አብዱል ፈታ አል ቡርሀን ኢትዮጵያን የጎበኙ ሲሆን በፀጥታ ትብብር ጉዳዮች ላይ ከጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ጋር ስፊ ውይይት አድርገው ነበር። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Editors- —–wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የትግራይ ክልል ታጣቂ ኀይል በክልሉ ውስጥ በሚገኘው የመከላከያ ሰራዊት የሰሜን እዝ ካምፕ ላይ ጥቃት ማድረሱንና ሠራዊቱ በኮማንድ ፖስት እየተመራ “ሀገሩን የማዳን ተልዕኮውን እንዲወጣ” መታዘዙን ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ በፌስ ቡክ ገጻቸው ገለጹ።

“የመከላከያ ሠራዊታችን በኮማንድ ፖስት እየተመራ ሀገሩን የማዳን ተልዕኮውን እንዲወጣ ትእዛዝ ተሰጥቶታል። ቀዩ መሥመር የመጨረሻው ነጥብ ታልፏል። ሀገርና ሕዝብ ለማዳን ሲባል ኃይል የመጨረሻው አማራጭ ሆኗል።” በማለት የፖለቲካ ጡዘቱ ወደ ወታደራዊ ግጭት መለወጡን አረጋግጠዋል።

በትግራይ ክልል፣ እንዲሁም በአማራ ክልል ጎንደር፣ ራያ፣ ወልቃይት ጠገዴ አካባቢዎች የስልክ የኢንተርኔት አገልግሎት መቋረጡ ተሰምቷል። ስልክም በትግራይ እንደተቋረጠ ታውቋል።

የፌደራል መንግሥቱ እና ህወሓት የሚመራው የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ግንኙነት ከመቼውም ጊዜ በላይ ተካሮ ሰሞኑን የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር ደብረጽዮን ገ/ሚካኤል “ራሳችንን ለመከላከል ተዘጋጅተናል” የሚል መግለጫ ሰጥተው ነበር። የክልሉ ልዩ ኀይልና የጸጥታ ክንፎች ዝግጅትና እንቅስቃሴ እያደረጉ ነው የሚሉ መረጃዎችም ሲደመጡ ከርመዋል።

ባለፈው ሳምንት ትግራይ ለሚገኘው የሰሜን እዝ የተመደቡትን አዲስ ምክትል አዛዥ “ለሹመቱ እውቅና አንሰጥም” በሚል ከመቀሌ አውሮፕላን ጣቢያ እንዲመለሱ መደረጉ ይታወሳል። ይህ እርምጃ በሠራዊቱ አመራሮች አካባቢ ቁጣ መቀስቀሱ ተሰምቶ ነበር።
በፌደራል መንግሥቱ በኩል ህወሃትን በተመለከት ሲንጸባረቅ የነበረው አቋም እሑድ ዕለት በምዕራብ ወለጋ የተፈጸመውን በአማራ ብሔር ተወላጆች ላይ ያነጣጠረ ግድያ ተከትሎ እጅግ ተካሮ ማክሰኞ ዕለት በተደረገው የፓርላማው ስብሰባ ህወሃት በአሸባሪነት እንዲፈረጅ እስከመጠየቅ የደረሰ ንግግር ተደምጦ ነበር።

የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማኅበራዊ ሚዲያ መግለጫ እኩለ ሌሊት ካለፈ በኋላ የተለጠፈ ቢሆንም ተደረገ የተባለው ካምፕ የመውረርና የመዝረፍ ሙከራ በትክክል በስንት ሰዓት እንደተጀመረ የታወቀ ነገር የለም። ሆኖም፣ ከእርሳቸው መግለጫ መውጣት በፊት መቀሌ ውስጥ የተኩስ ልውውጥ መደመጡን የሚጠቅሱ መረጃዎች በማኅበራዊ ሚዲያ ታይተው ነበር።

ጠቅላይ ሚንስትሩ መግለጫቸውን ያሳረጉት “የኢትዮጵያ ሕዝብ ነገሮችን በሰከነ መንፈስ እንዲከታተል፣ በየአካባቢው ሊከሠቱ የሚችሉ ትንኮሳዎች በንቃት እንዲቃኝና ከመከላከያ ሠራዊታችን ጎን እንዲቆም” በማለት ነው። ይህን ዜና እስካጠናከርንበት ጊዜ ድረስ የህወሃት ቃል አቀባይ ጌታቸው ረዳ ከሰዓታት በፊት “ንረጋጋዕ ኣሓትን ኣሕዋትን!” (እንረጋጋ) ካሉት በቀር የተሰጠ መረጃም ሆነ መግለጫ የለም። ከፌደራል መንግሥቱ በኩልም ከጠ/ሚሩ የጽሑፍ መግለጫ ሌላ የተሰማ ነገር የለም። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓም በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድን ለመደገፍ በተደረገው ሰልፍ ላይ የደረሰውን የቦምብ ፍንዳታ ተከትሎ ለጠፋው የ2 ሰዎች ህይወት እና በ150 ሰዎች ላይ ለደረሰው ከባድ እና ቀላል የአካል ጉዳት ተጠያቂ ናቸው ያላቸው 5 ግለሰቦች ላይ ወንጀለኛ መቅጫ ህግ እና በሽብር ወንጀል አዋጁ ክስ መመስረቱ ይታወሳል፡፡

በድርጊቱ ላይ እጃችው አለበት የተባሉት ተከሳሾች ጌቱ ግርማ፣ ብርሀኑ ጁፋር ፣ ጥላሁን ጌታቸው ፣ ባህሩ ቶላ እና ደሳለኝ ተስፋዬ ክርክራቸውን በፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የፀረ ሽብር እና ህገመንግስት ጉዳዮች ችሎት ሲያደርጉ ቆይተዋል፡፡

የግራ ቀኙን ክርክር ሲመረምር የቆየው ችሎቱ ዛሬ የቅጣት ውሳኔ ለማስተላለፍ ረፋድ ላይ ተሰይሞ ነበር፡፡

በዚህም ድርጊቱ የተፈፀመው የሀገሪቱን ጠቅላይ ሚኒስትር ለመግደል መሆኑ እና በወቅቱ ተገድለው ቢሆን ኖሮ በሀገሪቱ ላይ ሊደርስ የሚችለውን ከፍተኛ የሰላም መደፍረስ እንደ ቅጣት ማክበጃ እንዲወሰድለት አቃቤ ህግ ያቀረበውን ጥያቄ ችሎቱ ከግምት ውስጥ አስገብቷል፡፡

በሌላ ጎን ተከሳሾችም የየራሳቸውን የቅጣት ማቅለያ ለችሎቱ አስገብተዋል፡፡፡

በዚህም መሰረት ከዚህ በፊት የወንጀል ሪከርድ የለብንም እንዲሁም የቤተሰብ አስተዳዳሪ ነን በማለት የቅጣት ማቅለያ ያስገቡት ጌቱ ግርማ እና ብርሀኑ ጁፋር በ23 አመት እና በ22 አመት ፅኑ እስራት እንዲቀጡ ችሎቱ ወስኗል፡፡

በእለቱ ቦምብ በመወርወር ለ2 ሰዎች ህይወት ማለፍ እና 150 ሰዎች ላይ የአካል ጉዳት እንዲደርስ የወንጀል ድርጊቱን በቀጥታ ፈፅሟል የተባለው ጥላሁን ጌታቸው ደግሞ ምንም አይነት የቅጣት ማቅለያ ያላቀረበ ሲሆን ችሎቱም የእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወስኖበታል፡፡

በእለቱ ሁለተኛውን ቦምብ ቢወረውርም ምንም ጉዳት አላደረሰም የተባለው ባህሩ ቶላ ደግሞ በ17 አመት ፅኑ እስራት እንዲቀጣ ችሎቱ ወስኗ፡፡

በመጨረሻም ስለታቀደው የሽብር አላማ እና ወንጀል መረጃው እያለው ለፖሊስ ባለማሳወቅ የወንጀሉ ተባባሪ ሆኗል የተባለው 5ኛ ተከሳሽ ደሳለኝ ተስፋዬ ደግሞ በ5 አመት ፅኑ እስራት እንዲቀጣ ተወስኗል፡፡

ታራሚዎቹ የችሎቱ የቅጣት ውሳኔ ከተሰማ በኋላ በጭብጨባ የተቀበሉ ቢሆንም የፍርድ አሰጣጡን ግን አግባብ አይደለም ሌብነት ነው በማለት ተቃውሞ እያሰሙ ከችሎት ወጥተዋል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የከተማዋን የትራንስፖርት ችግር ይፈታሉ በሚል የተከራያቸው 560 አውቶብሶች ጉዳይ የአዋጭነትና የግልፅነት ጥያቄዎች እየቀረበበት ነው። አስተዳደሩ ግን የከተማዋን የትራንስፖርት መፍታት ቀዳሚ አጀንዳው መሆኑን ይገልፃል። ።
     
ዋዜማ ራዲዮ እንደተረዳችው ከሆነ አውቶብሶችን ተከራይቶ ለከተማዋ ትራንስፖርት አገልግሎት የማዋሉን ነገር አስበው ወደ ተግባር ሊገቡ የነበሩት የቀድሞው የከተማዋ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ነበሩ። ሆኖም በወቅቱ ከተለያዩ አካላት ጋር በተደረገ ውይይት “አውቶብስ መከራየቱ አያዋጣም” የሚል አስተያየት ስለበዛ እንዲቀር ተደርጎ ነበር። የአሁኗ ምክትል ከንቲባ አዳነች አቤቤ ግን ከጥቅምት 9 2013 አ.ም ጀምሮ የአዲስ አበባን የትራንስፖርት ችግር ያቃልላል በሚል በፍጥነት የአውቶቡስ ኪራይ ዕቅዱን ተግባራዊ አድርገውታል።

አዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ለተከራያቸው 560 አውቶብሶች ጨረታ እንዳላወጣ ዋዜማ ራዲዮ አረጋግጣለች። የኪራዩ አካሄድ በጨረታ ማለፉ በአንጻሩም ግልጽነትን ሊያመጣ ቢችልም በምን መልኩ አውቶብሶቹ እንደተመረጡም ግልጽ አይደለም። የመስተዳድሩ ሀላፊዎች ከአውቶብሶቹ ባለቤቶች ተወካዮች ጋር ውይይት አድርገው ከዚያም እንደ አውቶብሶቹ ሁኔታ ወርሀዊ የኪራይ ሂሳብ ወጥቶላቸው ከከተማዋ የትራንስፖርት ቢሮ ጋር ውልን እንደተዋዋሉ ያሰባሰብነው መረጃ ያመለክታል።

 የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተከራያቸው አውቶብሶች በብዛት የክፍለ ሀገር መጓጓዣ የነበሩ ናቸው። አሁን በኢትዮጵያ የተለያዩ ክልሎች የጸጥታ ሁኔታ አስተማማኝ ስላልሆነ እንዲሁም በኮሮና ቫይረስ ምክንያት አውቶብሶቹ የአገልግሎት ገደብም ስላለባቸው በከተማው መሰማራታቸው ለህልውናቸው መቀጠል ደጋፊ እርምጃ መሆኑን የመስተዳድሩ ምንጮቻችን ይናገራሉ። ነገር ግን አውቶብሶችን የመከራየቱ ነገር የከተማ አስተዳደሩን ለገንዘብ ብክነት የሚዳርግ እና መከራት አስፈላጊ ቢሆን እንኳ ሌሎች የተሻሉ መንገዶች እንደነበሩ በሂደቱ የተሳተፉት የመረጃ ምንጮች ያሰምሩበታል።

የከተማ አስተዳደሩ ለ560ዎቹ አውቶብሶቹ ኪራይ በወር 71 ሚሊየን ብር ያወጣል። እንደተባለው የአውቶብሶቹ ኪራይ ለስድስት ወራት ብቻ የሚቆይ ቢሆን እንኳ የከተማ አስተዳደሩ ለአውቶብሶቹ ኪራይ ለስድስት ወራት 426 ሚሊየን ብር ወጪ ይጠብቀዋል። ይህን ያክል መጠን ያለውን ገንዘብ ለኪራይ ከማውጣት እስከ 100 የሚደርሱ አውቶብሶችን መግዛት አይሻልም ነበር ወይ ? የሚል ጥያቄን አስነስቷል። የከተማ አስተዳደሩ በቢሊየን በሚቆጠር ገንዘብ ሶስት ሺህ አውቶብሶችን ለመግዛት እየተዘጋጀ መሆኑን በቅርቡ ወራት አስታውቋል። ታዲያ ስለምን ከፍ ያለ ኪራይ ወደሚያስወጣ ኪራይ መሄድን እንደመረጠ አሳማኝ ምክንያት አልቀረበም። መስተዳድሩ በጉዳዩ ላይ ሀሳብ እንዲሰጥ ለማግባባት ብንሞክርም ከምክትል ከንቲባዋ በቀር በዚህ ጉዳይ መናገር የሚችል የለም በሚል ምክንያት የተብራራ ምላሽ አላገኘንም።

ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ እንደሰማችው ከሆነ በኪራይ ወደ ስራ ገቡ የተባሉት አውቶብሶች እንደየደረጃቸው በአንበሳ አውቶብስና በሸገር ባስ ታሪፍ ተሳፋሪዎችን እያስከፈሉ ይሰሩና በኪራይ አገልግሎቱን ስለሰጡ ብቻ ከከተማ አስተዳደሩ እንደየአውቶብሶቹ ደረጃ ወርሀዊ ኪራይ ይከፈላቸዋል።

የከተማ አስተዳደሩ አውቶብሶቹን በደፈናው ከሚከራይ ይልቅ አውቶብሶቹ ተሳፋሪዎችን ብናስከፍል ያዋጣናል የሚሉት ዋጋ አቅርበው በሱ ላይ ድርድር ከተደረ በሁዋላ የከተማ ትራንስፖርት እንዲሰጡ ቢፈቀድ ; እንዲሁም በአንበሳ አውቶብስና ሸገር ባስ ታሪፍ ሰርተው ህጋዊ ማረጋገጫ አቅርበው በመንግስት ታሪፍ በመስራታቸው ያጋጠማቸውን የገቢ ክፍተት ከተማ አስተዳደሩ ይሙላላቸው የሚሉ አማራጮች የቀረቡ ቢሆንም ተቀባይነት አለማግኘቱን ሰምተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Editors write —wazemaradio@gmail.com

Addis Ababa, Ethiopia: office buildings in the central business district – photo by M.Torres

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ የገንዘብ አስቀማጮች የመድን ፈንድ (Deposit insurance fund) ሊያቋቁም እንደሆነ ገልጿል። ለኢትዮጵያ በአይነቱ አዲስ የሆነው ተቋምን ለማቋቋምም የህግ ሰነዶች መዘጋጀታቸውን የብሄራዊ ባንኩ ገዥ ይናገር ደሴ (ዶ/ር ) ከሰሞኑ በሰጡት መግለጫ አንስተዋል።

የገንዘብ አስቀማጮች የመድን ፈንድ ባንኮችን ለአደጋ የሚዳርግ የገንዘብ ቀውስ በሚፈጠርበት ጊዜ ገንዘባቸውን በባንክ ያስቀመጡ ቆጣቢዎች ገንዘባቸውን እንዳያጡ የሚረዳ የመድን ተቋም ነው።

ይህ ተቋም ለገንዘብ አስቀማጮች ደህንነት ሲባልም ከባንኮች ለአስቀማጮቻቸው የቁጠባ ዋስትና እንዲሆን አረቦን የሚቀበል ይሆናል።መሰል ተቋማት ለሀገሪቱ የፋይናንስ ዘርፍ ጤናማነት ዋስትና የሚሰጡ ናቸው። እስካሁን ባለው አሰራር የኢትዮጵያ ባንኮች ከባድ አደጋ ውስጥ ቢወድቁ የገንዘብ አስቀማጮች እጣ ፈንታ ምን እንደሚሆን በአስተማማኝ የተመለሰበት ሁኔታ የለም።

የገንዘብ አስቀማጮች የመድን ፈንድን የሚያቋቁመው የህግ ሰነድ በጠቅላይ አቃቤ ህግ አስተያየት አልፎና በሚኒስትሮች ምክር ቤት ጸድቆም የፈንድ ተቋሙ ወደ ስራ እንደሚገባም ይጠበቃል።

በሌላ በኩል ኢትዮጵያ ከ2013 አ.ም በጀት አመት የመጀመርያ ሶስት ወራት ለውጭ ከተላኩ ምርቶች 832 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ማግኘቷን ከብሄራዊ ባንኩ የተገኘ መረጃ ያሳያል። ከወጪ ንግድ የተገኘው የውጭ ምንዛሬ ካለፈው አመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነፃፀር የ15 በመቶ እድገት አሳይቷል። ለዚህም ከወርቅ የተገኘው ምንዛሬ የራሱን አስተዋጽኦ አድርጓል።የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የወርቅ የመግዣ ዋጋውን ከፍ ካደረገ በኃላ የሚቀርብለት የወርቅ መጠን መጨመሩን የባንኩ ገዥ ይናገር ደሴ (ዶክተር) ገልጸዋል፡፡

የባንኩ ገዥ ከዚህ ቀደም እንደገለጹት ብሄራዊ ባንኩ ወርቅን ከአቅራቢዎች የሚገዛበት ዋጋ ላይ የመቶኛ ጭማሬ በማድረጉ የሚቀርብለት ወርቅ ከጎረቤት ሀገራትም የመጣ ሳይሆን እንዳልቀረ የሚያስጠረጥሩ ምልክቶች ታይተዋል። በሌላ በኩል የኮሮና ቫይረስ ሲከሰት ኢትዮጵያ የየብስ ድንበሮቿን ስለዘጋች ወርቅ በኮንትሮባንድ ከሀገሪቱ የሚወጣበትን መንገድ ዘግቶት መቆየቱም ከወርቅ የሚገኘውን የውጭ ምንዛሬ አሳድጎታል።

ለገቢ ሸቀጦችም በሶስቱ ወራት 3.5 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላርን ኢትዮጵያ ወጪ ያደረገች ሲሆን ከባለፈው አመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲታይ በሰባት በመቶ ቅናሽ አሳይቷል፡፡ቢሆንም ግን የንግድ ሚዛን መዛነፉ አሁንም ከመስተካከል ርቆ ለመገኘቱ ማሳያ ነው።

መንግስት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ወጪውን ለመሸፈን እንደ ዋነኛ አማራጭ ከወሰደው የግምጃ ቤት ሰነድ ሽያጭ ወደ 33.46 ቢሊየን ብር በሦስት ወራት ውስጥ ሰብስቧል ብሏል ብሄራዊ ባንኩ።

የግምጃ ቤት ሰነድ ሽያጭን እንደ አዲስ ለማስጀመር ሲወጠን በገበያ እንዲመራ በማድረግና ባንኮችን ጨምሮ ብዙ ተቋማት እንዲሳተፉበት መደረጉ በቂ ሀብት ለመሰብሰብ እንዳስቻለም ብሄራዊ ባንኩ ገልጿል። ከዚህ ቀደም መንግስት ወጪውን ለመሸፈን ብሄራዊ ባንኩን ገንዘብ እንዲያትም በሚደርግ መልኩ መሆኑ በሀገሪቱ የዋጋ ንረት በማስከተሉ በገበያ ውስጥ ያለውን ገንዘብ ዋጋ ንረት ፈጣሪ ባልሆነ መልኩ መጠቀም ያስችላል ተብሎ የታመነበት የግምጃ ቤት ሰነድ ሽያጭ በአዲስ መልክ ባለፈው አመት ተጀምሯል።

ባንኮች 55 ቢሊየን ብር ብድርን ባለፉት ሶስት ወራት ውስጥ ያቀረቡ ሲሆን አብዛኛው ብድርም ለግሉ ዘርፍ የቀረበ መሆኑም በብሄራዊ ባንኩ ገዥ ይናገር ደሴ ተገልጿል።

በኢትዮጵያ አንድን ተበዳሪ ስንት ባንክ ላይ ብድር እንደወሰደ እና ሌሎች የተበዳሪ መረጃዎችን ለማግኘት እና ለማወቅ አስቸጋሪ ነው ; ብዙ መረጃ ክፍተቶችም የነበሩበት ነው፡፡ ይህንን ክፍተት ለመሙላት የክሬዲት ሪፈረንስ ቢሮ ተቋቁሞ የብድር መረጃ አገልግሎት በመስጠት ባንኮች ሰለደንበኞቻቸው የብድር ታሪክ እና ተጋላጭነት የተሻለ መረጃ እንዲኖራቸውና በዕውቀት ላይ የተመሰረተ የብድር ትንተና እንዲሰሩ አሰራር ተዘርግቷል። እስካሁን ከ3 ሚሊዮን በላይ የተበዳሪዎች መረጃ በክሬዲት ሪፈረንስ ቢሮ የመረጃ ቋት ውስጥ እንዲካተት ተደርጓል።

በኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የባንክ ዘርፍ ከፍተኛ ልምድ ያላቸው ባለሙያዎች እጥረት ስላለ ይህንን እጥረት ለመቅረፍ እንዲያስችል በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በኩል አቃቂ የሚገኘውን የፋይናንስ ስልጠና አካዳሚ በአዲስ መልክ እንዲቋቋም ደንብ ተዘጋጅቶለታል ተብሏል። በቅርቡ በሚንስትሮች ምክርቤት ከፀደቀ ወደ ስራ ይገባል ተብሎ ይጠበቃል። የስልጠና ማዕከሉ ለመንግስት እና ለግል ባንኮች ለፋይናንስ ተቋማት፣ ለኢንሹራንስ ሰራተኞች ስልጠና ይሰጣል። በተለይም አሁን ላይ ከወለድ ነፃ አገልግሎት የሚሰጡ ባንኮች ላይ ከፍተኛ የባለሙያዎች እጥረት ስላለ ይህንን ለመቅረፍ ባንኮች ከሚሰጡት አጫጭር ስልጠና በተጨማሪ ስልጠና ማእከሉ ትልቅ እገዛ እንደሚኖረው ተስፋ ተደርጓል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

በዛሬው የፍርድ ቤት ውሎ አቃቤ ህግ በእነ እስክንድር ነጋ ጉዳይ ምስክሮች በዝግ ችሎትና ከመጋረጃ በስተጀርባ ሆነው ይሰሙልኝ በማለት ያቀረበው አቤቱታ ከፍታኛ ተቃውሞ እና ክርክር አስነስቷል፡፡ የዋዜማ ሪፖርተር ጉዳዩን ተከታትላዋለች

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ብሄርና ሀይማኖትን መሰረት ያደረገ ገጭት እንዲፈጠር በማነሳሳትና መንግስትን በማዳከም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ስልጣንን በሀይል ለመያዝ እንዲሁም የአርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳን ሞት እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም በኦሮሞ እና በትግራይ ተወላጆች ላይ እንዲሁም በእስልምና ምነት ተከታዮች ላይ ጥቃት እንዲፈፀም ትዕዛዝ ሰጥተዋል ባላቸው 7 ግለሰቦች ላይ የሽብር ወንጀል ክስ መመስረቱ ይታወሳል፡፡

በዚህ የክስ መዝገብ ላይ የተካተቱት እና በማረሚያ ቤት የሚገኙት አቶ እስክንድር ነጋ፣ ስንታየሁ ቸኮል፣ ቀለብ ስዩም እና አስካለ ደምሌ ሲሆኑ ጌትነት በቀለ ደግሞ የዋስትና መብቱ ተከብሮ ጉዳዩን በውጭ እየተከራከረ ይገኛል፡፡ ቀሪ 2 ተከሳሾች ደግሞ እስካሁን በፖሊስ ቁጥጥር ስር አልዋሉም ፡፡

ይህን መዝገብ ለመመልከት የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ በህገመንግስት ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች እና የፀረሽብር ወንጀል ችሎት ዛሬ ጥቅምት 12ቀን 2013 ዓም ረፋድ ላይ ተሰይሟል፡፡

በዛሬው ችሎት አቃቤ ህግ በዚህ መዝገገብ ላይ የሚቀርቡ ምስክሮች በዝግ ችሎትና ከመጋረጃ በስተጀርባ ሆነው ይሰሙልኝ በማለት ያቀረበው አቤቱታ ከፍታኛ ተቃውሞ እና ክርክር አስነስቷል፡፡

“የተፈፀመው ወንጀል ሀይማኖት እና ብሄርን መሰረት ያደረገ እና ለሀገር ደህንነት አደጋ የሆነ የሽብር ወንጀል ነው” ያለው አቃቤ ህግ “ምስክሮቹ ከተከሳሾች ጋር ጥብቅ ግንኙነት ያላቸው በመሆኑ ለጥቃት ይጋለጣሉ እንዲሁም በቀዳሚ ምርምራ ምስክር ማሰማት ሂደት ላይ የግድያ ዛቻ እንደደረሰባቸው የገለፁልን ምስክሮች በመኖራቸው በአዋጅ ቁጥር 699/2003 መሰረት ለምስክሮቻችን ጥበቃ ይደረግላቸው” በማለት አቤቱታ አቅርቧል፡፡

“ይህ የተከሳሾችን ፍትህ የማግኘት መብት አያጠብም” ያለው አቃቤ ህጉ እንዲሁ “እናቅርብ ቢባል እንኳ ምስክሮቻችን ጥበቃ ካልተደረገላቸው ቀርበው ለመመስከር ፍቃደኛ አይሆኑም” በማለት ተናግሯል፡፡

ተከሳሾች እና እና ጠበቆቻቸውም በዚህ ላይ ከፍተኛ ተቃውሞ አንስተዋል፡፡

ሰፊ ዝርዝር የያዘ ተቃውሞ በችሎት ያሰማው 1ኛ ተከሳሽ ሆኖ የቀረበው አቶ እስክንድር በበኩሉ በቀይ ሽብር ወንጀል ተከሰው የነበሩ ተከሳሾችን እንደ አብነት በማንሳት ተቃውሞውን ጀምሯል፡፡

“በቀይሽብር ወንጀል በተከሰሱት ተከሳሾች እንኳን ምስክር ከመጋረጃ ጀርባ እንዲሆን አልተጠየቀም ነበር፤ እነዛ ተከሳሾች የእስር ጊዜያቸውን ጨርሰው ሲወጡ ከመሰከረባቸው ማህበረሰብ ጋር ተቀላቅለው ነው ኑሯቸውን የቀጠሉት ይህ ደግሞ በኢትዮጵያ ምስክሮችን የመበቀል ባህል እንደሌለ ማሳያ ነው” ብሏል፡፡

አቶ እስክንድር አክሎም ይህ ክስ የተመሰረተ እለት አቃቤ ህግ ሙሉ ሂደቱን በግልፅ ችሎት ነው መደረግ ያለበት ማለቱን በማስታወስ ችሎቱ ምስክር ማስማት ሂደቱ በግልፅ ችሎት እንዲያደርግ ጠይቋል ፡፡

ይህ የማይሆን ከሆነ ደግሞ የመገናኛ ብዙሃን የምስክሮችን ዝርዝር ቃል እዳየይገልፁ የተጣለው ገደብ ተነስቶላቸው ሂደቱን ሙሉ ለሙሉ በድምፅ መከታተል እንዲችሉ እንዲፈቀድ አማራጭ ሀሳቡን አቅርቧል፡፡

“የህጎች ሁሉ የበላይ የሆነው ህገመንግስቱ ተከሳሾች ምስክሮቻቸውን የማየት መብት እንዳለቸው እየደነገገ በዝግ ችሎት እና ከመጋረጃ ጀርባ ማድረጉ ይጣረሳል” በማለት ተቃውሞ ያቀረቡት ደግሞ 3ኛ ተከሳሽ የሆኑት ወይዘሮ ቀለብ ናቸው፡፡

ወ/ሮ ቀለብ አክለውም “ለአቃቤ ህግ ይሄ የሚፈቀድ ከሆነ መከላከል ደረጃ ላይ ስደርስ እኔም የመከላከያ ምስክሮቼን ከመጋረጃ ጀርባ እንዳሰማ ይፈቀድልኛል ወይ?” ሲሉ ችሎቱን ጠይቀዋል፡፡

ከአንደኛ እስከ አራተኛ ላሉት ተከሳሾች ወክለው የቀረቡት ጠበቆች በበኩላቸው ተከሳሾቹ በተነናገሩት የተቃውሞ ሀሳብ ላይ ሞያዊ ድጋፋቸውን እንዲህ ሲሉ አቅርበዋል፡-

“አቃቤ ህግ በአቤቱታው ምስክሮቼ ከተከሳሾቹ ጋር ስለሚተዋወቁ ሲል ገልጿል የሚተዋወቁ ከሆነ ደግሞ ከመጋረጃ ጀርባ ማድረጉ ምን ፋይዳ አለው? ከዚህ በተቃራኒው እንደውም የመስቀለኛ ጥያቄ ስናቀርብ እኛን የሚጎዳን ነገር ነው ፡፡ ከዚህ በተጨማሪም አቃቤ ህግ ምስክሮቹ የግድያ ዛቻ ደረሰብን አሉ ብሎ ተናገረ እንጂ ዛቻ እንደደረሰባቸው የሚያሳይ ማስረጃ በችሎት ካቀረበው አቤቱታ ጋር አላያያዘም ይሄ ትልቅ ጥያቄ ነው፡፡ በምስክር ጥበቃ አዋጁ ውስጥ የተዘረዘሩ 20 አይነት የምስክር ጥበቃዎች ቢኖሩም ከእነዛ ውስጥ ከባዱን መምረጡ ሆን ተብሎ እና የፍትህ ስርዓቱን አዳጋች ለማድረግ ነው” ብለዋል፡፡

በዋስትና ጉዳዩን ከውጭ ሆኖ የሚከራከረውን 5ኛ ተከሳሽን ወክለው የቀረቡት ጠበቆች በበኩላቸው ደግሞ ባቀረቡት የተቃውሞ ሀሳብ

“የምስክር ጥበቃ አዋጁ ላይ አንቀፅ 6 ንዑስ አንቀፅ 3 ላይ በተቀመጠው መሰረት የምስክር ጥበቃ እንዲደረግለት ከፈለገ ምስክሩ እራሱ ማመልከቻ ማቅረብ ይኖርበታል ያን ማድረግ የማይችል ከሆነ ፖሊስ ወይም አቃቤ ህግ ያቀርበለታል ነው የሚለው ነገር ግን በዚህ ሁኔታ ምስክሮቹ ማልከቻ ማቅረብ ስላለመቻላቸው የቀረበም ሆነ የተያያዘ ነገር የለም፡፡” ብለዋል

አክለውም “ለመስቀለኛ ጥያቄ እንዲረዳ ምስክሩ አካላዊ ብቃቱ ምን ሁኔታ ላይ ነው የሚለውን ተከሳሾችም ሆነ ጠበቆች ማረጋጋጥ መብት አላቸው ለእነሱ ብቻ ሳይሆን በችሎቱም ያ ሊረጋገጥ ይገባል፡፡ ለምሳሌ ያክል እንዲህ ሲያደርጉ አይቻለው ብሎ ከመጋረጃ ጀርባ ሆኖ የሚመሰክረው ምስክር እውነትም ማየት ይችላል ወይ የሚለውን ማረጋገጥ መቻል አለብን፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ደግሞ የመስቀለኛ ጥያቄ ሲደረግ መስካሪው በሚናገርበት ወቅት የሚያደርጋቸውን አካለዊ እንቅስቃሴዎችንም መሰረት ተደርጎ ነው:: የአፍ ፣ የእጅ እና የእግር እንቅስቃሴ መስካሪው እየዋሸ ነው ወይ የሚለውን ለመመለየት እና መስቀለኛ ጥያቄዎችን ለማቅረብ ይረዳናል ፡፡ ይህም ሁሉ እንዳለ ሆኖ ደግሞ መስካሪው ከዚህ በፊት በሀሰተኛ ምስክርነት ወንጀል እንደሌለበት ልናረጋግጥ ይገባል፣ ከመጋረጃ ጀርባ ወረቀት እያነነበበ እንደማይመሰክር ምን ማረጋገጫ አለን ፍርድ ቤቱን ብናምነውም ከጀርባ የሚሰራው ስራ ግን አመኔታው ጥያቄ ውስጥ ሊገባ የሚችል ነው ፡፡” በማለት ከፍተኛ ተቃውሞ አንስተዋል፡፡

አቃቤ ህግ ለቀረበው ተቃውሞ የመልስ መልስ ለመስጠጥ እድል እንዲሰጠው ችሎቱን ቢጠይቅም ችሎቱ ግን አቤቱታችሁን በዝርዝር ማቅረብ ትችሉ ነበር አሁን የመልስ መልስ ለመስጠት እድል አንሰጥም በማለት ከልክሏል፡፡

በዛሬው ዕለት በተጨማሪም በቀረበባቸው ክስ ላይ ከ1-4 ያሉት ተከሳሾች ከዚህ ቀደም ባቀረቡት የመጀመርያ ደረጃ የክስ መቃወምያ ላይ አቃቤ ህግ በጸሁፍ ምላሽኑ ለችሎት አስገበቷል፡፡

የግራ ቀኙን ክርክር ሲያደምጥ የቆየው ችሎቱ በስተመጨረሻም ትዕዛዞቹን አስተላልፏል፡፡

በዚህም ፖሊስ 6ኛ እና 7ኛ ተከሰሾችን ፈልጎ ያላቀረበበትን ወይንም የደረሰበትን ደረጃ ያላሳወቀበት ምክኒያት የፖሊስ ሀላፊው ቀርበው በቀጣይ ቀጠሮ እንዲያብራሩ እንዲሁም ዛሬ በተደረገው ክርክር እና በመቃወምያውን መርምሮ ትዕዛዝ ለመስጠት ለህዳር 29 ቀጠሮ ተሰጥቷል፡፡

ተከሳሾቹ ለምርጫ መዘጋጀት ስላለብን የቀጠሮ ቀን አይራዘምብን በማለት ጥያቄ ቢያቀርቡም ችሎቱ ትዕዛዙን አፅንቷል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ልማት ባንክን ለከፍተኛ ችግርና ኪሳራ የዳረጉት የቀድሞና የአሁን አመራሮች ላይ የወንጀል ክስ እንዲመሰረት የተዘጋጀው ሰነድ ከሁለት ዓመታት በኋላም አስታዋሽ አላገኘም። ለወንጀል ክስ የተዘጋጀው ሰነድ ሆን ተብሎ ተድበስብሶ እንዲቀር መደረጉንም ዋዜማ ራዲዮ ከተለያዩ ምንጮች መረዳት ችላለች።

በቀድሞና የአሁን የባንኩ አመራሮች ላይ የወንጀል ክስ እንዲመሰረት ሰነድ የተዘጋጀው በ2010 አ.ም የአጣሪ ቡድን ተቋቁሙ ከባንኩ የብድር አሰጣጥ ጋር በተያያዘ የተሰሩ የህግ ጥሰቶች ላይ ማጣራት ከተደረገ በሁዋላ ነው።     

የልማት ባንኩ እስከ 20 ቢሊየን ብር ድረስ የተበላሸ ብድር ተከማችቶበት እንደነበር የሚታወስ ነው።የዚህ ከፍተኛ የተበላሸ ብድር መከማቸት ዋናው ምክንያትም ለተለያዩ ኩባንያዎች ብድር የሰጠበት መንገድ ከፍተኛ የተጠያቂነት ችግር የነበረበት እንደሆነ ዋዜማ ራዲዮ ለወንጀል ክስና ለዲሲፕሊን ቅጣት ከተዘጋጀው ሰነድ መመልከት ችላለች።

የተዘጋጀው ሰነድ 80 ተበዳሪዎችን እና ብድሩ ሲሰጥ የታዩ የህግ ጥሰቶችን ፣ በዚህ ሂደት ውስጥ ተሳትፈው የነበሩ አመራሮችንና ሙያተኞች ስም ዝርዝር ፣ የእያንዳንዳቸው አመራሮችና ሙያተኞች በእያንዳንዱ የህግ ጥሰት በተስተዋለበት ብድር ውስጥ የነበራቸው ሚናም በዝርዝር ተቀምጦበታል ። ዋዜማ ራዲዮ ከፍተኛ የብድር አሰጣጥ ብልሽት ችግር ከታየባቸው የተበዳሪዎች መረጃዎች ውስጥ የተወሰኑትን ተመልክታለች።     

ለኤልሲ አዲስ ኢንዱስትሪያል ዴቨሎፕመንት ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር የተሰጠው ብድር ላይ የታየው ከፍተኛ ችግርና በዚህ ሂደት ውስጥ የተሳተፉ

ይህ ኩባንያ በጥቅሉ ከሁለት ቢሊየን ብር በላይ ብድር ወስዶ ሳይከፍል የፋብሪካው ባለቤቶች ከሀገር ወጥተዋል።ለዚህ ኩባንያ ባልተገባ መልኩ ከፍተኛ መጠን ያለው ብድር እንዲሰጥ ያደረጉ የልማት ባንኩ 34 የቀድሞ እና የአሁን አመራሮች እንዲሁም ሙያተኞች በወንጀል እንዲጠየቁ በሚል የፈጸሙት ዝርዝር የህግ ጥሰቶች ተቀምጠዋል።የባንኩ የቀድሞ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ባህረ ፣ የብድር አገልግሎት ዘርፍ ምክትል ፕሬዝዳንት የነበሩትና አሁን ብርሀን ባንክ ውስጥ በሀላፊነት ያሉት ታደሰ ሀጢያ ፣ወይዘሮ መሰንበት ሸንቁጤ ፣ አቶ ደረጀ አውግቸው ፣ አቶ ጌድዮን መኮንን ፣አቶ ጸጋዬ ንጉሴ እና አቶ አክሊሉ ደስታ ለኤልሲ አዲስ በተሰጠ ብድር በተፈጸመ የህግ ጥሰት ውስጥ እጃቸው አለበት ከተባሉትና በወንጀል ይጠየቁ ከተባሉት 34 ግለሰቦች ውስጥ ይገኙበታል።     

ስማቸው ለኤልሲ አዲስ በተሰጠ ብድር የህግ ጥሰት ውስጥ የተጠቀሱ ግለሰቦች ኩባንያው ከቱርክ ነቅሎ ያመጣቸው ማሽኖች ግምታቸውን ማሰራት ሲኖርባቸው ሳያሰሩ በደፈናው ማሽኖቹ የተበዳሪው መዋጮ እንዲሆን ፈቅደዋል ፣ ለቱርኩ ኤሌሲ አዲስ ልዩ የስራ ማስኬጃ በድምሩ 252 ሚሊየን ብር ብድር ሲፈቀድ የልማት ባንኩ የብድር አጽዳቂ ኮሚቴ ማጽደቅ ሲገባው አቶ ታደሰ ሀጢያና አቶ ኢሳያስ ባህረ ብቻ ተመካክረው ብድሩን ፈቅደዋል ይላል ሰነዱ። ይህም ብቻ ሳይሆን ለኩባንያው ብድር እንዲራዘም ሲደረግበት የነበረበት መንገድም ህግን የጣሰ መሆኑን ተረድተናል ።

እንዲሁም በሌላ ጊዜ ለተመሳሳይ ኩባንያ 95 ሚሊየን ብር የስራ ማስኬጃ ብድርን ከመመሪያ ውጭ በውስጥ ማስታወሻ ሲሰጥም ከ34ቱ ውስጥ የተጠቀሱት ግለሰቦች እንደተሳተፉም ሰነዱ ይገልጻል። ኤልሲ አዲስ የተሰኘው ኩባንያ ለሚሰራው ኢንቨስትመንት ከራሱ የሚያዋጣውን ገንዘብን በስራ ላይ ማዋሉ ሲረጋገጥ የልማት ባንኩ ብድር እንዲለቀቅለት ቢጠበቅም ኩባንያው የራሱን መዋጮ ላይ ማዋሉ ሳይረጋገጥ የባንኩ ብድር እንዲለቀቅለትም ተደርጓል ተብሏል። ለቱርኩ ኤልሲ አዲስ በተሰጠ ብድር ላይ ከተገለጸው ውጭ በ34 ቱም ግለሰቦች የተፈጸመው በርካታ ህግ ጥሰቶችና የየግለሰቦቹ ተሳትፎ ተገልጾ  በወንጀል እንዲጠየቁም የተዘጋጀው ሰነድ መክሯል። ሆኖም እስካሁን የተጠየቀ የለም።     

አምብሮሲያ ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር የማርና ሰም ማምረቻ ፕሮጀክት

28 ግለሰቦች ለዚህ ኩባንያ ከተሰጠ የህግ ጥሰት ያለበት ብድር ጋር ስማቸው የተያያዘ ሲሆን አቶ ኢሳያስ ባህረና አቶ ታደሰ ሀጢያ እዚህም ጋር ስማቸው ተጠቅሷል።አቶ ወንደሰን ተሾመ ፣ አቶ በድሉ አሰፋ ፣ አቶ ዮሀንስ በላቸው ፣ አቶ ለገሰ ከበደ ፣ አቶ ደርቤ መንገሻና አቶ ገዛኸኝ ምትኬ የተባሉ ግለሰቦችም አምብሮሲያ የተሰኘው ኩባንያ ካገኘው ብድር የህግ ጥሰት ጋር በተያያዘ የወንጀል ተጠያቂት እንዲሆኑ ተመላክቶ ነበር።     ኩባንያው 61 ሚሊየን ብር ለስራ ማስኬጃ ብድር ሲሰጠው በሁለት አመት ሊመልሰው ሲገባ በህገ ወጥ መንገድ መመለሻው በሰባት አመት እንዲሆንለት ሲደረግ ከ28ቱ ግለሰቦች ውስጥ ተሳትፎ ያላቸው እንዳሉ ተገልጿል።

እንዲሁም ለዚህ ኩባንያ ለሶስት ተከታታይ ጊዜ ተጨማሪ ብድር ሲፈቀድለት የራሱን መዋጮ መጠየቅ ሲገባው አንድም ጊዜ እንዲጠየቅ አልተደረገም። በሌላ በኩል ለአምብሮሲዮ ኩባንያ ለተለያዩ ግብአቶች ብድር ይለቀቅ እንጂ ገንዘቡ የተባለው ግብአት ላይ ባለመዋሉም ከዚህ የህግ ጥሰት ጋር ስማቸው የተያያዙ ግለሰቦች በወንጀል እንዲጠየቁም ተወስኖ እንደነበር የተመለከትነው ሰነድ ያሳያል።     

የአይካ አዲስን ጨምሮ የ80 የህግ ጥሰት የተፈጸመባቸው የብርድ ፕሮጀክቶች ላይ ተሳትፎ ያላቸው የቀድሞና አሁንም ያሉ የባንኩ አመራሮችና ሙያተኞች እንደተሳትፎ መጠናቸው በወንጀል እንዲጠየቁ መረጃ ቀርቦባቸዋል። ሆኖም በልማት ባንክ ላይ ለደረሰው ጥፋት የህግ ተጠያቂነት እንዳይመጣ ሰፊ የማድበስበስ ስራ ሲሰራ እንደቆየ ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

በተለይ ከሁለት አመት ወዲህ በስራ ላይ ያለው የልማት ባንኩ ቦርድ ለባንኩ ኪሳራ ተጠያቂ የሆኑ ግለሰቦች የወንጀል ተጠያቂ እንዲሆኑ ፍላጎት እንዳለው ቢሰማም ብዙም ርቀት አልሄደም። ከልማት ባንኩ ውስጥም ይሄው ተጠያቂነት እንዳይመጣ የሚሰሩ እንዳሉም ሰምተናል። ዋዜማ ራዲዮ የተመለከተችው በባንኩ የህግ ጉዳዮች ዳይሬክተር አቶ ጌትነት ተመቸው የተጻፈ ምክረ ሀሳቤም የወንጀል ተጠያቂነት ቢቀር የሚል ነው። በግለሰቦቹ የወንጀል ተጠያቂነት እንዲተገበር መረጃዎቹ ለጠቅላይ አቃቤ ህግ ተልኮ እንደነበር የሚጠቁሙ መረጃዎችን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። ሆኖም መረጃውን ከጠቅላይ አቃቤ ህግ ማጣራት አልቻልንም።

መንግስትም በልማት ባንኩ ላይ ለደረሰው ከፍተኛ ጥፋት የህግ ተጠያቂነት እንዲመጣ ከመፈለግ አንጻር ጠንካራ አቋም ያለው አይመስልም። የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ገዥ ይናገር ደሴ (ዶ/ር) ከዚህ ቀደም ልማት ባንኩ ስር ነቀል ማስተካከያ ካላደረገ ድጋፍ አይደረግለትም ብለው ነበር። ሆኖም በቅርቡ ባንኩ ላይ ስለተደረገ ተጠያቂነት ሲጠየቁ  ; ማስተካከያዎች እንዲደረጉ አቅጣጫ ማስቀመጣቸውን ነገር ግን አቃቤ ህግን ማዘዝ እንደማይችሉ ገልጸዋል። ለባከነው የባንኩ ገንዘብ ተገቢው ተጠያቂነት ሳይመጣም ልማት ባንኩ በቅርቡ ተጨማሪ 21 ቢሊየን ብርን ለካፒታል ማሳደጊያነት እንደጸደቀለት የሚታወስ ነው።[ዋዜማ ራዲዮ]

To reach the editors, write to wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የህገመንግስት እና ፀረ-ሽብር ጉዳዮች ችሎት ከአርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አላቸው በሚል ክስ የተመሰረተባቸውን የጥላሁን ያሚ፣ ከበደ ገመቹ፣ አብዲ አለማየሁ እና ላምሮት ከማልን መዝገብ ዛሬ ረፋድ ተሰይሞ ተመልክቷል፡፡

ከዚህ ቀደም በነበረው ችሎት ከአንደኛ እስከ 3ኛ ያሉት ተከሳሾች ጠበቃ የማቆም አቅም እንደሌላቸው ለችሎት በመግለፅ መንግስት ጠበቃ እንዲያቆምላቸው የጠየቁ ሲሆን 4ኛ ተከሳሽ የሆነችው ላምሮት ደግሞ ጠበቃ ለማቆም አቅም ቢኖራትም የሚቆምላት ጠበቃ አለማግኘቷን ገልፃ ነበር፡፡

ችሎቱም ለሁሉም ተከሳሾች የመንግስት ተከላካይ ጠበቃ እንዲቆምላቸው ትዕዛዝ ሰጥቶ እንደነበር ይታወሳል፡፡

ሆኖም ዛሬ ተወክሎ የቀረበው የመንግስት ጠበቃ “የህገመንግስቱ አንቀፅ 20 ንዑስ አንቀፅ 5 እና ኢትዮጵያ የተቀበለቻቸው ሌሎች አለም አቀፍ ስምምነቶች ጠበቃ ለማቆም አቅም የሌላቸው ተከሳሾች ፍትህ እንዳይጓደል መንግስት ጠበቃ እንደሚያቆምላቸው ይገልፃሉ እንጂ አቅም ላላቸው ሰዎች ህጉ አያዝም፡፡ የችሎት ትዕዛዝ እየነቀፍኩ ወይንም እየተቸው ሳይሆን ጠበቃ የማቆም አቅም ላላቸው ግን የመንግስት ጠበቃ ሊቆም አየይገባም፡፡ ፍትህ ተጓደለ የሚባለው አቅም ለሌላቸው ሰዎች የመንግስት ጠበቃ ካልቆመ ነው፡፡ ስለዚህ የኔ ውክልና ተገቢ ነው ብዬ ስለማላምን ትዕዛዙ ይነሳልኝ፡፡ ፍትህ እንዳይጓደል ከተፈለገ ለ50 ሰዓት ነፃ አገልግሎት የሚሰጡ ጠበቆች ስላሉ ችሎቱ እሱን እንደ አማራጭ ይያዝ” ሲል አቤቱታውን አቅርቧል፡፡

የጠበቃው አቤቱታ በችሎት ከተሰማ በኋላ ላምሮት ስታለቅስ ተስተውላለች፡፡

ችሎቱ የህገመንግስቱን አንቀፅ ከግምት በማስገባት ትዕዛዝ እንደሰጠ የገለፁት ሰብሳቢ ዳኛው አንቀፁ የተቀመጠው በአጠቃላይ ፍትህ እንዳይጓደል መሆኑን በማስታወስ ጠበቃው ሁሉንም ተከሳሾች ወክለው አገልግሎታቸውን እንዲቀጥሉ ትዕዛዝ ተሰጥቷል፡፡

ትዕዛዙን ተከትሎ ተከሳሾች በቀረበባቸው ክስ ላይ መቃወምያ እንደሌላቸው ገልፀዋል፡፡

በመሆኑም የእምነት ክህደት ቃላቸውን እንዲሰጡ የተጠየቁ ሲሆን ሁሉም ወንጀሉን እንዳልፈፀሙ እና ጥፋት እንደሌለባቸው ቃል ሰጥተዋል፡፡

አቃቤ ህግ በኩሉ ተከሳሾች ክደው መከራከራቸውን ተከትሎ ምስክሮቹን ለማሰማት ቀጠሮ እንዲሰጠውና አብዛኞቹ ምስክሮቹ የተከሳሾች ቤተሰቦች በመሆናቸው ፖሊስ እንዲያቀርብ እንዲታዘዝለት ችሎቱን ጠይቋል፡፡

ይሁን እንጂ ችሎቱ አቃቤ ህግ ምስክር የማስቀረብ ስልጣን ያለው መሆኑን በማስታወስ ከህዳር 23 ጀምሮ ማሰማት እንዲጀምር፤ ከአቅም በላይ ከሆነም በዕለቱ ትዕዛዝ እንደሚሰጥበት ዳኞች ገልፀዋል፡፡[ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- ከ7 ወራት መዘግየት በኋላ በቀድሞ የሶማሌ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አብዲ ሞሀመድ (አብዲ ኢሌ) ላይ ዛሬ ጥቅምት 2 ቀን 2013 ለመጀመርያ ጊዜ ምስክር መሰማት ተጀመረ፡፡

የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የህገመንግስት እና የፀረሽብር ጉዳዮች ችሎት የካቲት 26 ቀን 2012 ዓም በተሰየመበት ወቅት አቃቤ ህግ በቀድሞ የሶማሌ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አቶ አብዲ ሞሀመድ እና ሌሎች በመዝገቡ በተካተቱ ተከሳሾች ላይ አለኝ ያላቸውን ምስክሮች ከሚያዝያ 15 2012 ዓም ጀምሮ በችሎት እንዲያቀርብ ትዕዛዝ ተሰጥቶ ነበር፡፡

ይሁን እንጂ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ተከትሎ ሁሉም ፍርድ ቤቶች ከመጋቢት ወር ጀምሮ ጉዳዮችን ማስተናገድ በማቋረጣቸው ይሄ መዝገብ ዘግይቶ ቆይቷል፡፡

ታዲያ ዛሬ ከ7 ወራት በኋላ በችሎት በቀረቡት ተከሳሾች ላይ ዐቃቤ ህግ የመጀመርያ ምስክሩን አቅርቧል፡፡ በቀጣይ ቀናትም ምስክሮቹን ማሰማት እንዲቀጥል ቀጠሮ ተይዟል

የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ጥር 20 2011 ዓም በመሰረተው ክስ የክልሉን ከፍተኛ አመራሮች ጨምሮ 47 ግለሰቦች በክልሉ በተለያዩ ስብሰባዎች እና በፌስቡክ ቅስቀሳ በማድረግ እና በጦር መሳርያ በመታገዝ ከሀምሌ 26-30 2010 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ ለጠፋው የ59 ሰዎች ህይወት አብያተ ክርስትያናት መቃጠል እና ለበርካታ ሴት ልጆች መደፈር ተጠያቂ ናቸው ማለቱ ይታወሳል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ትላንት ማለትም መስከረም 27 ቀን 2013 አ.ም ለሁሉም ባንኮችና አነስተኛ የብድርና ቁጠባ ተቋማት በላከው ደብዳቤ ; ማንኛውም ግለሰብ በአንድ ቀን ውስጥ ከአንድ ባንክም ሆነ የገንዘብ ተቋም ማውጣት የሚችለው ጥሬ ገንዘብ በ50 ሺህ ብር እንዲወሰን አዟል።

በኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ የገንዘብ ተቋማት ዘርፍ ምክትል ገዥ አቶ ሰለሞን ደስታ ተፈርሞ የወጣው ደብዳቤ FIS/03/2020 የተሰኘው መመሪያ ላይ አንድ አንቀጽ ማሻሻያ እንደተደረገበት ያነሳል። ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው ይሄው ደብዳቤም : የመመሪያው አንቀጽን የማሻሻሉ አላማ የብር ኖት ለውጡን ስኬታማ ለማድረግ ያለመ እንደሆነ ይገልጻል። ሆኖም ብሄራዊ ባንኩ በመመሪያው አንድ ግለሰብ ከአንድ ባንክ በወር በጥሬው ማውጣት የሚችለውን ሁለት ሚሊየን ብር ለድርጅቶች ደግሞ ሶስት ሚሊየን ብር የሚፈቅደውን አልቀነሰም።

በተሻሻለው የመመሪያው አንቀጽ 4 ንኡስ አንቀጽ 2 መሰረትም አንድ ግለሰብ በአንድ ቀን ከአንድ ባንክም ሆነ የገንዘብ ተቋም ሊያወጣ የሚችለው ትልቁ ጥሬ ገንዘብ 50 ሺህ ብር ብቻ መሆኑ ተደንግጓል።በዚሁ አንቀጽ ውስጥ ማንኛውም ህጋዊ ሰውነት ያላቸው ማለትም ተቋማትም ሆነ አክስዮን ማህበራት በአንድ ቀን ከአንድ ባንክም ሆነ የገንዘብ ተቋም በጥሬ ማውጣት የሚችሉት ትልቁ ገንዘብ 75 ሺህ ብር መሆኑን እንዲሁ መመሪያው አስቀምጧል።

የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ከወራት በፊት ባወጣው መመሪያ መሰረት አንድ ግለሰብ በአንድ ቀን ከአንድ ባንክም ሆነ የፋይናንስ ተቋም የሚያወጣው ጥሬ ገንዘብ እስከ 200 ሺህ ብር እንዲሆን ይፈቅድ ነበር ።በተመሳሳይ ህጋዊ ሰውነት ላላቸው ተቋማት በአንድ ቀን ከአንድ ባንክም ሆነ የገንዘብ ተቋም እንዲያወጡ የሚፈቀደው ጥሬ ገንዘብ 300 ሺህ ብር ሆኖ ቆይቷል።

ይህ ተግባራዊ እንዲሆን ለተለያዩ ባንኮችና የገንዘብ ተቋማት የተላከው ደብዳቤም ሁለት ነገሮችን ጠቋሚ እንደሆነም አንድ ስማቸው እይዳይጠቀስ የፈለጉ የባንክ ከፍተኛ ሀላፊ ነግረውናል። አንዱ መመሪው ከባንክ ውጭ የሚፈጸም ግብይትን ሊቀንስ የመቻል አቅምን መፍጠሩ ነው። ይህም ወደ ባንኮች የሚገባ ገንዘብን ሊጨምረው ይችላል። በተለይ በኢትዮጵያ በቴክኖሎጂ ገንዘብን የማዘዋወር አሰራር በበቂ ሁኔታ ባለመኖሩ ጥሬ ገንዘብ የሚያስፈልጋቸውን ግብይቶች ህጋዊ ቢሆንም እጅጉን አጨናናቂ ሊደርገው እንደሚችል ስጋትን ፈጥሯል። ህገወጥነትን ለመከላከል ግን የራሱን አስተዋጽኦ ማድረጉ አይቀርም።

በሌላ በኩል በአዲሱ መመሪያ ግለሰቦች በአንድ ቀን ከአንድ ባንክ የሚያወጡትን ገንዘብ 50 ሺህ ድረስ ማውረዱ ከገንዘብ ኖት ለውጡ በሁዋላ በሚታሰበው ልክ በገበያው ላይ ከባንክና የገንዘብ ተቋማት ውጭ አለ የሚባለው ገንዘብ ወደ ባንክ እየገባ ላለመሆኑ ማሳያም ሊሆን እንደሚችል ባለሙያው ያስረዳሉ።

ከዚህ ቀደም የኢትዮጵያ ባንኮች ማህበር ከፋይናንስ ስርአቱ ውጭ 113 ቢሊየን ብር በገበያው መሰራጨቱን ገልጿል።የብር ኖት ለውጡ ያስፈለገውም ይሄን ገንዘብ ወደ ባንኮች ለማምጣት መሆኑን መንግስት ገልጾ ነበር። ባለፈው ሳምንት መጨረሻ ላይ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ገዥ ይናገር ደሴ (ደ/ር) የብር ለውጡ ከተደረገ ጀምሮ 14 ቢሊየን ብር ወደ ባንኮች ገብቷል የሚል መግለጫ ሰጥተዋል።

እስካሁን ባለው አካሄድም ለገንዘብ ኖት ለውጡ በተቀመጠው የሶስት ወር ገደብ ውስጥ ከባንክ ውጭ ሆነ የተባለውን ከ100 ቢሊየን ብር በላይ የሆነ ገንዘብን ወደ መደበኛ የፋይናንስ ስርአት መመለስ ላይቻል ይችላል ወይንም ከባንክ ውጭ አለ የተባለው ገንዘብ መጠን ላይ አዲስ መረጃ ያስፈልግ ይሆናል ብለዋል አስተያየታቸውን ለዋዜማ ራዲዮ የሰጡት የባንክ ባለሙያ። የተወሰኑ የንግድ ባንኮች እየሰጡት ባሉት መግለጫ በብር ለውጡ ሳቢያ አዳዲስ ደንበኞችን ያግኙ እንጂ የሚጠበቀው ሀገራዊ ግብ ብዙ ይቀረዋል ባይ ናቸው። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በሀገሪቱ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ውስጥ ቁልፍ ሚና ያለውና ያለፉትን ዓመታት በዘርፈ ብዙ ችግሮች ፈተና ላይ የወደቀው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፣ ላጋጠመው ችግር መነሻ ናቸው ያላቸው በብድር ዘርፍ ላይ የነበሩ ከፍተኛ ሀላፊዎችን ከስልጣን ማንሳቱን ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች።

ከሀላፊነታቸው እንዲነሱ የተደረጉት በጥቅሉ ስድስት ከፍተኛ ሀላፊዎች ሲሆኑ፣ ከዚህ ውስጥ ሁለቱ የብድር ዘርፍ ምክትል ፕሬዝዳንቶች ፣ ማለትም የብድር አጸዳደቅ እና የብድር ግምገማ ምክትል ፕሬዝዳንቶች ናቸው። አራቱ ደግሞ በሁለቱ ምክትል ፕሬዝዳንቶች ስር ያሉ አራት በብድር ላይ የሚሰሩ ዳይሬክተሮች መሆናቸውን ተረድተናል።

በብድር ዘርፍ ላይ እየሰሩ ያሉ የባንኩን ሰራተኞች የመተካቱ ስራ እንደሚቀጥልም ተነግሯል።

ዋዜማ ራድዮ እንደሰማችው ከሆነ ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የብድር ዘርፍ ላይ ከሀላፊነት እንዲነሱ የተደረጉት ብዙዎቹ አቶ ባጫ ጊና የባንኩ ፕሬዝዳንት በነበሩበት ጊዜ ከአዋሽ ባንክና ከኦሮምያ ህብረት ስራ ባንክ ያስመጧቸው ናቸው።አቶ ባጫ ለባንኩ ከፍተኛ ችግር ውስጥ መግባት ተጠያቂ ሆነው ከሀላፊነታቸው ሲነሱ በሳቸው ምትክ ወደ ሀላፊነት የመጡት አቶ አቤ ሳኖ የአመራር ሽግሽግ በማድረግ ላይ ናቸው።ለሁለተኛ ጊዜ የተደረገው የአመራር ምደባ በብድር ዘርፍ ላይ ሲሰሩ የነበሩ አመራሮችን በማንሳት በምትካቸው ሌሎች ተሹመዋል።ከአዋሽ ባንክ የመጡት አቶ ሙሉነህ አቦዬ በንግድ ባንክ የፋይናንስ ዘርፍ ምክትል ፕሬዝዳንት በነበሩት ዳዊት ቀኖ ተተክተዋል።ሌላኛዋ በአቶ ባጫ ተሹመው የብድር ዘርፍ ምክትል ፕሬዝዳንት የሆኑት ትእግስት አባተ በአቶ ሙሉነህ ለማ ተተክተዋል። በሁለቱ ምክትል ፕሬዝዳንቶች ስር የነበሩ አራት የብድር ዘርፍ ዳይሬክተሮችም ከሀላፊነታቸው ተነስተው በሌላ ተተክተዋል።ከሀላፊነታቸው ከተነሱት ዳይሬክተሮች መካከል ተካልኝ ቆርቻ እና ቴዎድሮስ ይቤ ይገኙበታል።

የመንግስት የፖሊሲ ባንክ የሆነው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በተለይ ከብድር አሰጣጥ ጋር የነበረው አፈጻጸም ለችግር ዳርጎታል። የሚሰጠው ብድር ከሰበሰበው ቁጠባ ጋር ካለመመጣጠኑም ባለፈ ከፍተኛ መድሎ የታየበትም ነበር።

ቀድሞው የባንክ ፕሬዝዳንት አቶ ባጫ ጊና ከሀላፊነት ከመነሳታቸው በፊት በነበረው ያለፈው አመት የባንኩ የመጀመሪያ ስድስት ወራት አፈጻጸም ባንኩ የሰጠው ብድር ከሰበሰው ቁጠባ በእጥፍ በልጦ ነበር። nይህ ብዙም ያልተለመደና ባንኩን ለችግር ያጋለጠ ሆኗል።

የንግድ ባንኩ የ2012 በጀት አመት አፈጻጸምም ከእቅድ አንጻር ብዙ ጉድለት የታየበት ሆኖ አልፏል። በ2012 አ.ም የታቀደው ተቀማጭ ብር 100 ቢሊየን ብር ሲሆን የተሳካው 54 ቢሊየን ብር ነው። ይህ ከቀደሙት ሁለት አመታት አንጻር ዝቅተኛ ነው።የ2011 አ.ም ተቀማጭ ገንዘብ 89 ቢሊየን ብር ነበር። የ2010 አ.ም ደግሞ 87 ቢሊየን ብር ነበር።

የ2012 አ.ም ትርፍ 14 ቢሊየን ብር ነው።ይህ ከእቅዱ አንጻር 36 በመቶ የቀነሰ ነው። ከ2011 አ.ም አንጻር ደግሞ 10.3 በመቶ ቀንሷል።በ2012 አ.ም 42.5 ቢሊየን ብር ወጭ አደርጋለሁ ቢልም ወጪው ግን 55 ቢሊየን ብር ሆኗል።ይህም 64.3 ቢሊየን ብር ገቢ ለማግኘት አስቦ 69 ቢሊየን ገቢ ቢያገኝም ወጪው ስለናረ ብዙም ውጤታማ አላደረገውም ነበር።

ባንኩ በገባበት ችግር ምክንያት ለሰራተኞቹ ይሰጥ የነበረውን የቤትና የመኪና ብድር ለማቆምም ተገዷል። የአሁኑ የንግድ ባንኩ ፕሬዝዳንት አቶ አቤ ሳኖ የተቋሙን ችግር ለመፍታት እየሰሩ እንደሆነ እየተነገረላቸው ነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

አንጋፋው የመብት ተሟጋችና ምሁር መስፍን ወልደማርያም በተወለዱ በ90 ዓመታቸው በኮሮና ህመም ሳቢያ በህክምና ሲረዱ ቆይተው መስከረም 19 ቀን 2013 ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። ዋዜማ ራዲዮ የኚህን የአደባባይ ምሁር፣ ሞጋችና አነጋጋሪ ኢትዮጵያዊ ግለ ታሪክ እንዲህ ታስታውሳለች

የአደባባይ ምሁሩ መስፍን ወ/ማርያም የተዋጣላቸው ጸሐፊ ናቸው፤ ገጣሚ፣ መምሕር፣ የሠብዓዊ መብት ተሟጋች እና ፖለቲከኛነታቸው ጎልቶ ይጠቀሳል፡፡ በመንፈሳዊ ትምሕርት ዲቁና፣ በዓለማዊው ዶክትሬት ደርበዋል፤ በምርምር ሥራቸው የፕሮፌሰርነት ማዕረግ አግኝተዋል፡፡ ከ15 በላይ መጽሐፍትን ለንባብ አብቅተዋል፡፡ ፍትሕና እኩልነት ይሰፍን ዘንድ ላደረጉት አስተዋጽኦ የአውሮፓ ሕብረት የሳካሮቭ አዋርድ የ2016 ዕጩ ነበሩ፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

በንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ዘመነ መንግሥት ከወሎ (የጁ) እና ከሸዋ የመጡት እናትና አባታቸው፣ አዲስ አበባ አገኛኝቷቸው፣ መስፍን ወ/ማርያም ስድስት ኪሎ አካባቢ ተወለዱ፡- በ1922፡፡

ትምሕርት በመጥላታቸው የተነሳ በእግር ብረት ታስረው በ5 ዓመታቸው ወደ “የኔታ” ትምሕርት ቤት ገብተው ቅዳሴ፣ ውዳሴ ማርያምና ዜማ አጥንተዋል፤ ዲቁና ተቀብለዋል፡፡ የአንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምሕርትን በተፈሪ መከንን እና ጄኔራል ዊንጌት ተከታትለው ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ገብተዋል፡፡ ከፍተኛ ትምሕርታቸውን ቀጥለው ከሕንድ ፑንጃብ በፍልስፍና ቢኤ፣ ማሳቹሴትስ ዩኤስኤ ከሚገኘው ክለርክ ዩኒቨርሲቲ ኤምኤ አግኝተዋል፡፡

መስፍን ወደ ሀገራቸው እንደተመለሱ ሥራ የጀመሩት በካርታና ጂኦግራፊ ኢኒስቲቲዩት ነበር፤ የሥራው ሁናቴ ስልላተመቻቸው ወደ አ.አ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ተዛውረው ማስተማር ጀመሩ፡፡ 1950ዎቹ ሀገሪቱ በለውጥ አየር የምትናጥበት፣ ዩኒቨርሲቲውም የንፋሱ ማዕበል የሚቀሰቀስበት ሆነ፡፡ በታሕሳስ 1953 ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ወደ ብራዚል መሄዳቸውን ተከትሎ የተሞከረው መንግሥት ግልበጣ በክቡር ዘበኛ ቢከሽፍም የፖለቲካ ጡዘቱን ግን በእጀጉ አጋለው፡፡ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራውን ደግፈው ሠልፍ ሲወጡ፣ መስፍን ወ/ማርያም የተማሪዎቹን ትዕይንት በመቀላቀል በቀጥታ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ያደረጉበት የመጀመሪያ ኹነት ሆኖ ይመዝገብ እንጂ ከዚያ ቀደምም በተለያዩ እንቅስቃሴዎች ተሳትፈዋል፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

በ1951 በትግራይ ኃይለኛ ረሀብ ገብቶ፣ ሕዝብ በችጋር በጅምላ ያልቅ ነበር፡፡ የረሀቡ መከሰት ለንጉሠ ነገሥቱ ባይደርስም ለትግራይ መኳንንት እና ለሌሎች ባለሥልጣናት ግን ድብቅ አልነበረም፡፡ መስፍን ወ/ማርያም ገና የ29 ዓመት ወጣት ነበሩ፡፡ ወጣቱ መስፍን በትግራይ ረሀብ ገብቶ ሰዎች በችጋር እያለቁ መሆኑን ከአንድ ባለጸጋ ወይዘሮ ይሰማሉ፡፡ ጉዳዩን እንደሰሙ በራሳቸው ወጪ አዲግራት ድረስ ሄደው ችግሩን ከተመለከቱ በኋላ ሕዝብ እንዲያውቅና እርዳታ መሰብሰብ እንዲቻል ጽሁፍ አዘጋጅተው ለጋዜጣ ይልካሉ፡፡ ጽሁፉን በጋዜጣ ማውጣት ስላልተቻለ በእንደራሴዎች በኩል ለፓርላማ ለማቅረብ ሞከሩ፡፡ ይሕም አልተቻለም፡፡ በሚያውቋቸው ባለሥልጣናት በኩል ነገሩ መፍትሔ እንዲገኝለት ቢጥሩም አልተሳካም፡፡

በመጨረሻ ተፈሪ መኮንን ት/ቤት አብሯቸው የተማረውና የጃንሆይ ልዩ ጸሐፊ ሆኖ የሚያገለግል ወዳጃቸውን አግኝተው በሥፍራው ተገኝተው ያነሱትን የረሀብተኞቹን ሠቆቃ የሚያሳይ ሁለት ፎቶግራፍና ደብዳቤ ለጃንሆይ እንዲሰጥላቸው ይጠይቃሉ፡፡ ወዳጃቸውም መልዕክቱን ለጃንሆይ ያደርሳል፡፡ ጃንሆይ መልዕክቱ እንደደረሳቸው ለተጎጂው ሕዝብ እርዳታ በአስቸኳይ እንዲሰጥና ወጣቱ መስፍንም የኮሚቴ አባል ሆኖ እርዳታ እንዲያከፋፍል አዘዙ፡፡

በ1964/65 ዓም ችጋር ለሁለተኛ ጊዜ በተለይ በወሎ ብዙ ሕዝብ መፍጀት ጀመረ፡፡ ይሄኛውም እንደ 1951 የትግራይ ረሀብ ሁሉ ከንጉሱና ከሕዝቡ ይደበቃል፡፡ መስፍን በድጋሚ የሕዝቡን ሠቆቃ ለማየት ብርታት አጡ፡፡ እናም ሁኔታውን ለባልደረቦቻቸው (ጌታቸው ኃይሌ፣ አብርሀም ደሞዝ እና ሌሎችም) ካስረዱ በኋላ፣ በሥፍራው ተገኝተው ሰቆቃውን በፎቶግራፎችና በመቅረጸ ድምጽ ቀርጸው እንዲያመጡላቸው ያደርጋሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ፕ/ር መስፍን እንደ 1951ዱ የትግራይ ችጋር በየባለሥልጣናቱ ደጃፍ ደጅ አልጠኑም፡፡

በቀጥታ በዩኒቨርሲቲው ቅጥር ግቢ ባለው ቢሮአቸው ውስጥ አውደ ርዕይ (ኤግዚቢሽን) አዘጋጅተው የረሀብተኞቹን ፎቶና የጣር ድምጽ ለተማሪዎችና ለዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰብ አቀረቡት፡፡ ተማሪዎች ሌሊቱን አምጸው አደሩ፡፡ በዚህ መልክ የወሎ ረሀብ ለመጀመሪያ ጊዜ ለኢትዮጵያ ሕዝብና ለዓለም ተጋለጠ፡፡ የለውጥ አየሩም ይበልጥ እንዲግም ያደረገ ክስተት ሆኖ አለፈ፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

የተማሪዎች አመጽ በተቀጣጠለበት በ1964 መስፍን ከበረከት ኃብተሥላሴ (ፕ/ር) ጋር በመሆን የወንጂ ስኳር፣ የምድር ባቡር እና ቃጫ ፋብሪካ ሠራተኛ ተወካዮችን በምስጢር በማሰባሰብ በህቡዕ የኢትዮጵያ ሠራተኞች ማሕበርን ለመመስረት ማደራጀት ያዙ፡፡

ጓደኛቸው በረከት ምስጢሩን ለመንግሥት አሳልፈው በመስጠታቸው መስፍን ወልደማርያም ከዩኒቨርሲቲው ተነስተው በዕድገት ሠበብ “የጊሚራ አውራጃ ገዢ” ተብለው ግዞት ቢላኩም ብዙም ሳይቆዩ ተመልሰዋል፡፡

በ1965 ዓ.ም የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ተማሪዎች በአፍሪካ አዳራሽ “ገጠሪቱ ኢትዮጵያ” በሚል ርዕስ ባዘጋጁት ውይይት በተጋባዥነት የተገኙት ፕሮፌሰር መስፍን ባደረጉት ንግግር “…በኢትዮጵያ ኃላፊነቱ ያልተወሰነ የአክስዮን ማሕበር እንጂ መንግሥት የለም” ማለታቸው እንደገና መንግሥት ጥርስ ውስጥ አስገባቸው፡፡ ይሕን ንግግራቸውን ተከትሎ የጊምቢ አውራጃ አስተዳዳሪነት ተሹመዋል በሚል ከአዲስአበባ እንዲርቁ ተወሰነባቸው፡፡ ትዕዛዙን ለመቀበል አሻፈረኝ በማለታቸው “የንጉሠ ነገሥቱን ትዕዛዝ ባለመቀበል” በሚል ክስ 3ኛ ፖሊስ ጣቢያ ታስረው ከተለቀቁ በኋላ ወደ ሥፍራው ሔደዋል፡፡ በጊምቢ ሹመታቸው ብዙም ሳይቆዩ የንጉሡን ሥልጣን የነቀነቀው አብዮት በመጋጋሉ መስፍን ወደ አዲስ መበባ ተመለሱ፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ከሥልጣን ከመውረዳቸው አስቀድሞ “በሥልጣን ባልገዋል፣ ረሀቡ እንዲሸሸግ አድርገዋል” የተባሉ ባለሥልጣናትን ጉዳይ የሚፈትሽ “መርማሪ ኮሚሲዮን” በአዋጅ ተቋቋመ፡፡ 15 አባላት ያሉት ኮሚቴም በንጉሱ ፊት ቃለ መሐላ ፈጸመ፡፡ መስፍን ወልደማርያም የኮሚቴው ሊቀ መንበር ሆነው በአባላቱ ተመረጡ፡፡

ለ60ዎቹ የቀ/ኃ/ሥ መንግሥት ባለሥልጣናት ግድያ ፕሮፌሰር መስፍንና መርማሪ ኮሚሲዮኑ እጃቸው እንዳለበት በተለያየ ጊዜያት ሲገለጽ ይሠማል፡፡ ሆኖም ግን ፕሮፌሰር መስፍን ደርግ ገና አራተኛ ክፍለ ጦር ግቢ እያለ ኮሎኔል መንግሥቱ ኃ/ማርያም ኮሚሲዮኑ አብሯቸው እንዲሠራ ጥያቄ ቢያቀርቡላቸው እምቢኝ እንዳሉ ይገልጻሉ፤ በአውስትራሊያ ከሚታተመው አሻራ መጽሔት ስለ ጉዳዩ ለቀረበላቸው ጥያቄ ፕሮፌሰር መስፍን ሲያብራሩ እንዲህ ብለዋል፡-

“…መንግስቱ ኃይለማርያም መርማሪ ኮሚሲዮኑን ወደሱ ለማስጠጋት ፈልጎ ኑና አብረን እንስራ ብሎ ጠይቆኝ ነበር፤ እኔ ከናንተ ጋር በምንም መንገድ ልሰራ አልችልም! እኛ የማልንበት ሌላ ጉዳይ ነው፤ እናንተ ደግሞ አልማላችሁም፤ ስለዚህ እኔ በማልኩበት ነው ለመጽናት የምሻው ብዬ ገለጽኩለት፤ ቆይቶ ይሕንኑ ጥያቄ አነሳብኝ፤ እኔም መልሼ አይ የራሴን ሀሳብ ነግሬሀለሁ፣ ኮሚሲዮኑ ኦፊሻል መልስ እንዲሰጥህ ከፈለግህ ሀሳቡን አነሳላቸውና መልሳቸውን አሳውቅሀለሁ አልኩት፡፡ እሱም ጥሩ እንደሱ አድርግና አሳውቀኝ አለኝ፡፡ ሰበሰብኳቸውና ሰውየው አብረን እንስራ እያለ ነው፣ ሃሳባችሁ ምንድነው ብዬ ጠየቅኩ፡፡ ባሮ ቱምሳና በረከት ኃብተሥላሴ ከደርግ ተጠግቶ መስራት ፈልገው ነበር፤ ሌሎቹ ግን በፍጹም አብረን አንሰራም አሉ፡፡ ይሕንኑ ለመንግስቱ ነገርኩና በዚሁ አበቃ፡፡”

ኅዳር 14/1967 ስድሳዎቹ ባለሥልጣናት ከተገደሉበት ዕለት ጀምሮ ወደ መርማሪ ኮሚሲዮኑ መሄድ ማቆማቸውንና የስንብት ደብዳቤ ማስገባታቸውን በገለጹበት “አገቱኒ” መጽሐፋቸው “በህይወቴ በሥልጣን ላይ ላሉ ሰዎች ቅርብ የሆንሁት የመርማሪ ኮሚሲዮን ሊቀ መንበር በነበርሁበት አጭር ጊዜ ውስጥ ነው፤ ከማናቸውም ጊዜ የበለጠ ሥልጣን በጥፍሩ ይዞ ሊጎትተኝ የሞከረበት ወቅት ነበር፤ በማምለጤ እግዚአብሔርን አመሰግናለሁ” ነው ያሉት፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

ከአብዮቱ በኋላ ፕሮፌሰር መስፍን ሙሉ በሙሉ በማስተማር ሥራቸው ተጠመዱ፡፡ በርካታ የምርምርና ጥናት መጽሐፍቶቻቸውን ያዘጋጁበት ወቅት ነበር፡፡

የፕሮፌሰርነት ማዕረግ የሚያገኙበት ጊዜ ለተወሰነ ጊዜ እንዲዘገይ ተደረገባቸው፡፡ ዘግይቶ የፕሮፌሰርነት ማዕረግ እንደሚሰጣቸው ዩኒቨርሲቲው ቢገልጽም፣ እሳቸው ግን በሥነ ሥርዓቱ ላይ ለመታደም ፈቃደኛ አልነበሩም፡፡ የዩኒቨርሲቲ የትምሕርት ቆይታ ወደ 3 ዓመት እንዲያጥር፣ የመመረቂያ ነጥብም ዝቅ እንዲል መደረጉ፣ የአካዳሚ ነጻነት መገፈፉ ፕሮፌሰር መስፍን ሌላ ተቃውሞ እንዲያሰሙ አስገደዳቸው፡፡ ለሁኔታው ማስተካከያ ያሉትን ሀሳብ በጽሑፍ አዘጋጅተው ለዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰብ ማሰራጨታቸው በኃላፊዎች እንደ ዋዛ አልታለፈም፤ ከዚያ ቀደም የአስመራ ዩኒቨርሲቲ እና የቤተሰቦች ጥናት ኢኒስቲቲዩትን በኃላፊነት እንዲመሩ የቀረበላቸውን ጥያቄ አልቀበል ማለታቸው ከጸረ ማርክሲስትነት ጋር ተዳምሮ በጊዜያዊ ዕገዳ ሠበብ መስፍንን ከዩኒቨርሲቲው ለማግለል ተሞከረ፡፡ እሳቸው ደሞ ይሕንን ተጠቅመው ጡረታ ለመውጣት ጥያቄ አቀረቡ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ፍቅረስላሴ ወግደረስ ጭምር የጡረታውን ሀሳብ እንዲቀለብሱ ቢማጸኗቸውም ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀሩ፤ ጡረታው ተፈቀደላቸው፡፡ ኢሕአዴግ ሲገባ ከ42ቱ ምሁራን ጋር ያልተሰናበቱትም አስቀድመው ጡረታ በመውጣታቸው መሆኑን ያወሱታል፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

ሚያዝያ 1983 ኮሎኔል መንግስቱ በሥልጣን ዘመናቸው ማምሻ ዕድሜ… ብሔራዊ ሸንጎውን ሰብስበው የምሁራኑን ክፍል ቀልብ ለመሳብ በሚመስል መልኩ አዲስ የሠላም ጥሪ ሀሳብ አቀረቡ፡፡

የአጋጣሚ ነገር ሆኖ በዚያው ሰሞን አዲስ አበባ 11ኛውን የኢትዮጵያ ጥናት ዓለም አቀፍ ኮንፈረንስ በማስተናገድ ላይ ነበረች፡፡ እናም ፕሮፌሰር መስፍንን ጨምሮ አስራ አንድ ምሁራን “የባለ አደራ መንግስት እንዲቋቋም” የሚጠይቅ የመፍትሔ ሀሳብ አዘጋጅተው ደብዳቤውን ለኮሎኔል መንግስቱ ሠደዱ፡፡ የነ ፕሮፌሰር ደብዳቤ… የባለአደራ መንግስት እንዲቋቋም፣ በሀገሪቱ ዲሞክራሲያዊ ምርጫ እስኪካሄድ ሥልጣን በሽማግሌዎች እጅ እንደሚቆይ፣ ከምርጫው በኋላ ባለአደራው ሥልጣን እንደሚያስረክብ የሚያትት ነበር፡፡ ስልጣን ልቀቁ የሚል ደብዳቤ የደረሳቸው ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም እና የኮንስትራክሽን ሚኒስትሩ ካሳ ገብሬ በሸንጎው ፊት ፕሮፌሰር መስፍንን ዘለፉ፡፡ “መስፍንን ፕሮፌሰር ያደረገው ማነው? እኛ አይደለንምን?” የሚል ብስጭታቸው ቢሠማም የተፈራው ሳይደርስ ኮሎኔል መንግስቱ ብዙም ሳይቆዩ ወደ ዚምባቡዌ ማምራታቸው ሁኔታውን አቅልሎታል፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

ኢትዮጵያ ሠላም አጥታ፣ አብላጫው የሀገሪቱ ክፍልም በአማጽያኑ እጅ በወደቀበት ወቅት በግንቦት 1983 የቀድሞው መንግስት ባለሥልጣናትና የበረኸኞቹ ተወካዮች በለንደን በአሜሪካውያኑ ዲፕሎማቶች ይደራደሩ በነበረበት ወቅት ነው ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያምና አቶ መለስ ዜናዊ ለመጀመሪያ ጊዜ በአካል የተገናኙት፡፡ “ከጠመንጃ ኃይል በተገኘ ሥልጣን” ኢሕአዴግ መንበረ ሥልጣኑን ከተረከበ በኋላ ለሁለተኛ ጊዜ የተገናኙት የፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያምና የአቶ መለስ ዜናዊ የቲቪ ክርክር ለኢትዮጵያ ሕዝብ እንዲተላለፍ ተደርጓል፡፡ መስፍን ወልደማርያም ከአጼ ኃይለሥላሴ፣ ከኮ/ል መንግስቱ እና ከጠ/ሚ መለስ ዜናዊ ጋር በአካል በመገናኘት ለሀገሬ ይበጃል ያሉትን ሀሳብ አካፍለዋል፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

ፕሮፌሰር መስፍን ከሕግ ባለሙያ ወዳጆቻቸው ጋር በመሆን መስከረም 29/1984 ዓም የኢትዮጵያ ሠብዓዊ መብት ጉባዔን (ኢሠመጉ) አቋቋሙ፡፡

በኢሠመጉ ውስጥ ለሠባት ዓመታት በመብት ጥሰት መርማሪነት የሠራውና ዛሬ በስደት ቤልጂየም የሚገኘው የሠብዓዊ መብት ተሟጋች ያሬድ ኃይለማርያም እማኝነቱን ሲሰጥ “…ከፕሮፌሰር መስፍን የተማርነው እጅግ በርካታ ነገር ቢኖርም… ለሰው ልጅ ሁሉ ያላቸው እኩል አክብሮትና ሚዛን፣ ለፍትሕና ለሠብዓዊ መከበር ያላቸውን ተቆርቋሪነትና ጽናት በምንም አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ እንኳን እንደማይዛነፍ እመሰክራለሁ፤ ለዚህም የኢትዮ ኤርትራን ጦርነት ተከትሎ በኤርትራውያን ከኢትዮጵያ መባረር ላይ የነበራቸው ጠንካራ አቋም አንድ ጥሩ ማሳያ ነው፤ በርካታ የሕግ ባለሙያዎች፣ ፖለቲከኞችና የሠብዓዊ መብት ተሟጋቾች ሳይቀሩ በዚህ ሁኔታ ላይ ሚዛን የሳተ አቋም ሲይዙ ፕ/ር መስፍን ግን መንግስት የፈጸመውን የመብት ጥሰት ኢሰመጉ እንዲያወግዘው ከማድረጋቸው ባሻገር በግላቸውም አደባባይ ወጥተው ድርጊቱን አውግዘዋል” በማለት አስታውሷል፡፡

ፕሮፌሰር መስፍን በኢሕአዴግ ዘመን ለመጀመሪያ ጊዜ ለእስር የተዳረጉት በኢሠመጉ ስብሰባ ላይ ካደረጉት ንግግር ጋር በተያያዘ ነበር፡፡ መጋቢት 30/1993 ኢሰመጉ “የአካዳሚክ ነጻነት መብቶች” በሚል ርዕስ ለአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች የአንድ ቀን ዐውደ ጥናት አዘጋጅቶ ነበር፡፡ ዩኒቨርሲቲው ግቢ ውስጥ እንዳይካሄድ በመከልከሉ ኢሰመጉ የብሔራዊ ሎተሪ አዳራሽን ተከራይቶ ዐውደ ጥናቱ ተካሄደ፡፡ ተናጋሪዎቹ ፕ/ር መስፍንና ዶክተር ብርሀኑ ነጋ ነበሩ፡፡ በማግስቱ ተማሪዎች “የአካዳሚ ነጻነት ይከበር”፣ “መብታችንን አሁኑኑ” የሚል መፈክር ይዘው ተቃውሞ ወጡ፡፡ ተቃውሞው በተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች ተቀጣጠለ፡፡ የአገዛዙ ታጣቂዎች 42 ንጹሀንን ገደሉ፡፡ ሚያዝያ 30/1993 ፕሮፌሰር መስፍንና ዶክተር ብርሀኑ ህቡዕ ቡድን አደራጅተው መንግስት ለመገልበጥ ሞከረዋል ተብለው ከታሰሩ ከቀናት በኋላ በዋስ ተፈትተዋል፡፡

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

በ1997 መጀመሪያ ፕሮፌሰር መስፍን ከዶ/ር ብርሀኑ ነጋ፣ ዶ/ር በፈቃዱ ደግፌ እና ዶ/ር ሽመልስ ተ/ጻድቅ ጋር በመሆን “ቀስተ ደመና” ፓርቲን መሰረቱ፡፡ ዓላማቸውም የተበታተኑትን ፖለቲካ ፓርቲዎች ወደ አንድ በማምጣት በምርጫ 97 ጠንካራ ተፎካካሪ እንዲሆኑ ማድረግ ነበር፡፡ ይሕም ተሳክቶላቸው ቅንጅት ለአንድነትና ዲሞክራሲን ዕውን አድርገዋል፡፡ በቅንጅት አመራር ውስጥ ያልነበሩትና በምርጫም ያልተወዳደሩት ፕ/ር መስፍን ከምርጫ 97 ግርግር በኋላ በኢሕአዴግ ወሕኒ ከመውረድ አልዳኑም፡፡ ከሌሎች የፓርቲው አመራሮች ጋር ዕድሜ ልክ ተፈርዶባቸው ከሁለት ዓመት በኋላ ተፈትተዋል፡፡ ከወሕኒ መልስም ከእነ ወ/ት ብርቲካን ሚደቅሳ ጋር አንድነት ፓርቲን መስርተው የምክር ቤት አባል የነበሩ ቢሆንም በፓርቲው ውስጥ በተፈጠረ ክፍፍል እንዲገለሉ ተደርገዋል፡፡ ከእስር በኋላ የጻፋቸው አገቱኒ፣ እና መክሸፍ እንደ ኢትዮጵያ ታሪክን መሰል አነጋጋሪ መጽሐፍትን ለሕትመት አብቅተዋል፡፡ አንድ ተጨማሪ መጽሐፋቸውም በሕትመት ላይ መሆኑን በቅርቡ ገልጸው ነበር።

›‹ ›‹ ›‹ ›‹ ›‹

በ90 ዓመታቸው ያረፉት የሁለት ሴት ልጆች አባት፣ “ቅድሚያ ለሴቶች” (ሌዲስ ፈርስት) ለሚለው እምነት ትኩረት እንደሚሰጡ የምትናገረው በማሳቹሴትስ የምትኖረው የመጀመሪያ ልጃቸው መቅደስ መስፍን “የሰው ሀሳብ በትዕግስት ያደምጣል፤ እሱም ያለ መሰልቸት ያስረዳል፤ ሀሳብን የመመርመር ችሎታና ትዕግስቱን አደንቃለሁ፤ ያመነበትን ነገር ፊት ለፊት ከመናገር የሚያቆመው የለም” ትላለች የአባቷን ባሕርይ በመጠኑ ስታስረዳ፡፡

ዋዜማ ሬዲዮ ለፕሮፌሰር መስፍን ቤተሰቦችና ወዳጆች መጽናናትን ትመኛለች ።
[ዋዜማ ራዲዮ]

[ዋዜማ ራዲዮ] የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ጠንካራ ውስጣዊና ውጫዊ ጫናዎች ተጋርጠውትበታል። የዋዜማ ምንጮች እንድሚሉት ከአምስቱ የቦርዱ አባላት አንዱ የሆኑት ጌታሁን ካሳ (ዶ/ር) የሥራ መልቀቂያ ማቅረባቸው የውስጣዊ ፈተናዎቹ ትልቅ ማሳያ ተደርጎ ሊቆጠር ይችላል።

ዶ/ር ጌታሁን ትናንት ሰኞ፣ መስከረም 18 ቀን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባኤ የሥራ መልቀቂያቸውን ከማስገባታቸው በፊት ከአፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ ጋራ ከረር ያለ ውይይት አድርገው እንደነበር ታውቋል። ምንጮቻችን የውይይቱን ይዘት ከመዘረዘር ቢቆጠቡም ዶ/ር ጌታሁን አባል በሆኑበት ቦርድ ውስጥ እየጎለበተ የመጣው የዓላማና የአመለካከት ልዩነት አንዱ እንደነበር አረጋግጠዋል።

የሕግ ባለሞያው ዶ/ር ጌታሁን፣ ቦርዱ እንደ አዲስ ሲዋቀር ከተሰየሙት አምስት አባላት አንዱ ናቸው። ከዚያ በፊት በአዲስ አበባ እና በመቀሌ ዩኒቨርሲቲዎች መምህርና ዲን፣ በትግራይ ክልል የፍትሕ ቢሮ ሃላፊ፣ እንዲሁም የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን ኤግዚኪዩቲቭ ዳይሬክተር በመሆን መሥራታቸው በቦርዱ ድረ ገጽ ሰፍሯል።

ለቦርዱ አባላት እጩዎች በሚመለመሉበት ወቅት የዶ/ር ጌታሁን የህወሃት አባልነት ጉዳይ ተነሥቶ እንደነበርና አሁን አባል አይደሉም በሚል መታለፉን አንድ በሒደቱ የታሰተፉ ሰው ለዋዜማ ተናግረዋል። ዶ/ር ጌታሁን የቦርዱ አባል ከሆኑ በኋላ ከህወሃት በኩል ጫና ይደርግብኛል ሲሉ መደመጣቸውን አንድ በግል የሚያውቋቸው ሰው ነግረውናል።

አሁን የመልቀቂያ ጥያቄ ያቀረቡበት ምክንያት ከዚህ ጫና ይመንጭ ወይም በቦርዱ ውስጥ ባለው ሁኔታ ግልጽ አይደለም። በመልቀቂያ ደብዳቤያቸው የገለጹትን ምክንያት ለማረጋገጥ ባንችልም፣ አፈ ጉባኤው የመልቀቂያ ጥያቄውን እንደሚቀበሉት የዋዜማ ምንጮች ግምታቸውን አስቀምጠዋል

ዶ/ር ጌታሁን ካሳ አስተያየት እንዲሰጡ በስልክ ጠይቀናቸው መልቀቂያ ያስገቡት አስበውበት መሆኑን፣ በቦርዱ አሰራር ላይ ቅሬታ እንዳላቸው ይሁንና ቦርዱ ወሳኝ የህዝብ ተቋም በመሆኑ ገፅታውን የሚጎዳ ነገር መናገር እንደማይፈልጉ ነግረውናል።
“ቆይቼ በጉዳዩ ላይ ለህዝብ መግለጫ እሰጣለሁ ፣አሁን ምክንያቱን ማብራራት አልችልም ” ብለዋል።

ዋዜማ ሬዲዮ እንደተረዳችው ከሆነ ዶ/ር ጌታሁን ምርጫ ቦርዱ ባለፉት ወራት በወሰዳቸው ቁልፍ ሊባሉ በሚችሉ የፖሊሲ እና የአሠራር ውሳኔዎች ላይ ከአብዛኛው የቦርዱ አባላት የተለየ አቋም ወስደዋል። ከእነዚህም መካከል የኢሕአዴግ መፍረስ እና የትግራይ ክልል ምርጫ የሚጠቀሱ ናቸው። ዶ/ር ጌታሁን እና አንድ ሌላ የቦርዱ አባል፣ ቦርዱ የኢሕአዴግን መፍረስ ማጽደቅ የለበትም የሚል አቋም ወስደው ነበር። በወቅቱ የውሳኔ ሐሳቡን በመቃወም ከቀረቡት መከራከሪያዎች አንዱ የግንባሩ በዚህ ሁኔታ መፍረስ ለአገሪቱ አደጋ ያስከትላል የሚል ነበር። ጉዳዩ በድምጽ ብልጫ ውሳኔ ከተሰጠበት በኋላ በድጋሚ ውይይት ሳይደረግበት እንዳልቀረ ምንጮች ጥርጣሬያቸውን ይገልጻሉ።

የቦርዱ አባላት ለነሐሴ 2010 ታቅዶ የነበረው ምርጫ እንዲራዘም በጋራ ስምምነት መወሰናቸውን የዋዜማ ምንጮች ገልጸዋል። የህወሓት እና የትግራይ ክልላዊ መንግሥት በተናጠል በክልል ደረጃ ምርጫ ለማድረግ ያሳለፉት ውሳኔ ግን በቦርዱ ውስጥ ልዩነት የታየበት ነበር። ክልሎች የራሳቸውን ምርጫ ማካሄድ ይችላሉ የሚል አቋም ካራመዱት ሁለት የቦርዱ አባላት አንዱ ዶ/ር ጌታሁን እንደነበሩ የዋዜማ ምንጮች ያስቀምጣሉ። ቦርዱ ክልሎች የራሳቸውን ምርጫ ማደራጀትና ማካሔድ አይችሉም የሚል አቋም መውሰዱ የሚታወስ ነው።

ስለጉዳዩ አስተያየት የጠየቅናቸው የቦርዱ የህዝብ ግንኙነት ሀላፊ ወሪት ሶልያና ሽመልስ “ቦርዱ በሚያደርጋቸው ዝርዝር ውይይት ይዘት ላይ ለጊዜው አስተያየት መስጠት አልችልም” ብለውናል።

የፖለቲካ ውጤታቸው ከፍተኛ በሆኑት በእነዚህ ጉዳዮች ላይ የታተው ልዩነት ባለፉት ጥቂት ወራት የቦርዱን የሥራ ሂደቶች እሰከማጓተት መድረሱን የቦርዱ የሥራ ባልደረቦች ሳይታዘቡ አልቀሩም። ቀደም ሲል በፓርቲ ትስስራቸው በመመደባቸው በሥራቸው ላይ የፖለቲካ ውግንና ያሳያሉ ወይም የአቅም ማነስ አለባቸው የሚባሉ ሠራተኞችን ለማሰናበት እና አዳዲስ ሰራተኞችን ለመቅጠር የተያዘው እቅድ እስከ አሁን አለመፈጸሙን የቦርዱ ሠራተኞች ይገልጻሉ። የዋዜማ ምንጮች እንደሚሉት፣ የዚህ መጓተት ዋና ምክንያት የቦርዱ አባላት በሂደቱ ላይ ሙሉ በሙሉ አለመስማማታቸው ነው።

ቦርዱ ከውጭ የሚደርስበት ጫና ስራውን በአግባቡ እንዳያከናውን እንቅፋት መሆኑን የቦርዱን ሥራ በቅርብ የሚከታተሉ የዋዜማ ምንጮች ይናገራሉ። የተለያዩ የመንግሥት አካላት በሚጠበቀው መጠንና ፍጥነት ለቦርዱ ድጋፍ ለማድረግ ማቅማማት እንደሚያሳዩ በሁለት የተለያዩ መሥሪያ ቤቶች ያሉ የዋዜማ ምንጮች ተናግረዋል። ለቦርዱ ጽሕፈት ቤትና መሪዎች የሚደረገው የደኅንነት ጥበቃ ለቦርዱ አባላት አንድ የስጋት ምንጭ ነው። ቦርዱ ይህን ጉዳይ ለደኅንነቱ መሥሪያ ቤት ማሳወቁን የገለጹ ምንጮች “ችግሩ ሳይፈታ ቆይቷል” በማለት ስጋቱን ያጎላሉ።

ከሳምንታት በፊት ለምርጫ ቦርድ ሀላፊዋ ወሪት ብርቱካን ሚደቅሳ ተመድበው ከነበሩ ጠባቂዎች አንዱ አጠራጣሪ እንቅስቃሴ ሲያደርግ በመታየቱ ለጊዜው ወደ ሌላ ቦታ እንዲቀየር ቢደረግም የአለቆቹን ትዕዛዝ ቸል በማለት ከነትጥቁ መኮብለሉንና በአሁኑ ስዓት በክልል ከተማ ተደብቆ እንደሚገኝ ዋዜማ ከደህንነት መስሪያቤቱ ምንጮች ሰምታለች።

በ2011 በተወካዮች ምክርቤት የተሰየሙት አምስቱ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አባላት ብርቱካ ሚደቅሳ (ሰብሳቢ)፣ ውብሸት አየል (ምክትል ሰብሳቤ)፣ አበራ ደገፋ (ዶ/ር) (አባል)፣ ብዙወርቅ ከተተ (አባል) እና ጌታሁን ካሳ (ዶ/ር) (አባል) ናቸው።[ዋዜማ ራዲዮ]

To Reach wazema Radio editors you can write wazemaradio@gmail.com

Abiy Ahmed with world Bank President David R. Malpass- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- የአለም ባንክ ኢትዮጵያ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ በሚል ቀርጻ እተገብረዋለሁ ላለችው መርሀ ግብር እሰጠዋለሁ ብሎ ቃል የገባው ሁለት ቢሊየን ዶላር ያህል ብድርና ድጎማ መስተጓጐል ከገጠመው በኋላ የኢትዮጵያ መንግስት ከባንኩ ጋር ለመወያየት ጥያቄ ማቅረቡን ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።

የኢትዮጵያ መንግስት ያቀረበው ጥሪ በጥቅሉ በኢኮኖሚ ማሻሻያዎች አተገባበር ዙርያ ለመነጋገር እንደሆነም ተገልጿል። የዓለም ባንክ ኢትዮጵያ እተገብረዋለሁ ያለችውን የኢኮኖሚ ማሻሻያ በፍጥነት አልተገበረችም በሚል ስበብ ሀገሪቱ ቃል የተገባላትን ገንዘብ በወቅቱ እንዳታገኝ አድርጓል። እርምጃው ኢትዮጵያ በህዳሴ ግድብ ዙሪያ በያዘችው አቋም ሳቢያ የተወሰደ ሊሆን እንደሚችል ግምታቸውን የሚናገሩ አሉ።

ባንኩ ለኢትዮጵያ ለመስጠት ቃል የገባውን ብድርና ድጋፍ ማጠፉን አስመልክቶ ዋዜማ ራዲዮ ላወጣችው ዘገባ የዓለም ባንክ ከቀናት በፊት ምላሽ ሰጥቷል። ሆኖም የባንኩ አጭር የፅሁፍ መግለጫ መረጃዎችን ያስተባበለ ሳይሆን በደፈናው ባንኩ የኢትዮጵያን የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን በቅርበት መደገፍ ይቀጥላል የሚል ነው።

የዓለም ባንክ ለስብዓዊ ዕርዳታ በተለይም የኮሮና ወረርሽኝ የሚያስከትለውን ተፅዕኖ ለመቋቋም የሚያቀርበው ድጋፍ ባለፉት ወራት ከዓለም ባንክ እንደተለቀቀ የባንኩ መረጃዎች ያሳያሉ። ይሁንና የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራምን ለመደገፍ ቃል የተገባው ብድር ድጋፉን ለሚያፀድቀው የባንኩ ቦርድ እንዳይቀርብ መስተጓጎሉን ዋሽንግተን ካለው የባንኩ ዋና መስሪያቤት ምንጮች ስምተናል።

የኢትዮጵያ መንግስት አደርገዋለሁ ያለውን የኢኮኖሚ ማሻሻያ ሙሉ በሙሉ ለመተግበር በሀገር ቤት ካለው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት ባሻገር በተደረጉ የተለያዩ ምክክሮች የማሻሻያ ዕቅዶቹ የሚያስከትሉት ተፅዕኖ በባለሙያዎች ትችት ሲቀርብበት ቆይቷል። መንግስትም የባለሙያዎችን አስተያየት ተከትሎ ዕቅዱን የመከለስና የማዘግየት እርምጃዎችን መውሰድ ጀምሯል።

አንድ የባንኩ የግምገማ ሪፖርት ሰነድ የዓለም ባንክ የኢትዮጵያ መንግስት የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም የተለያዩ ፈተናዎች ገጥመውታል ብሎ ያምናል። ባንኩ ባለው ግምገማ መሰረት የኢትዮጵያ መንግስት ተግባራዊ አደርገዋለሁ ያለውን የመንግስት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል የማዛወር ዕቅድ በአግባቡ ተግባራዊ እየሆነ አይደለም።

የፋይናንስ ዘርፉን ለገበያ ክፍት የማድረግና የመንግስትን ቁጥጥር በማላላት በኩልም ያለው እንቅስቃሴ ከጅምር ያለፈ አይደለም። ይልቁንም የማሻሻያ እርምጃውን ተግባራዊ ያለማድረግ አዝማሚያ ታይቶበታል። በሀገሪቱ የፋይናንስ ዘርፍ ቁልፍ ተዋናይ የሆኑት የመንግስት ባንኮች ድርሻ በሂደት በግል ባንኮች እንዲተካ የማድረጉ ሂደት ገና አልተጀመረም። መንግስት የግል ባንኮች ላይ የውጪ ኢንቨስተሮች እንዲሳተፉበት የሚያስችል ማሻሻያ አላደረገም። [ዋዜማ ራዲዮ]

  • ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን የጥምቀት ማክበሪያዋ ጃንሜዳን በራሷ ለማልማት ዲዛይን እያዘጋጀች ነው
PHOTO-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በግንባታ ላይ ያለው መስቀል አደባባይ ለአዲሱ ዓመት የደመራ በዓል ዝግጁ እንደሚሆን መንግስት ቃል ገብቶ ነበር። ይሁንና የግንባታ ስራው በታሰበው ጊዜ አልተጠናቀቀም። በጉዳዩ ላይ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያንና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ውይይት አድርገዋል። የበዓል አከባበሩንም በተመለከተ አማራጭ ዕቅድ አውጥተዋል። የዋዜማ ሪፖርተር ጉዳዩን ተከታትሎ ይህን ዘገባ አዘጋጅቷል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሚያዝያ ወር አጋማሽ ላይ “የመስቀል አደባባይ መዘጋጃ ቤት” ፕሮጀክት ነድፎ መስቀል አደባባይን አፍርሶ መስራት ጀምሯል። ይህ ፕሮጀክት በ2.5 ቢሊየን ብር በጀት ሲሲሲሲ በተባለው የቻይና ስራ ተቋራጭ በድንገት ሲጀመር የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ” በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የትምህርት : የሳይንስና ባህል ድርጅት :ዩኔስኮ :ያስመዘገብኩትና በእየ አመቱ የመስቀል ዳመራ የሚከበርበትን ቦታ ሳያሳውቀኝ አፍርሶ መስራት መጀመሩ ተገቢ አይደለም ” በሚል ቅሬታ ማንሳቷ ይታወሳል።

ቤተ ክርስቲያኒቱ ለዚሁ ቅሬታዋም የመስቀል አደባባይን የጥንተ ባለቤትነት ጥያቄዋን በመነሻነት አቅርባለች። የቤተ ክርስቲያኒቱን ቅሬታ ተከትሎ በወቅቱ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ የነበሩት ታከለ ኡማ የላኩት ልኡክ ቤተ ክርስቲያኒቱን ይቅርታ ጠይቆ የፕሮጀክቱ ሂደት ላይ ቤተ ክርስቲያኒቱ በክትትል : በአደባባዩ ዲዛይን እንድትሳተፍም ፈቃደኝነቱን አሳይቷል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በወቅቱ ፕሮጀክቱ ሲጀመር ለመስቀል ደመራ በአል ይደርሳል ብሎ ነበር። ዋዜማ ሬዲዮም የመስቀል ደመራ በአል ፈርሶ እየተሰራ ባለው የመስቀል አደባባይ ስፍራ እንዴት ይከበር ይሆን ? ስትል ጠይቃለች። በዚሁ ጉዳይም ላይ ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን መንበረ ፓትርያርክ ጠቅላይ ጽህፈት ቤት የካህናት አስተዳደር መምሪያ ሀላፊ መጋቤ ካህናት ሀይለስላሴ ዘማርያም ጋር የዋዜማ ሬድዮ ዘጋቢ ቆይታ አድርጓል።

እንደ መስቀል ደመራ አይነት ግዙፍ ስፍራ ያላቸው በአላት ሲከበሩ በኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በኩል በአሉን የሚያስተባብረው የካህናት አስተዳደር መምሪያ ነው ያሉን መጋቤ ካህናት ሀይለስላሴ ; በ2013 አ.ም የመስቀል ዳመራ በአል አከባበር ዙርያ በዚሁ ሳምንት ማክሰኞ እለት ከከተማ አስተዳደሩ ጋር የቤተ ክህነቱ ልኡክ ውይይት ማድረጉን ገልጸውልናል። በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በኩል በምክትል ከንቲባ ማእረግ የመንግስታዊ አገልግሎቶች ክላስተር አስተባባሪ አቶ ዣንጥራር አባይ በተገኙበት ነው ውይይቱ የተካሄደው። የቤተ ክርስቲያኒቱ ወኪሎች በዚሁ ስብሰባ ላይ ለከተማው አስተዳደር ሀላፊዎች ሰፊ ጥያቄ አንስተውላቸው ምላሽ እንደተሰጠባቸም ስምተናል።

 ዋናው ጥያቄ የነበረውም የከተማ አስተዳደሩ ሚያዝያ ወር ላይ ቃል እንደገባው የመስቀል አደባባዩ መስከረም 16 ቀን 2013 አ.ም የመስቀል ዳመራን ለማክበር ዝግጁ ነው ? ። የቤተ ክርስቲያኑን ልኡክ መርተው ከአስተዳደሩ ጋር የተወያዩት መጋቤ ካህናት ሀይለስላሴ ለዚህ ጥያቄያችን ከከተማ አስተዳደሩ ያገኘነው ምላሽ ; የመስቀል ዳመራ መትከያ ቦታው መስከረም 1 2013 አ.ም ድረስ ዝግጁ ይሆናል የሚል ነው ብለውናል። ከታጠረው አጥር ውስጥ የሚገኘው የደመራ መትከያው ቦታም አጥሩ ተነስቶ ለበአሉ ጥቅም ላይ ይውላል እንደተባሉም ነግረውናል።

የመስቀል ዳመራ በፊት የሚተከልበት ቦታ ላይ አሁንም እንደሚተከል የገለጹት መጋቤ ካህናት ሀይለስላሴ የቤተ ክርስቲያኗ ተወካዮች በስፍራው ባደረግነው ጉብኝትም የደመራ መትከያ ቦታው ዝግጁ ሊሆን እንደሚችል እምነት ይዘናል ብለውናል። ሆኖም የመስቀል ደመራ በአል አከባበርን እጅግ ድምቀት የሚሰጠውና የእምነቱ ተከታዮች ጧፍ አብርተው በአሉን የሚከታተሉበት በኤግዝቢሽን ማእከል በኩል ያለው ስፍራ እንደማይደርስ የተረጋገጠ መሆኑን ; ይህም ብቻ ሳይሆን በአደባባዩ ግራና ቀኝ ያሉት ቦታዎችም ለበአሉ ዝግጁ አይደሉም ብለውናል።

የከተማ አስተዳደሩ እንዳለው ሳይሆን አደባባዩ በቀደመ አቋሙ ለበአሉ ዝግጁ እንደማይሆን በአሉ ሲከበር የበአሉ ታዳሚያን የሚቆሙበት ስፍራ ሌላ መልክ እንዲኖረው እንደታሰበ የካህናት አስተዳደር መምሪያ ሀላፊው ለዋዜማ ራዲዮ አስረድተዋል። የመስቀል ዳመራ በአል አከባበር መርሀ ግብር ተዘጋጅቶ ለከተማ አስተዳደሩ ተሰጥቶታል ።

እንደ መጋቤ ከህናት ሀይለስላሴ ዘማርያም ከሆነም አሁን አሳሳቢ የሆነው ጉዳይ ከኮሮና ቫይረስ ስርጭት አንጻር በአሉ እንዴት ተጣጥሞ ይከበር የሚለው ነው።ለዚህም በበአሉ ላይ የሚያገለግሉ የካህናት : የሰንበት ትምህርት ቤት ተማሪዎች : ታዳሚዎችና እንግዶች ቁጥር ከዚህ ቀደም ከነበረው እንዲቀንስ የማድረግ ሀሳብ ያለ ሲሆን ይህንንም ቤተ ክርስቲያኗ ትወስንበታለች።

በሌላ በኩል የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የኮሮና ቫይረስ ስርጭት በኢትዮጵያ መኖሩ መታወቁን ተከትሎ የቫረይሱን ስርጭት ለመቀነስ ይረዳል በሚል ፒያሳ የሚገኘውን የአትክልት ተራ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ለጥምቀት ማክበሪያ ወደ ምትጠቀምበት ጃን ሜዳ መውሰዱ አወዛጋቢ ጉዳይ ሆኖ ስንብቶ ነበር። ይህን የከተማ አስተዳደሩን እርምጃም በወቅቱ የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንም ከእውቅናዬ ውጭ የተደረገ ነው ብላ ተቃውማው እንደነበርም የሚታወስ ነው።

የጃን ሜዳስ ጉዳይ ከምን ደረሰ?  ያልናቸው የካህናት አስተዳደር መምሪያ ሀላፊ መጋቤ ካህናት ሀይለስላሴ ዘማርያም : የከተማ አስተዳደሩ ጃን ሜዳን ለአትክልት ተራ ጥቅም ላይ የሚውለው ለአምስት ወራት ነው ብሎ የገለጸልን ቢሆንም አምስት ወራት አልፈውም የተለወጠ ነገር የለም ። በዚህና በጥምቀት በአል አከባበር ዙርያም ከአዲስ አበባ አስተዳደር ጋር ውይይት እንደሚደረግ ነው የነገሩን።

በዘላቂነት ግን ጃን ሜዳን ለማልማትና በራሷ ጥቅም ላይ ለማዋል የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በራሷ መሀንዲሶች ዲዛይን እያሰራች እንደሆነ ተገልጾልናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO-PM Office

ባንኩ ኢትዮጵያ ቃል በገባችው መሰረት የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን እየተገበረች አለመሆኑን በምክንያትነት አንስቷል።

ዋዜማ ራዲዮ- የዓለም ባንክ የኮሮና ቫይረስ ጫናን ለመከላከልና ለሰብዓዊ ስራዎች ከሚውሉ ጉዳዮች ውጭ ለኢትዮጵያ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ መርሀ ግብር ሊያቀርበው የነበረውን ከሁለት ቢሊየን ዶላር በላይ ደጋፍ (ብድርና ድጎማ) እንደማያቀርብና ከኢትዮጵያ ጋር በዚህ ረገድ የገባውን ስምምነት እንዳቋረጠ ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ ሰምታለች። የአለም ባንክ እርምጃውን የወሰደው ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ማሻሻያ መርሀ ግብሮችን ቃል በገባችው መሰረት በሙሉ ይዘቱ አልተገበረችም በሚል ነው። 

 ኢትዮጵያ ከዚህ አመት ወይም 2012 አ.ም ሲጀመር አንስቶ ለሶስት አመታት ተግባራዊ የምታደርገውን የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያን ይፋ ስታደርግ ያስፈልገኛል ካለችው አስር ቢሊየን የአሜሪካን ዶላር ውስጥ ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም (አይኤምኤፍ) ጋር የወጪውን ስልሳ በመቶ እንደሚሸፍን ቃል የገባው የዓለም ባንክ ነው። የዓለም ባንክ እስከ ሶስት ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር የሚደርስን ገንዘብ በብድር ለማቅረብ ተስማምቶ ነበር።

በሀገር በቀሉ የኢኮኖሚ ማሻሻያ መርሀ ግብሩም ኢትዮጵያ የምንዛሬ ተመኗ በገበያ እንዲመራ ፣ የመንግስት ንግድ ድርጅቶችን ወደ ግል ማስተላለፍ (የፕራይቬታይዜሽን) ሂደቱን እንዲፋጠን ፣ የመንግስት ገቢና ወጭ እንዲመጣጠን ፣ የግሉን ዘርፍ ማበረታታትና መሰል ማሻሻያዎችን ተግባራዊ እንድታደርግ ይጠበቅ ነበር። ሆኖም በአለም ባንክ እና ሌሎች አለም አቀፍ ተቋማት በኩል የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ማሻሻያ ትግበራዎች ፈጣን አይደሉም የሚሉ ቅሬታዎች ቅሬታዎች ሲቀርቡ ስንብተዋል።

 በአንዳንድ የኢኮኖሚ መዋቅር ማሻሻያዎች ዙርያም ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም ; አይኤምኤም ; እና ዓለም ባንክ ሲሰሩ ቆይተው ወደ ኢትዮጵያ የተለያዩ የኢኮኖሚና ፋይናንስ ተቋማት አማካሪ ተብለው የመጡ ባለሙያዎችና እና ነባር የሀገር ቤት ባለሙያዎችና ሀላፊዎች መሀል ብዙም የሀሳብ መቀራረብ እንደሌለ ሰምተናል።
ቀድሞም በሀገር ውስጥ በኢኮኖሚ ተቋማት ውስጥ ሲሰሩ የነበሩ እና አሁንም በኢኮኖሚ ማሻሻያ ሂደት ውስጥ ያሉ ግለሰቦች የማሻሻያ ትግበራዎቹ መፋጠናቸው ከባድ ቀውስ ሊያስከትል እንደሚችል ስጋታቸውን እየገለጹ ነው።

ከአለማቀፍ ተቋማት የመጡት ባለሙያዎች ደግሞ ይተግበሩ የሚባሉት የማሻሻያ ስራዎች መፍጠናቸው የሚያስከትለውን የኢኮኖሚ ጫና በመረዳት ይሁን ባለመረዳት ሂደቱ እንዲፋጠን ሰፊ ጫና እያካሄዱ ነው።

የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ገዥ ይናገር ደሴ ኢትዮጵያ በገበያ የሚወሰን የምንዛሬ ተመን የሚኖራት ከሶስት አመት በሁዋላ ነው ይበሉ እንጂ : ይህ ጉዳይ አለም አቀፍ አበዳሪዎችን ያስደሰተ አይመስልም። እነ ዓለም ባንክ ና አይ ኤም ኤፍም ሀገሪቱ ብሯን አሁን ካለው ፍጥነት በጨመረ መልኩ እንድታዳክም እና በቶሎ በገበያ ወደ ሚወሰን የምንዛሬ ተመን አሰራር እንድትገባ ጫና እያደረጉ እንዳለ ዋዜማ ራዲዮ መረጃ አላት።

አለማቀፍ ተቋማቱ ብርን ከዚህ በበለጠ ፍጥነት አዳክሞ የውጭ ምንዛሬ ተመን በፍጥነት በገበያ ወደሚወሰንበት አሰራር እንዲገባ ይፈልጋሉ።ሆኖም የብሄራዊ ባንኩ ገዥ ይናገር ደሴ በገበያ የሚወሰን የምንዛሬ ተመን የሚኖረው ከሶስት አመት በሁዋላ ነው ማለታቸው ከአበዳሪዎች ፍላጎት ጋር ብዙ የተጣጣመ አይመስልም።

 ከህዳር ወር ጀምሮ እስከ አሁን የኢትዮጵያ መገበያያ ገንዘብ በእየ እለቱ በፍጥነት መዳከሙ ከዋጋ ግሽበት ባለፈ ብዙም ያመጣው ለውጥ የለም።ምርታማነት ባላደገበትና ኢትዮጵያ በአመዛኙ ምርት አስገቢ በሆነችበት ሁኔታ ወደ ገበያ መር የምንዛሬ ስርአት መገባቱም የኢኮኖሚ ጫናውን ይበልጥ ያበረታዋል። ይህና ሌሎች ይተገበራሉ የተባሉ የምጣኔ ሀብት ማሻሻያዎች አልፈጠኑም በሚል ነው የዓለም ባንክ የገባውን ውል አቋርጫለሁ ያለው።

ይሁንና ኢትዮጵያ ዘግየት ብላም ቢሆን በታላቁ ህዳሴ ግድብ ላይ የያዘችው አቋም አሜሪካንን ስላላስደሰታት በአለማቀፍ የገንዘብ ተቋማት በኩል እያደረገቸው ያለው ጫና ጋር እንደሚያያዝ አንድ ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ የዋዜማ ራዲዮ ምንጭ ገልጸዋል።አሜሪካ በራሷ በቀጥታ ለኢትዮጵያ የምትሰጠው እርዳታ ብዙም ስላልሆነ ብዙ ጊዜ ተጽእኖን ማሳረፍ የምትፈልገው በምትዘውራቸው ተቋማት በኩል ነው ይላሉ እኚሁ የዋዜማ ራዲዮ ምንጭ።

ባለፈው ሳምንት የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማይክ ፖምፒዮ ሱዳን ሲመጡ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ወደ ካርቱም ያቀኑት በዚሁ የህዳሴው ግድብ ድርድር እና የዓለም ባንክ ጉዳይ ላይ አግኝተው ሊያወሯቸው ፈልገው እንደሆነ መረዳት ችለናል።በቅርቡ አሜሪካ ለኢትዮጵያ ልትሰጥ የነበረው 130 ሚሊየን ዶላርን እንዲዘገይ የወሰነችው ኢትዮጵያ በህዳሴ ግድብ ላይ ያላትን አቋም እንድትቀይርና የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን በፍጥነት እንድትተገብር እጅ ለመጠምዘዝ ታስቦ እንደሆነም ታውቋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Editors you can write via wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- መንግስት የብር በዶላር ምንዛሪ ተመንን በዝግታ ለማዳከም ከለጋሾች ጋር ተስማምቶ ነበር። ይሁን እንጂ የሀገሪቱ ኢኮኖሚ በገጠመው ፈተና ብር በራሱ ጊዜ ለጋሾች ካስቀመጡት ተመን ኣአሽቆልቁሏል። የለጋሾች ጫናና ሀገራዊ የኣኢኮኖሚ ፈተናው ለጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አስተዳደር ራስ ምታት ሆኖ መሰንበቱ አይቀሬ ይመስላል። መንግስት የኢኮኖሚውን መሰረታዊ ችግር ከመፍታት ይልቅ የአለማቀፍ የገንዘብ ተቋማትን ትእዛዝ መተግበር ላይ አተኩሯል በሚል ትችት እየበዛበት ነው። በዚህ ዘገባ ዘለግ ያለ ዘገባ የፋይናንስ ዘርፉ የገጠመውን ፈተና ዋዜማ ራዲዮ ከተለያዩ የመረጃ ምንጮች ጠይቃለች አንብቡት

የኢትዮጵያ ብር የውጭ ምንዛሬ ተመን ለዚህ አመት ታቅዶ ከነበረውም በላይ እየተዳከመ እንደሆነ ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።የኢትዮጵያ መንግስት ከአለም አቀፉ የገንዘብ ተቋም : አይኤምኤፍ : እና የአለም ባንክ ከፍተኛ የሆነ ድጋፍ እንዲያገኝ ያስቻለውን የሶስት አመት የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ሲያዘጋጅ አንዱ ተቀብሎት ፈርሞበት የነበረው ቅድመ ሁኔታ የሀገሪቱን መገበያያ ብር የውጭ ምንዛሬ ተመን በፍጥነት እንዲያዳክም ፣ በጊዜ ሂደት ደግሞ የብር የውጭ ምንዛሬ ተመን በገበያ እንዲወሰን ማድረግ የሚለውን ነው።

ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ እንደሰማችው መንግስት በዚህ አመት የብር የምንዛሬ ተመንን እያዳከመ ከእነ አይኤምኤፍ ጋር በተስማማው መሰረት  አንድ የአሜሪካን ዶላር በ36 ብር እንዲመነዘር ነበር አቅዶ ሲሰራ የነበረው። አሁን ላይም አንድ የአሜሪካ ዶላርን ባንኮች የሚገዙበት  ይፋዊ ዋጋም እዚሁ ዋጋ ላይ ደርሷል።

ይህን ዘገባ እስከሰራንበት ነሀሴ 22 2012 አ.ም የአንድ አሜሪካን ዶላር የባንኮች መግዣ ዋጋ 36.1083 ብር ሆኗል። ባንኮች አንድ የአሜሪካ ዶላርን የሚሸጡበት ዋጋም በተመሳሳይ ቀን 36.8304 ብር ነበር።

ብር ከሌሎች ሀገራት የመገበያያ ገንዘቦች አንጻርም እንዲሁ እየተዳከመ ነው።የኢትዮጵያ ብር በዚህ ሂደት ውስጥ ሲያልፍ ከህዳር 3 2012 አ.ም ጀምሮ በ22 በመቶ እንዲዳከም ተደርጎ ነው። ያኔ የአንድ አሜሪካን ዶላር ዋጋ 29.4966 ብር ነበር። እለት ጀምሮ የአንድ የአሜሪካን ዶላር ዋጋ በየቀኑ ከፍ ሲል ከአስር ሳንቲም በላይ ዝቅ ሲል ደግሞ አራት ሳንቲም እየጨመረ ብር በፍጥነት እየተዳከመ የአንድ ዶላር ዋጋ በይፋዊ ገበያ ከስድስት ብር በላይ ጭማሬን አሳይቷል።

 መንግስት በ2003 እና 2010 አ.ም የብር የውጭ ምንዛሬ ተመንን በአንድ ቀን ካዳከመ በሁዋላ የአሁኑ መልኩን ቀይሮ የተደረገ የብር ማዳከም አሰራር ነው። እስከ አሁን ዘጠኝ ወር የወሰደው የአሁኑ የምንዛሬ ተመን ማሻሻያም መንግስት ከእነ አይኤምኤፍ ጋር የገባው የኢኮኖሚ ማሻሻያ እንደሆነ በተደጋጋሚ የተገለጸ ሲሆን : ይህን ጨምሮ ይተገበራሉ ለተባሉ የተለያዩ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችም የኢትዮጵያ መንግስት 10 ቢሊየን ዶላር ከተለያዩ አበዳሪ ተቋማት ቃል ተገብቶለት ገንዘቡ በሂደት እየተለቀቀለት እንደሆነም ተገልጿል።

ሆኖም ብርን በዚህ ደረጃ የማዳከሙ ግብ በታሰበው ልክ ከመሆኑ በተቃራኒ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ እያተረፈ ያለው ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት ነው። የምንዛሬ ተመንን ማዳከም በዚህ ደረጃ እንዲፈጸም የተፈለገው ምርትን ወደ ውጭ ሀገር የሚልኩ ባለሀብቶችን በማረታታት ሀገሪቱ የውጭ ምንዛሬ ግኝቷ እንዲጨምር ለማድረግ በማለም ነው።
የዚህ አመት የኢትዮጵያ የወጭ ንግድ ግኝት በተወሰኑ መቶ ሚሊየን ዶላሮች ጨምሮ ሶስት ቢሊየን የአሜሪካን ዶላርን ቢያልፍም ይህ የሆነው ግን በምንዛሬ ተመን ላይ በታየው የአሰራር ለውጥ ሳይሆን ወርቅን በመሰሉ ለውጭ በቀረቡ ምርቶች ያልታሰበ የዋጋ ጭማሬ እንደሆነ ተገልጿል። እርግጥ መንግስት ከእነ አይ ኤም ኤፍ ጋር ውል ከገባ በሁዋላ የኮቪድ 19 ወረርሽኝ በመከሰቱ በወጪ ንግድ ላይ የታሰበው ለውጥ መጥቷል ባይባልም አሁን እየሆነ ያለው ብርን የማዳከሙ ነገር በዋጋ ግሽበት ላይ ያመጣው መናር አመዝኗል።

ኢትዮጵያ በአመዛኙ ምርት የምታስገባ ሀገር እንደመሆኗ የብር ምንዛሬ ማሽቆልቆል ያስከተለው ብቸኛ ነገር የዋጋ ግሽበት ሆኗል። የዋጋ ግሽበት ጉዳይ በኮሮና ቫይረስ ብቻ የሚሳበብ እንዳልሆነ የሚያስረዱ ባለሙያዎች አሉ። ምክንያቱም ኢትዮጵያ ውስጥ ቫይረሱ ከመግባቱ መጋቢት ወር በፊትም ቢሆን በየወሩ የሚመዘገበው የዋጋ ግሽበት ከ20 በመቶ በላይ ነበር። በሀምሌ ወር የዋጋ ግሽበቱ 21.6 በመቶ የነበረ ሲሆን በዚሁ ወር የምግብ የዋጋ ግሽበት 23.1 በመቶ ሆኗል። አሁን ላይ የኮሮና ወረርሽኝ ካመጣው የኢኮኖሚ ጫና ባለፈ የዋጋ ግሽበት በዜጎች ላይ እያሳረፈ ያለው ጫና ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ነው ።

ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ ሁለት የኢኮኖሚ ባለሙያዎች አሁን የኮሮና ቫይረስ ኢትዮጵያም ውስጥ ወረርሽኝ ሆኖ በመከሰቱ በአንጻሩ የገቢ እቃዎች መቀነስ በመታየቱ እንጂ የሚከሰተው የዋጋ ንረት ከዚህም ይብሳል ብለውናል።

 የይፋዊ እና የጥቁር ገበያ የምንዛሬ ተመን ዋጋን ማቀራረብም ብርን ከማዳከም የሚጠበቅ ውጤት ቢሆንም ይሄም አልተሳካም።በጥቁር ገበያ አንድ የአሜሪካ ዶላር በ45 ብር አካባቢ ነው እየተመነዘረ ያለው። ከመደበኛው ገበያ የዘጠኝ ብር ልዩነት አለው።ይህም የሆነው በመደበኛው ገበያ ብርን በማዳከም የሚጠበቀው የውጭ ምንዛሬ ግኝት ባለመሳካቱ ነው።

 መንግስትም አሁን ላይ መሰረታዊ የሚባሉ የምጣኔ ሀብቱን ችግሮች ከመፍታት ይልቅ የአለማቀፍ የገንዘብ ተቋማት ምክረ ሀሳብ የሆነው የብር ማዳከም ላይ አተኩሯልም ብለውናል የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎቹ። ከሰሞኑ መንግስት ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም :አይኤምኤፍ :ለሁለተኛውን ዙር ማለትም ከሁለት መቶ ሚሊየን ዶላር በላይ ገንዘብን ሊያገኝ ነው መባሉም የምንዛሬ ተመኑ አካሄድ ሊቀጥል እንደሆነ ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች።

ኢትዮጵያ ከነ አይ ኤም ኤፍ ጋር በኢኮኖሚ ማሻሻያዎች ላይ ከስምምነት ደርሳ ፊርማዋን ስታኖር ; ቢሊየን ዶላሮችን በምላሹ ያገኘቸው የኢኮኖሚ ማሻሻያዎቹ የራሳቸው አሉታዊ ጎንን ስለሚያስከትሉ በምላሹ በሚገኘው ገንዘብ የምጣኔ ሀብት የማረጋጋት ስራዎችን እንድትሰራ ነው። ነገር ግን መንግስት የሚያገኘውን ገንዘብ የኢኮኖሚውን ትክክለኛ ችግር ለመፍታት ተጠቅሟል ማለት ይቸግራል። እነዚህ ጉዳዮች መንግስትን መንታ መንገድ ላይ ጥለውታል። በምንዛሬ ተመን ላይ መንግስት ለአለማቀፍ ተቋማት ቃል የገባውን ይተግብር እንጂ የመንግስት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል የማዘዋወሩ : የመንግስት ወጭን የመቀነሱና የግብር ገቢን የማሳደግ ጉዳይ ላይ በሚፈለገው መልኩ አልሰራም። ወጪን የመቀነሱና ግብርን መጨመር ያለመቻሉ ችግር ኮሮና ቫይረስ በኢኮኖሚው ላይ ያደረሰው ሊሆን ቢችልም የዶክተር አብይ መንግስት ወጭ እዳ እንዳለበት ሀገር እንዳልሆነና ቅድሚያ ለሚሰጣቸው ዘርፎች ቅድሚያ ያልሰጠ እንደሆነ የሚያሳይ ነው ሲሉ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች ይተቻሉ።

 ከምንዛሬ ተመን ውጭ ያሉ የኢትዮጵያ መንግስት የኢኮኖሚ ማሻሻያ እንቅስቃሴ ያላስደሰታቸው እነ አይኤምኤፍና የአለም ባንክ በቢሊየን ዶላሮች ሊሰጡት ያሰቡትን  ብድር ያዝ በማድረግና ስምምነታችንን እናቋርጣለን በማለት ጭምር ጫና ሲፈጥሩ እንደነበር ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ ሰምታለች።

ሰኔ ወር ማለቂያ ላይ የኢትዮጵያ መንግስት ከአለም ባንክ ሊለቀቅለት የነበረው 500 ሚሊየን ዶላር እንዲዘገይ የመደረጉ ጉዳይ በወቅቱ መንግስት እንዳስተባበለው ገና ድርድሩ ሳያልቅ የሆነ አይደለም። ዋዜማ ራዲዮ ባደረገችው ማጣራት የአለም ባንክ በወቅቱ እንዲዘገይ ያደረገው 500 ሚሊየን ዶላር ሊሰጥ የመጨረሻ ደረጃ የደረሰ ነበር። በወቅቱም የኢትዮጵያ መንግስት ገንዘቡ የዘገየበትን ምክንያት አስመልክቶ ለአለም ባንክ ጥያቄ አቅርቦ እስካሁን ያላለቀ ውይይት እየተደረገበት እንደሆነም ሰምተናል። ይህን ጉዳይ ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ድርድር ጋር ያገናኙት ነበሩ። የዚህ መነሻ የአለም ባንኩ ፕሬዝዳንት ዴቪድ ማልፓስ 500 ሚሊየን ዶላሩ የተከለከለ ሰሞን በትዊተር ገጻቸው ስለ ህዳሴው ግድብ የሶስትዮሽ ድርድር እና የምንዛሬ ተመንን በገበያ የሚወሰንበትን መንገድ አስመልክቶ ከጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ጋር እንደተወያዩ የገለጹ ሰሞን የተሰማ መረጃ በመሆኑ ነው።

 መንግስት በብሄራዊ  ባንክ በኩል እተገብራቸዋለሁ የሚላቸው አሰራሮችም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ አሁን ባለበት ሁኔታ በዚህ ቀን ሊተገበር ይችላል ተብሎ መገመት የማይቻል እና መንግስት ለአለማቀፍ የገንዘብ ተቋማት ቃል ስለገባ ብቻ የሚናገረው እንደሆነ ነው ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያዎች የገለጹልን። ለአብነት የብሄራዊ ባንኩ ገዥ ይናገር ደሴ ከሰሞኑ ኢትዮጵያ በገበያ የሚወሰን የውጭ ምንዛሬ ተመን ከሶስት አመት በሁዋላ ይኖራታል ብለዋል።

ኢትዮጵያ ሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያን በሶስት ዓመት ነው ለመተግበር ለአለማቀፍ አበዳሪዎች ቃል የገባችው። ከዚህ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ትግበራ ላይ ደግሞ አንድ አመት ተጠናቆለታል። ስለዚህ አሁን በብሄራዊ ባንኩ ገዥ የተቀመጠው የጊዜ ገደብ አጠራጣሪ ነው። በሌላ በኩል አሁን ላይ በከፍተኛ ደረጃ ጨምሮ ለወራት ከሀያ በመቶ በታች አልወርድም ያለውን የዋጋ ግሽበት ወደ ነጠላ አሀዝ ለማውረድ እርግጠኝነት በሌለበት ሁኔታ እንዲህ አይነት አቅጣጫ ማስቀመጥ አዋጭ አይደለም። እንዲሁም የወለድ ምጣኔን ከዋጋ ግሽበት ጋር የማጣጣም ስራም ከሶስት አመት በሁዋላ ለመተግበር መታሰቡም ተሰምቷል። የወለድ ምጣኔ ጉዳይም ቀጥታ ከዋጋ ግሽበት ጋር የሚገናኝ ነው። ምክንያቱም አሁን ባለው የዋጋ ግሽበት ለባንክ ገንዘብ አስቀማጮች ወለድ ይታሰብ ከተባለ ሰዎች ገንዘብ ለመበደር የሚጠየቁት ወለድ ደግሞ አሁን ካለው የዋጋ ግሽበትም በላይ ይሆናል።ምክንያቱም ባንኮችም ትርፍ ፈላጊ በመሆናቸው። ይህ ደግሞ ለኢንቨስትመንት መበደርን ከባድ ያደርገዋል።

ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያዎች : መንግስት አሁን ላይ ለመተግበር የሚያወጣቸው እቅዶች በትክክልም የሀገሪቱ የኢኮኖሚ ችግር የሆኑትን ለመቅረፍ የሚያግዙ በተለይም የዋጋ ግሽበትን የመሳሰሉ ችግሮችን የሚያስቀሩ መሆን አለባቸው ብለውናል። ከአለም አቀፍ የገንዘብ አበዳሪ ተቋማት ጋር የተገቡ ስምምነቶችንም ቢሆኑ እንደ ኮቪድ 19 አይነት ወቅታዊ ችግሮችን ከግምት ውስጥ እንዲገቡ በማድረግ ማሻሻል ያስፈልጋል ይላሉ ባለሙያዎቹ። [ዋዜማ ራዲዮ]

To contact editors write- wazemaradio@gmail.com

PHOTO-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስትያን ላይ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ እየተባባሰ የመጣው ጥቃት “በሽግግር ወቅት የሚያጋጥም” ተብሎ መታለፍ እንደሌለበትና ስልታዊ በሆነ መንገድ የተቀነባበረ “ኦርቶዶክሳውያንን የማፅዳት ዘመቻ” ነው ብላ እንደምታምን ቤተክርስትያኒቱ ዛሬ ባወጣችው መግለጫ አስታውቃለች።

ለሀገርና አንድነትና ሰላም የሚተርፉ እሴቶችን ያበረከተችው ቤተክርስትያኗ የተሳሳቱ ርእዮተ ዓለማዊ ትርክቶችንና ጂኦ-ፖለቲካዊ ዳራዎችን መነሻ በማድረግ በተቀነባበረ እና በተደራጀ ስልት የሚፈጸሙ ኦርቶዶክሳውያንን የ‘ማጽዳት’ እንቅስቃሴዎች እንደኾኑ ከጊዜ ወደ ጊዜ ግልጽ እየኾነ መምጣቱን ቤተ ክርስቲያናችን ትገነዘባለች፤ በአጭር ጊዜ ሳይታረም በዚኹ ከቀጠለም፣ የከፋ ፍጻሜ ሊያስከትል እንደሚችል ከወዲሁ ታስገነዝባለች ብሏል መግለጫው።

ዋዜማ የተመለከተችው መግለጫ እንደሚያብራራው ፣ የአርቲስት ሐጫሉ ሁንዴሳን ሞት ተከትሎ በኦሮምያ ክልል በተቀሰቀሰው የተቀነባበረ ጥቃት የክልሉ ባለስልጣናትና የፀጥታ መዋቅር ዜጎችን ከጥቃት አስቀድሞ የመከላከል እና የመጠበቅ፣ ፍትሕን የማስፈንና ተጎጂዎችን በአግባቡ የመካስ ሓላፊነታቸውን በወቅቱ እና በብቃት ሲወጡ አላየሁም ብላለች ቤተክርስቲያኗ።

ቤተክርስትያኗ አደጋውን ተከትሎ 260 አባላት ያሉት አጣሪ ቡድን አቋቁማ በስድስት አህጉረ ስብከት የሚገኙ 25 ወረዳዎች በማሰማራት የጉዳቱን መጠንና ሁኔታ መረጃ አሰባስባለች።

አጣሪው ቡድን ተጎጂዎችንና በማነጋገር እና ጉዳት የደረሰባቸውን አካባቢዎች በመጎብኘት ባቀረበው ሪፖርት በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች፣ የመንግሥትን መዋቅር ተገን ያደረጉ የእምነት እና የብሔር ጽንፈኞች አስቀድመው ከተደራጁ ኀይሎች ጋራ በመቀናጀት የፈጸሙት ስልታዊ እና አረመኔያዊ ጥቃት ዋና ዒላማ፣ ኦርቶዶክሳውያን ምእመናን እንደነበሩ አረጋግጫለሁ ብላለች ቤተክርስቲያኗ።

ከሰኔ 22 ቀን ምሽት ጀምሮ እስከ ሰኔ 24 ቀን 2012 ዓ.ም. ድረስ ባሉት ሦስት ተከታታይ ቀናት በተፈጸመው በዚያ ጥቃት፥ ከ67 በላይ ምእመናን በግፍ እና በአሠቃቂ ኹኔታ ተገድለዋል፤ 38 ምእመናን ቋሚ(ከባድ)፣ 29 ምእመናን ደግሞ ቀላል የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፤ ከሰባት ሺሕ በላይ ምእመናን ከመኖሪያቸው ከመፈናቀላቸው ባሻገር፣ በተለያየ ደረጃ ለሚገለጽ ሥነ ልቡናዊ እና ሥነ አእምሯዊ ቀውስ ተዳርገዋል፤ ከአምስት ቢልዮን ብር በላይ የሚገመት ንብረታቸውንም በዘረፋ እና በቃጠሎ ማጣታቸውን፣ ከዐቢይ ኮሚቴው የመጀመሪያ ደረጃ ሪፖርት ለመረዳት ተችሏል፡፡

ከረፈደም ቢሆን መንግስት ወንጀለኞችን ለህግ ለማቅረብ የጀመረውን ጥረት አጠናክሮ እንዲቀጥል ቤተክርስቲያኗ ጠይቃለች።

መንግስት በተሳሳቱ ትርክቶች መነሻነት በቤተክርስቲያኗና በምዕመናን ላይ እየተባባሰ የመጣውን ኾነ ተብሎ የሚፈጸም ኦርቶዶክሳውያንን የማሣቀቅ እና የማዳከም ሃይማኖት ተኮር ጥቃትን አስቀድሞ በመከላከል፣ ፍትሕን በማስፈን፣ ተጎጂዎችን በአግባቡ በመካስ እና በማቋቋም፣ ሕገ መንግሥታዊ ግዴታቸውን እንዲወጣ ቤተክርስቲያን በአጽንዖት ታሳስባለች፡፡

የቤተ ክርስቲያኒቱ አመራር ከቅርብ አመታት ወዲህ በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች በቤተክርስቲያኗና በምዕመናን ላይ የተባባሰውን ጥቃት ለማስቆምና አጥፊዎችንም በህግ ለመጠየቅ ከክልል መንግስታት ጋር የተደረጉ ውይይቶች ገንቢ እንደነበሩ ቢስማማም ከኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት የወቅቱ አስተዳደር ጋር ያለው ግንኙነት ክፍተቶች እንዳሉበት የሚያምኑ መሪዎች መኖራቸውን የዋዜማ ምንጮች ጠቅሰዋል። ይህን ልዩነት በአደባባይ ከመግለጽ ለመቆጠብ መወሰኑን ዋዜማ ተረድታለች።

ምዕመናንም በአሁኑ ወቅት በአስቸጋሪ መልኩ ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር ጭምር ተጋፍጠው ያሉ ተጎጂዎችን በመርዳትና በመደገፍ በአንድነት እንዲቆሙ ቤተክርስቲያኗ ጠይቃለች። [ዋዜማ ራዲዮ]

——–

ማስታወሻ፤ ቀደም ባለው የዚህ ዜና አይነቴ፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ ከወቅቱ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ጋራ ያላት ግንኙነት በመግለጫው እንደተካተት ተጠቅሶ የነበረ ቢሆንም ጉዳዩ አለመካተቱን፣ ሆኖም ውይይት እንደተደረገበት በመረዳታችን ዜናው በዚሁ መንፈስ ተስተካክሏል።

PHOTO- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን በቅርቡ በኦሮሚያ ክልል በተከቷዮቿና በደብሮቿ ላይ አነጣጥሮ የተፈጸመ ነው ያለችውን ጥቃት በተመለከተ ነገ፣ ነሐሴ 20 ቀን፣ መግለጫ ልትሰጥ ነው። መግለጫው ጥቃት የተፈጸመባቸውን አካባቢዎች ተዘዋውሮ በጎበኘው የቤተ ክርስቲያኒቱ ልኡካን ቡድን ቀዳሚ ሪፖርት ላይ የተመሠረተ እንደሚሆን ታውቋል።

ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው ምንጮች ለዋዜማ እንደገለጹት የልኡካን ቡድኑ አጠቃላይ ግምገማ በመንግሥት ላይ የከረረ ወቀሳና ትችት የሚያንጸባርቅ ነው። ቤተክርስቲያኒቱ ባለፉት ሁለት ዓመታት ስታንጸባርቅ የነበረው ትችት ለዘብ ያለና በአብዛኛው ከባለሥልጣናት ጋራ በሚደረጉ ስብሰባዎች ብቻ የተወሰነ እንደነበር ያስታወሱት የዋዜማ ምንጮች፣ የሰሞኑ ሁኔታ በቤተ ክርስቲያኒቱ መሪዎችና ተከታዮች ዘንድ ከፍተኛ የጥቃትና የቁጭት ስሜት መፍጠሩን ያረጋግጣሉ።

የነገው መግለጫ ይህ ስሜት በመጠኑ የሚገለጽበት እንደሚሆን ዋዜማ ከምንጮቿ ተረድታለች። መግለጫው በቤተክርሲቲያኒቱ ተከታዮችና ተቋማት ላይ የደረሰውን ጉዳትና የመልሶ ማቋቋም ጉዳዮች የሚዳስስ ይሆናል።

ዝርዝሩን ይዘን እንመለሳለን

ዋዜማ ራዲዮ- በአዲስ አበባ ሰፊ የመሬት ወረራ፣ ይፋዊና ህጋዊ ባልሆነ መንገድ የመሬት ዕደላ፣ በህዝብ ገንዘብ የተሰሩ የጋራ መኖሪያ ቤቶችን ግልፅ ባልሆነ መንገድ ዕጣ ላልደረሳቸው ሰዎች መስጠት ባለፉት ወራት በስፋት የታዩ ክስተቶች ናቸው። በጉዳዩ ላይ የከተማው አስተዳደርም ሆነ ያገባኛል የሚል የመንግስት አካል ማብራሪያና ምላሽ አልሰጠም። ችግሩን ለማቆም የሚያስችል እርምጃም አልወሰደም። የከተማው ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ የችግሩ አካል እንጂ ችግሩን ለመፍታት ሙከራ እንኳን ሲያደርጉ አልታዩም። ከመሬት ቅርምትና ከጋራ መኖሪያ ቤት ጋር በተያያዘ የአዲስ አበባ ነዋሪ ምላሽ ከሚፈልግባቸውን ጉዳዩች ዋዜማ ከዚህ በታች በግርድፉ ተመልክታለች።

ቤት ለተሰጣቸው ተፈናቃዩች ሌላ የተሻለ ቤት የመገንባት ዕቅድ

ከሁለት አመት በፊት በኦሮምያ እና በሶማሌ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎች በተነሳ ግጭት ሳቢያ ከመኖርያ ቀዬአቸው ከተፈናቀሉት ውስጥ በአዲስ አበባ ለሰፈሩት ተፈናቃዮች የከተማ አስተዳደሩ ተለዋጭ አዲስ ቤት እንደሚሰራላቸው ራሳቸው ታከለ ኡማ ለተፈናቃዮቹ መናገራቸውን ለማረጋገጥ ችለናል። ይሄም የቤት ግንባታ በፍጥነት የሚተገበር እንደሆነ ምክትል ከንቲባው ገልጸዋል። ዋዜማ ራዲዮ ይህን በአቃቂ ቃሊቲ ክፍለ ከተማ ኮዬ ፈጬ የጋራ መኖርያ ቤቶች አካባቢ ካሉት የተፈናቃዮች መኖርያ ውስጥ ከሚኖሩ ነዋሪዎችና ከከተማ አስተዳደሩ ምንጮቻችን ማረጋገጥ ችለናል።

ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ለተፈናቃዩቹ የተሻለ ቤት ለመገንባት መጀመርያ ቃል የገቡት ይህን ቃል የገቡት የረመዳን ጾም ፍቺ በአል እለት የበአል ማክበሪያ ስጦታን በመኖሪያ ቤቶቹ ላሉ የእስልምና እምነት ተከታዮች ለማበርከት ወደ ስፍራው በሄዱበት ወቅት ነው። በስፍራው ላሉ ተፈናቃይ የኦሮሞ ተወላጆች አሁን ከሚኖሩበት የተሻለ ቤት ተገንብቶላቸው ወደዚያው እንደሚገቡ ቃል ገብተውላቸዋል።

በኦሮሚያ እና ሶማሌ ክልል አዋሳኝ ቦታ በተነሳ ግጭት ምክንያት ለተፈናቀሉ ሰዎች እያንዳንዳቸው በ48 ካሬ ላይ ያረፉ በሺዎች የሚቆጠሩ የብሎኬት ቤቶች በብዙ ወጭ ከተገነባ በሁዋላ : በመቶዎች የሚቆጠሩ ተፈናቃይ አባወራዎችም በዚያው ቤቶቹ ተረክበው መኖር ከጀመሩ በሁዋላ እንደገና ተለዋጭ ቤት ይገነባላችሁዋል በሚል ምክትል ከንቲባው መናገራቸው ግርታንና ጥያቄን የሚያስነሳ ሆኗል።

ዋዜማ ራዲዮ ከአካባቢው ነዋሪዎች እንደሰማችው ለተፈናቃዮቹ በተሰሩት ቤቶች ውስጥ በአባወራ ደረጃ ወደ ሰባት መቶ የሚጠጉ : በግለሰቦች ደረጃ ሲቆጠር ደግሞ 2, 700 አካባቢ ሰዎች ይኖራሉ። በጥቅሉ በሺህ የሚቆጠሩ ቤቶች የተገነቡና በመገንባት ላይ ያሉ ሲሆን በቀጣይም በአዲስ አበባ ዙርያ በጊዜያዊ የቆርቆሮ መጠለያዎች ውስጥ እየኖሩ ያሉ ተፈናቃዮችም ወደዚሁ ኮዬ ፈጬ ኮንደሚኒየም አካባቢ እየተሰሩ ባሉ ቤቶች ተዘዋውረው ይኖራሉ ተብሎ ይጠበቃል። ለተፈናቃዮቹ አዲስ የመኖሪያ ቤት የሚገነባ ከሆነ አሁን እየተገነቡ ያሉትና ከዚህ ቀደም የተገነቡት መኖሪያዎች ለምን ዓላማ እንደሚውሉ አልያም ላማን ተላልፈው ሊሰጡ እንደታሰበ የተገለፀ ነገር የለም።

 ምክትል ከንቲባ ታከለ በዚሁ የረመዳን ጾም ፍቺ በአል ላይ በስፍራው ተገኝተው በኦሮምኛ ቋንቋ የእንኳን አደረሳችሁና ንግግር ካደረጉ በሁዋላ ቀጥሎ በአማርኛ ባሰሙት ንግግር ነው ለነዋሪዎቹ ተለዋጭ ቤት እንደሚሰሩላቸው የገለጹላቸው።
ምክትል ከንቲባው በዚሁ ንግግራቸው ; ተፈናቃዮቹ በነዚያ ቤቶች የሚኖሩት ጸሀይ ላይ ከሚሆኑ ለጊዜው በተገነቡት ቤቶች ቢሆኑ የተሻለ እንደሆነ በማሰብ : አሁን የሚኖሩበት ቤት የሚገባቸው እንዳልሆነና በጊዜያዊነት የሚኖሩበት እንደሆነ ገልጸውላቸዋል።
ምክትል ከንቲባው አክለውም ተፈናቅለው በስፍራው ላሉት ነዋሪዎች የተሻለ ቤት ግንባታ በቅርቡ እንደሚጀመርና ወደዛም እንደሚዘዋወሩ ; አሁን ያሉበትን ቤትም እንደ ጊዜያዊ መኖርያ እንዲወስዱትም ገልጸውላቸዋል። ታከለ ኡማ ይህን ሲናገሩ የከተማ አስተዳደሩ በምክትል ከንቲባ ማእረግ የመንግስታዊ አገልግሎቶች አስተባባሪ እንዳወቅ አብጤ እና የብልጽግና ፓርቲ የአዲስ አበባ ጽህፈት ቤት ሀላፊ ተስፋዬ በልጅጌ በስፍራው ነበሩ።

ምክትል ከንቲባ ታከለ በንግግራቸው አዲሶቹ ቤቶች የት እንደሚገነቡ አልገለጹም።
አሁን ላይ ኮዬ ፈጬ ኮንደሚኒየም አካባቢ ከኦሮሚያና ሶማሌ ክልል አዋሳኝ አካባቢ ለተፈናቀሉ ዜጎች የተሰሩት ቤቶች አብዛኛው ኢትዮጵያዊ ከሚኖርባቸው ቤቶች አንጻር ጸሀይ ለመከላከል የሚባሉ እንዳይደሉ የቤቶቹን ቁመና ያየ ሊመሰክረው የሚችለው ሀቅ ነው።

በሌላ በኩል ግጭት የነበረባቸው ቦታዎች አሁን ላይ ሰላም ያለ እንደመሆኑ ተፈናቃዮቹም ወደዚያ ተመልሰው የቀድሞ ኑሯቸውን እና ስራቸውን መቀጠል ሲችሉ በተለያዩ መጠለያዎች አቆይቶ ቋሚ ተረጂ የማድረጉ ነገር ተገቢ እንዳልሆነ ይነሳል። ይህም ብቻ ሳይሆን በአዲስ አበባ አቃቂ ቃሊቲ ክፍለ ከተማ ኮዬ ፈጬ ኮንደሚኒየም አካባቢ የተሰሩት “ሰርቪስ ቤቶች” ሲሆኑ አሰራራቸውም ቦታና ወጪ ቆጣቢ ያልሆነ በደፈናው የቦታ ብክነት የታየበት እንደሆነ በመሀንዲሶች ይተቻል። በዚህ ቦታ ብቻ ሳይሆን በአዲስ አበባ ዙርያ እና በብዙ የኦሮምያ ከተሞች በመጠለያ ውስጥ ያሉ ተፈናቃዮች ያለ ስራ ተረጅ ሆነው እንዲቆዩ መደረጉ ተገቢ አለመሆኑ ይነሳል።

የጋራ መኖርያ ቤቶች እደላው ነገር

በአዲስ አበባ ነዋሪዎች በመኖርያ ቤት እጦት እንግልት እየደረሰባቸውና እየቆጠቡና እጣም ወጥቶላቸው ቤቶችን መረከብ ሳይችሉ በቆዩበት በአሁኑ ጊዜ የከተማ አስተዳደሩ የጋራ መኖርያ ቤቶችን በተመለከተ እየተከተለ ያለው አካሄድ በነዋሪዎች ዘንድ ከፍተኛ ጥርጣሬ አሳድሯል።

 ከ18 ሺህ በላይ የ40/60 የጋራ መኖርያ ቤቶች ለባለ እድለኞች ባለፈው አመት እጣ ወጥቶላቸው የቤቱን 40 በመቶ ዋጋ በመክፈል ውል ገብተው ቀሪውን 60 በመቶ ብድር መክፈል ጀምረውም ብዙዎቹ ቤቶች ተጠናቀው እስካሁን አልተሰጣቸውም። በጎን ግን መገናኛ ገቢዎች ሚኒስቴር አጠገብ ያሉ የተወሰኑ ብሎኮች ገቢዎች ሚኒስቴር ራሱ ለሰራተኞቹ ገዝቷቸው ነው ተብሎ እየተኖረባቸው ነው። በጋራ መኖርያ ቤት መርሀ ግብር ተሰርተው በዚህ መልኩ መሸጣቸውም ጥያቄ የሚያስነሳ ነው።

በሌላ በኩል ካለፈው አመት ወዲህ በተለያዩ ሳይቶች ያሉ ባዶ የጋራ መኖርያ ብሎኮች ግልጽ ባልሆነ መልኩ ለግለሰቦች እየተሰጡ ነው።ዋዜማ ራዲዮ የኦሮምያ ክልል ሰራተኞች የቤቶቹ ባለቤቶች ውስጥ እንዳሉበት አረጋግጣለች። እጣ ወጥቶላቸው እስካሁን መረከብ ባለመቻላቸው ችግር ውስጥ ላሉ ባለ እድለኞች በፍጥነት መፍትሄ ሳይቀመጥ የከተማ አስተዳደሩ ለሌላ የጋራ መኖርያ ቤት እደላ መጣደፉም አጠያያቂ ነው። የከተማ አስተዳደሩ ለልማት ተነሽ አርሶ አደሮችና ቤተሰቦቻቸው ከሀያ ሺህ በላይ የጋራ መኖርያ ቤቶች መሰጠቱ ይታወሳል።በጋራ መኖርያ ቤቶች ስር ያሉ የንግድ ቤቶችም የካሳው አካል ናቸው።

ባለፉት ወራት በአዲስ አበባ ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ትእዛዝ የጋራ መኖርያ ቤቶችን : ቤቶቹን ለማግኘት ላልቆጠቡ የኦሮምያ ክልል ሰራተኞች እንዲሰጥ መደረጉን ዋዜማ ከራሳቸው ከዕድሉ ተጠቃሚዎች አረጋግጣለች።

መንግስታዊ ድጋፍ ያለው የመሬት ቅርምት

 በአዲስ አበባ ከተማ ያለው የመሬት ወረራ መንግስታዊ መደበኛ ስራ የሚመስል ገጽታ አለው። ድርጊቱ ከከተማ አስተዳደሩ ዋና መስሪያ ቤት እስከ ክፍለ ከተማ ድረስ በመናበብ እየተከወነ ያለ ነው። ቦሌ : አቃቂ ቃሊቲ እና ንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተሞች አሁን ላይ በዋናነት የመሬት ወረራው የሚከናወንባቸው ናቸው። በነዚህ ክፍለ ከተሞች በተለያየ ምክንያት ሰፋፊ ባዶ ቦታዎች ያሉ በመሆኑ ወረራው ተጧጡፎባቸዋል። በዚህ ውስጥ በአንድ ይዞታ ብቻ በቦታ አጣሪዎችና በክፍለ ከተማ የመሬት ባንክ ሀላፊዎች እንዲሁም በከተማ አስተዳደሩ ባለስልጣናት መካከል ሚሊየን ብሮች ይንቀሳቀሳሉ።ዋዜማ ራዲዮም ይሄን አረጋግጣለች።

 ለአብነት ለአቃቂ ቃሊቲ ክፍለ ከተማ እና ንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ አማካይ ከሆነው በተለምዶ ስሙ ሀይሌ ጋርመንት ከሚባለው ሰፈር ጀምሮ በገላን ኮንደሚኒየም ጀርባ አልፎ አቃቂ ኬላ እስከሚባለው አካባቢ ብዙ ቦታዎች አስፓልት ዳርም ሆነ ውስጥ ለውስጥ ታጥረው ይታያሉ።በጀሞ : ለቡ እንዲሁም በሰሚት ሰፊ የመሬት ወረራዎች ተካሂደዋል : እየተካሄደም ነው። እነዚህ ወረራዎች በተለያዩ መንገዶች እንደሚካሄዱ ዋዜማ ራዲዮ ተረድታለች።

ግለሰቦች የልማት ተነሽ አርሶ አደር መሆናቸውን የሚያሳይ የተጭበረበረ ሰነድ በጉቦ እንዲሰራላቸው ማድረግ አንዱ መሬት መቸብቸቢያ መንገድ ነው። ይህ የተደረገለት ግለሰብ በሚሊየን የሚቆጠር ገንዘብ ለክፍለ ከተሞች መሬት ነክ ሰራተኞች እንደሚከፍል አረጋግጠናል። ሰነድ የሚዘጋጅለት ግለሰብም ለራሱ 500 ካሬ ሜትር : በልጆቹ ስም ደግሞ ከ70 ካሬ ሜትር ጀምሮ እንዲገዛ ሊመቻችለት ይችላል። የመሬቱ ባለቤት የሚሆነው ግለሰብም ለከፈለው በሚሊየን የሚቆጠር ገንዘብ የልማት ተነሽ አርሶ አደር እንደሆነ የሚያሳይ ሙሉ ሰነድ ተዘጋጅቶ ይሰጠዋል ይዞታውንም ያጥራል። በዚህ ሂደት ውስጥ የመሬት ባንክ ሰራተኞች ይዞታን የተመለከቱ ቁልፍ ሚናን ይወጣሉ። በመሀል ባለ ገንዘብ ግለሰብንና የመንግስት ሰራተኞችን የሚያገናኙ ደላሎች አሉ።
ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ከአርሶ አደሮች ከ400 ሺህ ካሬ መሬት በላይ በአቶ ለሚ ታዬ ተጭበርብሮ ከተወሰደ በሁዋላ በተቀናጀ ስራ አስመልሰናል ካሉ በሁዋላ መሬቱ ባልታወቀ ሁኔታ እየተሸነሸነ መታጠር መጀመሩን ተመልክተናል። 

 ሌላው የመሬት ቅርምት መንገድ መሬት ባንክ ውስጥ የሌሉ መሬቶችን እየለዩ ማጠር ነው። ይህ በብዙ የከተማው አካባቢዎች የታየ ግልጽ የመሬት ችብቸባ ነው። ቆይቶ ተጠያቂነት እንዳይመጣ ይዞታዎችን ከመሬት ባንክ የማውጣት ስራዎችም ይሰራሉ። ነገሩ ተራ ህገወጦች ብቻ በየስፍራው የሚያጥሩት የመሬት ጉዳይ ሳይሆን በርካታ ሚሊየን ብሮች በየእርከኑ ያሉ የከተማ አስተዳደሩ ሰራተኞች ኪስ የሚያስገባ የመሬት ወረራ ሂደት ነው። በየጊዜው መሬት ተወረረ በተባለ ማግስት ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ የክፍለ ከተማ አመራሮችና የጸጥታ ሀይሎችን ሰብስበው እርምጃ እንዲወሰድ ግብረ ሀይል አቋቁሜያለሁ ይሉና : ለይስሙላ የተወሰኑ መሬት ወራሪዎች ሰለባ ይሆኑና ቀሪው እንደተወረረ መቆየቱ ነው።

አድሏዊ አሰራር

 ታከለ ኡማ በምክትል ከንቲባነት በሚመሯት ከተማ ብዙ አድሏዊ ስራዎች እንደሚሰሩ ቅሬታዎች ይቀርባሉ። በተለይ ከስራ ፈጠራ ጋር በተያያዘ ያሉ አሰራሮች ብዙ ጉድለት ያለባቸው ናቸው ።በርካታ ወጣቶች አዲስ ብድርና ቁጠባ ያበደራቹኋል ተደራጅታችሁ የንግድ ፍቃድ አውጡ : ለስድስት ወራት የመስሪያ ቦታ ተከራዩ ተብለው የስድስት ወር ክራይ ከከፈሉ በሁዋላ ብድር ተሰጥቶ አልቋል : የምንሰጣቹ ገንዘብ የለም መባላቸውን ለዋዜማ ራዲዮ ቅሬታ ያቀረቡ አሉ። ዋዜማ ራዲዮ ብድሩ አይሰጣችሁም መባላቸውን ከአዲስ ብድርና ቁጠባም አረጋግጧል። የአዲስ ብድርና ቁጠባ ተቋም ከሁለት ቢሊየን ብር በላይ ያለ ምንም በቂ ተያዥ ሲሰጥ እንደነበርም ከዚህ ቀደም መዘገባችን ይታወሳል።በተለያዩ አካባቢዎች ባሉ የጋራ መኖርያ ቤቶች ዙርያ ያሉ ቦታዎች በላስቲክና ቆርቆሮ የሚሸነሸኑ የንግድ ቦታዎችም የሚሰራጩበት መንገድ እንዲሁ አድሏዊ ነው።

የምክትል ከንቲባው ቢሮ በጉዳዩ ላይ ምላሽ እንዲሰጠን ለሁለት ወራት ያህል ደጋግመን ብንጠይቅም ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀርተዋል።[ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ባለፈው ሳምንት የአመራሮች ምደባን አካሂዷል። የአዲሱ የአመራር ምደባ የባንኩን ደካማ አፈጻጸም ያስተካክላሉ ተብለው ከጥቂት ወራት በፊት ወደ ባንኩ ፕሬዝዳንትነት የመጡት አቶ አቢ ሳኖ ሀላፊ ከሆኑ በሁዋላ የተፈጸመ የመጀመርያው ምደባ ነው።

አቶ አቢ ሳኖ እንደ አዲስ የንግድ ባንክ ፕሬዝዳንት ከመሆናቸው ከአመታት በፊትም ባንኩን በፕሬዝዳንትነት ማገልገላቸው የሚታወስ ሲሆን ፣ የኦሮምያ ኢንተርናሽናል ባንክን ከመሩ በሁዋላ ነው አቶ ባጫ ጊናን ተክተው ወደ ንግድ ባንክ ፕሬዝዳንትነት የተመለሱት።

ባለፈው ሳምንት የባንኩ የዳይሬክተሮች ቦርድ ሊቀመንበር አቶ ተክለወልድ አጥናፉም ባጸደቁት መልኩ አዲሱ ምደባ ተግባራዊ ሆኗል። የምክትል ፕሬዝዳንቶቹ ምደባ ሲካሄድም ከዚህ ቀደም 24 የነበሩትን የባንኩን ምክትል ፕሬዝዳንቶች ቁጥር ወደ 18 ዝቅ በማድረግና በፕሬዝዳንቱ እና በምክትል ፕሬዝዳንቶች መካከል የነበረ የቺፍ ኦፊሰር አደረጃጀት እንዲቀር በማድረግ ነው።

በብዙዎች ዘንድ የአቶ ባጫ ጊናን መነሳት ተከትሎ የሚኖረው አዲስ ምደባ እሳቸው ያመጧቸውና ባንኩን ለችግር የዳረጉት የማኔጅመንት አባላት ላይ ሰፊ ለውጥ ይደረጋል ተብሎ ቢጠበቅም የተደረገ ለውጥ አለመኖሩን ሰምተናል። በአቶ ባጫ የንግድ ባንክ ፕሬዝዳንትነት የነበሩ ምክትል ፕሬዝዳንቶች ሙሉ ለሙሉ በሚባል ደረጃ አሁንም እንዲቀጥሉ ተደርጓል። የአቶ ባጫ አመዳደብ ከችሎታ ይልቅ ማንነት ላይ ያተኮረ እንደነበር መነሳቱ ባንኩን ለችግር እንደዳረገው ሲነሳ ቆይቷል።

ዋዜማ ሬድዮ ባገኘችው መረጃ መሰረትም በአቶ ባጫ ፕሬዝዳንትነት ከኦሮምያ ህብረት ስራ ባንክና አዋሽ ኢንተርናሽናል ባንክ ተሹመው የንግድ ባንክ ምክትል ፕሬዝዳንትና ከፍተኛ ሀላፊ የሆኑት ማክዳ ኡመር ፣ ኑሪ ሁሴን የወለድ ነጻ ባንክ አገልግሎት ም/ፕሬዝዳንት ፣ ደረጄ ፉፋ የደቡብ ምእራብ ሪጅን ም/ ፕሬዝዳንት፣ ሳሙኤል ተስፋሁነኝ የሰሜን ምስራቅ ሪጅን ም/ፕሬዝዳንት፣ ሱሪ ፈቀታ የህግ አገልግሎት ምክትል ፕሬዝዳንት እና አሊ አህመድ የስትራቴጂ ፕላን ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው እንዲቀጥሉ ተደርገዋል።

የምክትል ፕሬዝዳንቶቹ ቁጥር ከ24 ወደ 18 ዝቅ በማለቱ ምክንያት ስድስት አመራሮች እስካሁን ምደባ አላገኙም። በሌላ በኩል አቶ ባጫ ወደ ፕሬዝዳንትነት ከመምጣታቸው በፊት ምክትል ፕሬዝዳንት የነበሩት ፍቅረስላሴ ዘውዱ ፣ ኤፍሬም መኩሪያ ፣ዮናስ ልደቱ ፣ጥሩብርሀን ሀይሉ ፣ ይስሀቅ መንገሻ ፣ ዳዊት ቀኖ ፣ ኪዳኔ መንገሻ እና ዮሀንስ ሚሊዮን አሁንም በተለያዩ ዘርፎች ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው እንዲቀጥሉ ተመድበዋል።

ይህ መሆኑ በባንኩ ውስጥ ስር ነቀል ለውጥ አለመካሄዱን የሚጠቁም ነው ሲሉ የባንኩ ምንጫችን ነግረውናል። ምናልባትም ጠንካራ የአመራሮች የአፈጻጸም ግምገማ ኖሮ ቢሆን ምክትል ፕሬዝዳንቶቹ ባሉበት የሚቀጥሉበት ሁኔታ ላይኖር ይችል ነበር የሚል ግምት እንዳላቸው የባንክ ባለሙያዎች ያስረዳሉ።

ሌላ የባንኩ ምንጫችን እንደነገረን አሁን ያሉት አመራሮች እንዲቀጥሉ የተደረጉት አቶ በቃሉ ዘለቀ ከባንኩ ፕሬዝዳንትነት ከተነሱ በሁዋላ የአቢሲኒያ ባንክ ፕሬዝዳንትነትን ሲይዙ የወሰዷቸው በርካታ የንግድ ባንክ የቀድሞ አመራሮችና ወደ ሌላ ባንኮች ያመሩ ግለሰቦች እንዲመለሱ ጥሪ ተደርጎላቸው ፍቃደኛ ስላልሆኑም ነውም ብለውናል።

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በተለይ በዚህ አመት አይቶት በማያውቀው ሁኔታ ያቀደውን ቁጠባና እና ትርፍ ማሳካት አቅቶት ተቸግሮ ታይቷል ።የሰጠው ብድርና ወጭ ከፍተኛ ስለነበረም ያገኘው ትርፍ ባቀደው ልክ አይደለም።

በ2012 አ.ም የታቀደው ተቀማጭ ብር 100 ቢሊየን ብር ሲሆን የተሳካው 54 ቢሊየን ብር ነው።ይህ ካለፉት ሁለት አመታት አንጻር ዝቅተኛ ነው።የ2011 አ.ም ተቀማጭ ገንዘብ 89 ቢሊየን ብር ነበር።የ2010 አ.ም ደግሞ 87 ቢሊየን ብር ነበር።በተቀማጭ ገንዘብ ከሁለቱም አመታት አንጻር በጣም ቀንሷል። የ2012 አ.ም ትርፍ 14 ቢሊየን ብር ነው።ይህ ከእቅዱ አንጻር 36 በመቶ የቀነሰ ነው።ከ2011 አ.ም አንጻር ደግሞ 10.3 በመቶ ቀንሷል።በ2012 አ.ም 42.5 ቢሊየን ብር ወጭ አደርጋለሁ ቢልም ወጪው ግን 55 ቢሊየን ብር ሆኗል።ይህም 64.3 ቢሊየን ብር ገቢ ለማግኘት አስቦ 69 ቢሊየን ገቢ ቢያገኝም ወጪው ስለናረ ብዙም ውጤታማ አላደረገውም። [ዋዜማ ራዲዮ]

  • ሕግ ተላልፈዋል የተባሉ የሳተላይት ስርጭቶችን በዘላቂነት ለማስቆም ጥረት እየተደረገ ነው

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) በቅርቡ ካስተላፋቸው ፕሮግራሞች ውስጥ የሙያ ስነ ምግባር ጉድለት ታይቶባቸዋል ፣ የህገ መንግስት ጥሰትም ተስተውሎባቸዋል ፣ እንዲሁም የብሮድካስት አዋጁን ጥሰዋል በተባሉት ላይ ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን የግብረ መልስ ማስጠንቀቂያ እንደደረሰው ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) የ”ኢትዮጵያ” የሚል ስያሜ ይኑረው እንጂ የሚሰራቸው ስራዎች መላው ኢትዮጵያውያንን መወከሉ ላይ ጥያቄ የሚያስነሳ ተግባር ውስጥ ገብቷል የሚሉ ቅሬታዎች ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን እንደተነሳበት ሰምተናል።

በተለይ እውቁ የኦሮምኛ ሙዚቃ አቀንቃኝ ሀጫሉ ሁንዴሳ ከተገደለ በሁዋላ በኢቢሲ የተላለፉ ፕሮግራሞች የማስጠንቂያ ግብረ መልስ ከባለስልጣኑ እንዲላክለት መነሻ እንደሆነ ከደብዳቤው ይዘት መረዳት ችለናል። የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ግድፈቶች ናቸው የተባሉ የተወሰኑ የፕሮግራም ይዘቶች የተላለፉበት ሰአት ጭምር ተዘርዝረው ከባለስልጣኑ በተላከለት የማስጠንቀቂያ ደብዳቤ ውስጥ ተካቷል።

በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን እየተጋበዙ ቃለ መጠይቅ የሚሰጡ “ምሁራን” ሲያነሷቸው የተደመጡ አስተያየቶችም ማስተካከያ እንዲረግባቸው በባልስጣኑ ደብዳቤ በማስጠንቀቂያነት ተገልጿል። 

 የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን በመንግስት ለሚታዘዘው ኢቢሲ እንዲህ አይነት ማስተካከያን መጻፉ በራሱ እንደ መልካም ጅምር ይወሰድ እንጂ ባለስልጣኑ ከዚህ ቀደም በፌዴራል መንግስት በማይተዳደሩት ትግራይ ቲቪ እና የህወሀት ልሳን በሆነው ድምጸ ወያኔ ላይ ተመሳሳይ ደብዳቤ ስለተጻፈ አድሏዊ ተቋም ላለመባል ያደረገው ይሁን አይሁን ወደፊት በሚኖሩ ተግባሮቹ የሚወሰን ይሆናል። ሁለቱ በትግራይ የሚንቀሳቀሱ የቴሌቭዥን ጣብያዎችን ከሳተላይት ወርደው የነበረው በባለስልጣኑ በቀጥታ እንዳልሆነም መገለጹ ይታወሳል። ሁለቱ ጣብያዎች ሳተላይት ላይ የወጡት ከኢቢሲ በውሰት በወሰዱት ፍሪኩዌንሲ ስለሆነ እርምጃው ላይ ሌላ የመንግስት አካልም አንደተሳተፈበት ዋዜማ ተረድታለች።

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን በተለያየ የህግ ጥሰት ውስጥ ላገኘሁዋቸው በርካታ መገናኛ ብዙሀንም የማስጠንቀቂያ ደብዳቤን ጽፌያለሁ ብሏል። ቻናሎችን የማዘጋት እንቅስቃሴዎችንም ሲያደርግ መቆየቱን ሰምተናል። ቢሆንም ትግራይ ቲቪና ድምጸ ወያኔን ከሳተላይ የማውረዱ ስራ ቢሰራም በሌላ መንገድ ተመልሰዋል።

አሁን እስር ቤት ባለው ጃዋር መሀመድ ይመራ የነበረው የኦሮሞ ሚድያ ኔትወርክ (OMN) ከአርቲስት ሀጫሉ ሁንዴሳ መገደል በሁዋላ በቀጥታ ስርጭት ህዝብን በህዝብ  ላይ የሚያነሳሱ መልእክቶችን አስተላልፏል በሚል የአዲስ አበባ ቢሮው እንዲዘጋና ሰራተኞቹም በቁጥጥር ስር ቢውሉም ጣብያው ከውጭ የሚያስተላልፈውን ስርጭት ግን ማስቆም አልተቻለም። ኦኤምኤን እስከ አሁን ስርጭቱን ሲያስተላልፍበት የነበረውን ፍሪኩዌንሲ ቀይሮ እየሰራ መሆኑንም በነባሩ ቻናል ላይ እያስተዋወቀ ነው።

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ተገቢ ያልሆነ ስራ ሰርተዋል ያላቸውን ጣብያዎች በዘላቂነት ማገድ ያልቻለውም ለጣብያዎቹ ሳተላይት ላይ መግቢያ ፍሪኩዌንሲ የሚሰጧቸው የሌሎች ሀገራት ኩባንያዎች በመሆናቸው ነው። ለዚህም በየሀገራቱ እየሄዱ የሳተላይት አቅራቢ ኩባንያዎቹን ማግባባት ያስፈልጋል። ይህንን ለማሳካት የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ጋር እንቅስቃሴ እንደጀመረ ሰምተናል።

በተለይ ኦኤምኤን ያሰራጫቸውን ህዝብን ከህዝብ የሚያጋጩ ፕሮግራሞችም ወደ እንግሊዝኛ ተተርጉመው ለሳተላይት አቅራቢ ኩባንያዎቹ ለማቅረብ እየተሰራ መሆኑን ከውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ምንጮች ሰምተናል። ይህ ሂደት ፈታኝ ቢሆንም ኩባንያዎቹን የማግባባቱ ስራ በመልካም ሁኔታ ከተከናወነ ውጤት እንደሚያመጣ መንግስት ዕምነት ጥሎበታል። [ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በአዲስ አበባ ከተማ ከሚገኙ ልማት ድርጅቶች መካከል አንዱ ሆነው አዲስ አበባ ከተማ ሲኒማ ቤቶች አስተዳደር በአራት ወራት ውስጥ ብቻ በኮሮና ምክንያት ሁለት ሚሊየን አንድ መቶ ሃምሳ ሺህ ብር ማጣቱን ዋዜማ ከቅርብ ምንጮች ስምታለች።

አስተዳደሩ ኪሳራው የደረሰበት የኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ለመግታት በከተማዋ ከተወሰዱ እርምጃውች መካከል አንዱ በሆነው  ሲኒማ ቤቶች እንዲዘጉ የሚለውን መመሪያ ተከትሎ የስራ እንቅስቃሴ በመቆረጡ  ነው፡፡

በአዲስ አበባ ከተማ ሲኒማ ቤቶች አስተዳደር ስር የሚገኙ ሲኒማ ቤቶች ቀደም ሲል ለዕይታ ከሚያቀርቧቸው የሀገር ውስጥ እና ውጭ ፊልሞች በተጨማሪ በርካታ ፊልሞች ተመርቀው ለመታየት ዝግጅት እያደረጉ በነበረበት ወቅት ህጉ መተላለፉ የከፋ  ኪሳራን በሙያተኛው እና በሲኒማ ቤቶቹ ላይ አስከትሏል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ ሲኒማ ቤቶች አስተዳደር የ 16 ሚሊየን ብር ድጋፍ እንዲደረግለት ጥያቄንም አቅርቧል። ገንዘቡን ያረጁትን ሲኒማ ቤቶች በማዘመን ለገበያ ተወዳዳሪ በማድረግ የተሻለ ትርፍ ለማግኘት አቅዷል። ገንዘቡ ከተፈቀደ አሁን ዝግ በሆነበት ወቅት ዕድሳት የማድረግ ዕቅድም አለ። በስሩ  ከሚተዳደሩ ሲኒማ ቤቶች መካከል  ሲኒማ አምፒር ፣ ሲኒማ ኢትዮጵያ፣አምባሳደር ሲኒማ ይገኙበታል።

በየሲኒማ ቤቶቹ በየወሩ 15 ፊልሞች ለዕይታ ያቀርቡ የነበረ ሲሆን ተመልካቾችን በወር ውስጥ ስማንያ ሺህ ያህል ተመልካቾችን ያስተናግዳሉ። ፊልም ከማሳየት በተጨማሪም ከአዳራሽ ኪራይ ገቢን ያገኝ ነበር፡፡

የልማት ድርጅት የሆነው የአዲስ አበባ ከተማ ሲኒማ ቤቶች አስተዳደር በስሩ 102 ሰራተኞችን ያስተዳድራል ፡፡ የገጠመውን ኪሳራ ተከትሎ በጠየቀው የ16 ሚሊየን ብር ድጎማ ኪሳራውን ለማካካስ እና ስራዉን እንደ አዲስ ለማነቃቃት  ሌሎች አማራጭ አሰራሮችን ለመከተል አውለዋለሁ ብሏል፡፡

የፊልም ፕሮዲሰሮች እና የተለያዩ በዘርፉ ያሉ ባለሙያዎች ሲኒማ ቤቶች አስፈላጊውን ጥንቃቄ ተደርጎ ወደ ስራ እንዲመለሱ ጥያቄ እያቀረቡ ይገኛሉ፡፡ በአስተዳደሩ ስር የሚገኙት ሲኒማ ኢትዮጵያ አንድ ሺህ ዘጠና ተመልካቾችን፣ አምባሳደር ሲኒማ አንድ ሺህ አራት መቶ እንዲሁም ሲኒማ አምፒር ስምንት መቶ ተመልከቾችን ይይዛሉ ፡፡ ሲኒማ ቤቶቹ በግማሽም ሆነ ከዚያ በታች ተመልካቾን ቀንሰው አገልግሎት ቢሰጡ የሚሉ ሀሳቦችም እየተነሱ ይገኛሉ፣ ምንም እንኳን ገና ምላሽ ባያገኙም።

የአዲስ አበባ ሲኒማ ቤቶች አስተዳደር ድርጅት በአዋጅ ቁጥር 14/1985 ዓ.ም የመንግስት የልማት ድርጀት ሆኖ የተቋቋመ  ነው፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

በዋዜማ ሪፖርተር

ዋዜማ ራዲዮ- ከድምፃዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ጋር በተያያዘ በተለይ በአዲስ አበባ ከተማ ከደረሰው የሰዎች ግድያና ንብረት ውድመት ምክንያት ተጠርጥረው በቁጥጥር ሥር የዋሉት ባልደራስ ለእውነተኛ ዴሞክራሲ ፓርቲ (ባልደራስ) ሊቀመንበር እስክንድር ነጋና ሰው በመግደልና ግጭት በመፍጠር ወንጀል ተጠርጥረው በእስር ላይ በሚገኘው የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስን (ኦፌኮ) አባል ጃዋር መሀመድ ዛሬ ረቡዕ ሐምሌ 22 2012 በፌደራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ልደታ ችሎት ምድብ ተረኛ ወንጀል ችሎት ቀረቡ፡፡

የፌዴራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ አራዳ ተረኛ ችሎት የቀረቡት አቶ እስክንድር ነጋ ፖሊስ ምርመራዬን ስላልጨረስኩ ተጨማሪ የ 14 ቀን የምርመራ ግዜ ይሰጠኝ ሲል ጠይቆ ነበር ፡፡

በባለፈው የምርመራ ጊዜ መርማሪ ቡድኑ የሰራውን ለችሎት አስረድቶ የቀሩ ምስክሮችን ቃል መቀበል የ14 ሰው አስክሬን ምርመራ ውጤት߹ ከ6 ክፍለ ከተሞች ውጪ ሪፖረት አልመጣለኝም߹የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎች ምርመራ ውጤትን ከብሔራዊ መረጃና ደኅንነት አገልግሎትና ከመረጃና መረብ ደኅንነት ኤጀንሲ ውጤት በመጠባበቅ ላይ ነኝ እንዲሁም አቶ እስክንድርን በቁጥጥር ስር ስናውል ከእጅ ስልካቸው ውጪ ላፕቶፕም ሆነ ዲስክ ቶፕ ስላላገኘን ማጣራት ስለሚቀረኝ የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ ይሰጠኝ ሲል ለችሎት ጠይቋል፡፡

የተጠርጣሪው ጠበቆች በበኩላቸው ፖሊስ በቸልተኝነት ያለ አግባብ ደንበኛችን እንዲቀጡ እያደረገ ነው። ለ28 ቀናት ደንበኛችን እስር ላይ ናቸው። የጠየቀው የምርመራ ጊዜ ሊሰጠው አይገባም ያሉ ሲሆን ጠበቆቹ አክለውም ችሎት ለመዘገብ የመንግስት ሚዲያዎች ሲገቡ የግል ሚዲያዎች መከልከል የለባቸውም ሲሉ ተከራክረዋል፡፡
ግራቀኙን የሰማው ፍርድ ቤት ፖለስ የጠየቀውን የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ ዝቅ በማድረግ 9 ቀናትን የፈቀደ ሲሆን በሚዲያዎች በኩል ጠበቆች ላነሱት አቤቱታ ማንም የተከለከለ ሚዲያ የለም የተከለከለ ካለ ቅሬታውን ማቅረብ ይችላል ብለው ተለዋጭ ቀጠሮ ለነሀሴ 1 2012 ሰጥተዋል፡፡

ጃዋር መሀመድ
የአርቲስት ሀጫሉ ግድያን ተከትሎ አስክሬን በመቀማት እና ሁከት በመፍጠር ወንጀል የተጠረጠሩት አቶ ጃዋር መሃመድ ላይ የ 12ቀን የምርመራ ግዜ ተፈቅዷል።
አመፅ እንዲፈጠር ብሄርን ከብሄር፣ ሀይማኖትን ከሀይማኖት ግጭት እንዲፈጠር በኦሮሚያ ክልል በተለያዩ ዞኖች ትእዛዝ በመስጠት በንብረት እና በሰው ሕይወት ላይ ጉዳት እንዲደርስ ማድረግ ወንጀል ና (ኦ ኤም ኤን) አመፅ በመቀስቀስም በአዲስ አበባ ብቻ ከ200 ሚሊየን ብር በላይ ንብረት ላይ በደረሰው ውድመት የተጠርጠሩት አቶ ጃዋር ፖሊስ የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ ጠይቆባቸው ነበር ፡፡

መርማሪ ቡድኑ በተሰጠው የምርመራ ግዜ የተጠርጣሪውን ቤት በድጋሚ ፈትሻለሁ ߹ከ25 በላይ ሰዎችን ቃል ተቀብያለሁ 17 የምርመራ ቡድን ወደ ኦሮሚያ ክልል ልኪያለሁ ሲል የተሰሩ ስራዎች ብሎ ለችሎት ያስረዳ ሲሆን በቀጣይ ምስክሮችን መስማት߹ የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎች ምርመራ ውጤትን መቀበል ߹ ወደ ክፍለ ሀገር የላኩዋቸው የምርመራ ቡድኖች ሪፖረት እንዲሁም ሰነዶችን ማስመርመር ስለሚቀረኝ የ 14 ቀን የምርመራ ግዜ ይሰጠኝ ሲል ፍርድ ቤቱን ጠይቋል፡፡

የተከሳሽ ጠበቆች ፖሊስ ተመሳሳይ ጉዳይን ነው ለጊዜ መጠየቂያነት ያቀረበው ምንም አዲስ ስራ አልተሰራም ስለዚህ የጠየቀው ጊዜ ውድቅ ይደረግበት ሲሉ ችሎትን ጠይቀዋል፡፡

አቶ ጃዋር በበኩላቸው “የኔ ወደዚህ አገር የመጣውት በሰላም ልታገል ነው… እስሩ ፖለቲካዊ ነው… ምርጫን ያሸንፈናል ብለው ነው ያሰሩኝ። ከ1000 በላይ የጦር መሳሪያን ከተለያዩ ኦሮሚያ ክልል ተቀብዬ ለመንግስት ያስረከብኩ ሰው ነኝ። እኔ ወንበዴ አደራጅቼ የማስበጠብጥ አይደለሁም፡፡ እኔን ከፖለቲካ ለማራቅ እና ብቻቸውን ምርጫ ለማድረግ ነው፡፡ እኔ ከምርጫ ቀርቼ የአገር ሰላምና ፀጥታ የሚመለስ ከሆነ እኔ እስር ቤት ልቀመጥ፡፡ እስሩ የፖለቲካ መሆኑን በልደቱ አያሌው ፣ በእስክንድር ነጋ እና እኔ የተጠረርንበት ተመሳሳይ ነው ይህ እኛን ከፖለቲካ ለማረቅ የተደረገ ነው” ሲሉ ለችሎት ተናግረዋል፡፡

ግራቀኙን የሰማው ፍርድ ቤት ሁለቱንም ወገኖች የፖለቲካ ይዘት ያለው ክርክር እንዳያቀርቡ ትእዛዝ ሰጥቶ ፖሊስ የጠየቀውን የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ ዝቅ በማድረግ 12 ቀናት በመፍቀድ ተለዋጭ ቀጠሮ ለነሀሴ 5 2012 ሰጥቷል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በአዲስ አበባ ከድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳ ሞት ጋር ተያይዞ በተነሳ ሁከት በግድያና የንብረት ውድመት ወንጀል የተጠረጠሩት ይልቃል ጌትነት እንዲሁም ለሽብርተኞች የሀገር ምስጢር በማወበል የተጠረጠሩ የሕወሐት አመራሮችና ሌሎችም ዛሬ ማክሰኞ ሐምሌ 21 2012 ፍርድ ቤት መቅረባቸውን የዋዜማ ሪፖርተር በችሎቱ ተገኝታ ዘግባለች።

ከድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳ ሞት ጋር ተያይዞ በተለይ በአዲስ አበባ ከ5 በላይ በሚሆኑ ክፍለ ከተሞች በተፈጠረው ግድያ ና የንብረት ውድመት የተጠረጠሩት የኢትዩጵያ አገራዊ ንቅናቄ (ኢሃን) ሊቀመንበር ይልቃል ጌትነት ߹ የምክር ቤት አባል አቶ ወንድአለ አስናቀና በወንጀሉ ተሳትፈዋል ተብለው የተጠረጠሩት አቶ ቴዎድሮስ ተስፋዬ ላይ የፌደራል ፖሊስ የምርመራ ቡድን 14 ቀን ተጨማሪ የምርመራ ጊዜ ጠይቆባቸዋል። ፍርድ ቤቱ የጊዜ ቀጠሮው ጥያቄ ላይ ብይን ለመስጠት ለፊታችን ዓርብ ቀጠሮ ይዟል።

የፌደራል ፖሊስ የምርመራ ቡድን ምርመራዬን ለመጨረስ የተሰጠኝ ጊዜ ስላልበቃኝ ተጨማሪ የ14 ቀን ይሰጠኝ ሲል ያመለከተ ሲሆን በእስካሁኑ ምርመራ 10 የነበረው የአስክሬን ምርመራ ወደ 14 ከፍ ማለቱን እና የወደመው ንብረት ከ15 ሚሊዩን ብር ወደ 54 ሚለዩን ብር ከፍ ማለቱን ለችሎት አስረድቷል። ከተጠርጣሪዎቹ የተወሰደው የሞባይል እና የኤሌክትሮኒክስ ንብረቶችን ለኢትዮጵያ የመረጃ መረብ ደኅንነት ኤጀንሲ (ኢንሳ )እና ለኢትዩ ቴሌ ኮም (ቴሌ) ልኬ መልስ እየጠበኩ ነው ሲል ለችሎት ተናገሯል፡፡

የተጠርጣሪ ጠበቆች በበኩላቸው የተከሳሾች ተሳትፎ በጥቅል የቀረበ ነው እንጂ በተናጠል አልቀረበም ፖሊስ ድርጊቱ መቼ ߹ የት߹ እንዴት እንደተፈፀመ አልቀረበም ስለዚህ የጠየቀው የምርመራ ጊዜ ቀጠሮ ሊሰጠው አይገባም ሲሉ ተከራክረዋል፡፡
“ከተያዝኩ 27 ቀን ሆኖኛል አያያዜ እራሱ ህገወጥ ነው፤ ከምሽቱ 3፡30 ላይ ነው። ከመንግስት መስሪያ ቤት መላሽ ለማምጣት ይህን ያህል ቀን ሊሰጥ አይገባም” ሲሉ ኢንጅነር ይልቃል ለችሎት ተናግረዋል፡፡
ግራ ቀኙን ያዳመጠው ፍርድ ቤት መዝገቡን ተመልክቶ በጊዜ ቀጠሮ ላይ ብይን ለመስጠት ተለዋጭ ቀጠሮ ለ ሀምሌ 24 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ሰቷል፡፡

የሕወሐት አመራሮች

የሀገር ሚስጠርን ለሽብርተኞች በመስጠት አገሪቷ ላይ ብጥብጥ እና ግርግር እንዲነሳ አድርገዋል በሚል የተጠረጠሩት የአዲስ አበባ የሕውሀት ፅህፈት ቤት ሀላፊ የሆኑት አቶ ተወልደ ገ/ፃዲቅ ፤ የህግ የጥናትና ምርምር ማዕከል ሚኒሰተር ዴኤታ አቶ ተስፋለም ይሕደጉ እንዲሁም 2 የፅህፈት ቤቱ ሹፌሮች ለ3 ተኛ ጊዜ አራዳ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ዛሬ ማክሰኞ ረፋድ ላይ ቀርበው ተጨማሪ የ14 ቀን የምርመራ ግዜ ተጠይቆባቸዋል።

መርማሪ ፖሊስ በአቶ ተስፋለም ይሕደጉ ላይ የተገኘውን መሳሪያ (ክላሽ) ፌደራል ፖሊስም ሆነ አዲስ አበባ ፖሊስ እንደማያውቀው ለችሎት አስረድቶ በመሳሪያው ላይ ምርመራ እየተደረገ መሆኑንና ቀሪ ምርመራዎችን እንዳልጨረሰ ለችሎት አስረድቷል። ምርማሪ ቡድኑ ከተጠርጣሪዎች የተወሰዱትን የኤሌክትሮኒክስ እቃዎች ምርመራ መልስ በከፊል ያመጣ ሲሆን የሚቀሩ ምርመራዎች መልስ እየጠበኩ ነው ߹ ሌሎች ተጠርጣሪዎችን መያዝ ߹ ምስክሮችን ቃል መቀበል እና ለባንኮች የላኩትን ደብደቤ መልስ ስላልመጣለት 14 ቀን ተጨማሪ የምርመራ ግዜ ይሰጠኝ ሲል ጠይቋል ።
የተጠርጣሪ ጠበቆች ፖሊስ የጠየቀው የግዜ ቀጠሮ ሊሰጠው አይገባም ሲሉ ተከራክረዋል።

የግራ ቀኙን ክርክር ያዳመጠው ፍርድ ቤቱ የምርመራ መዝገቡን ተመልክቶ ብይን ለመስጠት ለሀሙስ ነሀሴ 23 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ሰጥቷል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ – ከድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳ ግድያና እሱን ተከትሎ ከተፈጠረው ሁከት ጋር በተያያዘ በእስር ላይ የሚገኙት እውቅ የፖለቲካ ፓርቲ መሪዎች አቶ በቀለ ገርባና ልደቱ አያሌው ዛሬ ሰኞ ፍርድ ቤት መቅረባቸውን የዋዜማ ሪፖርተሮች ተከታትለዋል።

ከድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ጋር በተያያዘ በተፈጠረ ሞት፣ ሁከትና ብጥብጥ በቁጥጥር ሥር ውለው በሚገኙት የኦሮሞ ፌደራሊሰት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ከፍተኛ አመራር አቶ በቀለ ገርባ ለ3ተኛ ጊዜ ነው ፍርድ ቤት የቀረቡት።

በፌደራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ልደታ ችሎት የአራዳ ምድብ ተረኛ ወንጀል ችሎት ዛሬ ሰኞ ከሰአት የቀረቡት አቶ በቀለ የድምፃዊ ሃጫሉን አስከሬን ከቡራዩ እንዲመለስ በማድረግ ፣ የኦሮሚያ የብልፅግና ፓርቲ ጽሕፈት ቤት ይዘው ሲገቡ፣ በጥበቃ ላይ የነበረ አንድ የኦሮሚያ ፖሊስ አባልን ተኩሰው መግደላቸውንና ሦስት ሌሎች ፖሊሶች  እንዲቆስሉ ማድረጋቸውን አንዲሁም አቶ በቀለ በዕለቱ ሰኔ 23 ቀን 2012 ዓ.ም. ወደ ሻሸመኔ፣ አምቦና የተለያዩ የኦሮሚያ አካባቢዎች ስልክ በመደወል አመፅና ሁከቱ እንዲባባስ ባስተላለፉት ትዕዛዝ ከፍተኛ የንብረት ውድመት መድረሱንና ከ50 በላይ የሰው ሕይወት መጥፋቱን ተርጥረው ነው፡፡

የፌዴራል ፖሊስ ወንጀል ምርመራ ቡድን ባለፉት የምርመራ ጊዜ የተሰሩ ስራችን ለፍርድ ቤቱ ያስረዳ ሲሆን የጦር መሣሪያዎችን የፎረንሲክ ምርመራ ውጤትና የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎች ምርመራ ውጤትን ከብሔራዊ መረጃና ደኅንነት አገልግሎትና ከመረጃና መረብ ደኅንነት ኤጀንሲ መቀበል እንደሚቀረው፣ እንዲሁም ለተለያዩ ተቋማት በሁከት የወደመ የንብረትን መጠን ለማወቅ የተጻፈ ደብዳቤ ምላሽ ማግኘት እና የቀሪ ምስክሮችን ቃል መቀበል እንደሚቀረው ተጨማሪ የ14 ቀን የምርመራ ግዜ ይሰጠኝ ሲል ጠይቋል፡፡

አቶ በቀለ ገርባ በበኩላቸው “ወንጀለኛ የተባልኩት በፖለቲካዊ አመለካከቴ ነው፣ ወንጀል የሚሰራ ሰው ልጆቹን ይዞ አይሄድም ፣ እኔ ሃጫሉን በግል ስለማውቀው እና ስለማከብረው ለቅሶ ለመድረስ ነው የሄድኩት፣ ወንጀል ፈፅመሀል የተባልኩት አውቀው በምርጫ እንዳልሳተፍ ለማድረግ ነው ” ሲሉ ለችሎት ተናግረዋል፡፡ አክለውም የግል መኪናቸው እስካሁን በፖሊስ እንደተያና እንዳልተለቀቀላቸቅ ተናግረዋል፡፡

የተጠርጣሪው ጠበቆች በበኩላቸው ፖሊስ ከመጀመሪያ ጀምሮ የምርመራ ጊዜ ለማራዘም ሲቀርብ የነበረው ምክንያት ተመሳሳይ ነገር ነው፣ ምክንያቱ 14 የምርመራ ቀናት ለመጠየቅ በቂ አይደለም ያሉ ሲሆን፣ የደንበኛችን ወንጀል የግል ተሳትፎ ተለይቶ አልቀረበም ሲሉ የፌዴራል ፖሊስ ወንጀል ምርመራ ቡድን የጠየቀውን የምርመራ ግዜ ተቃውመዋል፡፡

የሁለቱንም ክርክር የሰማው ፍርድ ቤት 8 የምርመራ ቀን የፈቀደ ሲሆን የምርመራ መዝገቡ ከቀጠሮ በፊት በፅኅፈት ቤት በኩል እንዲቀርብ አንዲሁም የግል መኪናቸው ለምን ያልተለቀቀበት ምክንያት በፅሁፍ እንዲቀርብ ትእዛዝ ሰጥቶ ለነሀሴ 28 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ይዟል፡፡

ልደቱ አያሌው
የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) መስራች እና የብሔራዊ ምክር ቤት አባል የሆኑት ፖለቲካኛው አቶ ልደቱ አያሌውቱ በቢሸፍቱ ከተማ ተከስቶ የነበረውን ሁከትና ብጥብጥ በማስተባበር እና በመደገፍ የተጠርጥረው በፌደራል ፖሊስ በአዲስ አበባ በቁጥጥር ስር ውለው ለኦሮሚያ ፖሊስ ተላልፈው ከተሰጡ በኋላ ዛሬ ረፋዱን በቢሸፍቱ ወረዳ ፍርድ ቤት የቀረቡት አቶ ልደቱ አያሌው የ 14 ቀን የምርመራ ጊዜ ፍርድ ቤቱ ፈቅዷል፡፡

አቶ ልደቱ ለህክምና ወደ አሜሪካ አትላንታ ጉዞ እንደነበራቸው ለፍርድ ቤቱ አስረድተው የዋስትና መብት እንዲሰጣቸው ካልሆነም በአዲስ አበባ ኮልፌ ቀራንዮ ክፍለ ከተማ ቋሚ አድራሻ እና ቤት ያላቸው መታወቂያቸውም በዚያው መሆኑን በማንሳት በጊዜያዊነት በቢሾፍቱ ቤት እንዳላቸው በመግለፅ በፌደራል ፍርድ ቤት ነው መቅረብ ያለብኝ በሚል መቃወሚያ አቅርበዋል። ተጠርጣሪው አክለውም እስር ቤቱ ውስጥ ለኮሮና ቫይረስ ምንም አይነት ጥንቃቄ እየተደረገ አይደለም ካለብኝ ህመም ጋር ለጠንነቴ ያሰጋኛል ሲሉ ለችሎት ተናግረዋል፡፡
ፖሊስ በበኩሉ በዋስ ቢወጡ መረጃ ያሸሹብኛል እንዲሁም የእስር አያያዛቸው በጥሩ ሁኔታ እንደሆነ ለፍርድ ቤቱ ተናግሯል

ግራ ቀኙን የሰማው ፍርድ ቤት የዋስትና ጥያቄውንና የፍርድ ቤት ዝውውር ጥያቄን ውድቅ አድርጎ ወንጀሉ የተፈመው በቢሸፍቱ ከተማ ስለሆነ መዝገቡ እዚሁ ይታያል ሲል ትእዛዝ ሰጥቷል። ፖሊስ የጠየቀውን የምርመራ ቀን በመፍቀድ ለነሀሴ 4 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ቀጥሯል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የሀገር ሚስጥርን ለሽብርተኞች በመስጠትና ተያያዥ ክሶች የተጠረጠሩ የአዲስ አበባ የሕወሐት ፅህፈት ቤት ሀላፊ የሆኑት አቶ ተወልደ ገ/ፃዲቅ ߹ የህግ ጥናትና ምርምር ማዕከል ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ተስፋለም ይሕደጉ እንዲሁም 2 የፅህፈት ቤቱ ሹፌሮች በድጋሚ ዛሬ (ሰኞ) አራዳ የፌደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ቤት ቀረቡ።

የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ሰራተኛና የአቃቂ ክፍለ ከተማ የደህንነት ሀላፊ አቶ አፅብሀ አለማየሁም እዛው ፍርድ ቤት ቀርበዋል።

የሀገር ሚስጥርን ለሽብርተኞች በመስጠት ߹ አገሪቷ ላይ ብጥብጥ እና ግርግር እንዲነሳ አድርገዋል በሚል የተጠረጠሩ አመራሮቹ ላይ ፖሊስ ምርመራዬን አልጨረስኩ የሚቀሩኝ ምርመራዎች አሉ ይህን ለማድረግ ተጨማሪ 14 ቀን ይሰጠኝ ሲል ፍርድ ቤቱን የጠየቀ ሲሆን ባለፈው የምርመራ ግዜ የተጠርጣሪዎችን ቃል ተቀብያለሁ ߹ ሰነዶችን ለኢትዮጵያ መረብ ደህንነት (ኢንሳ) ልክያለሁ በቀጣይ ተጨማሪ ተባባሪዎቻቸውን ለመያዝ ߹ የምስክሮችን ቃል መቀበል ተጨማሪ መረጃዎችን መሰብሰብ
ይቀረኛል ብሏል፡፡

የተከሳሽ ጠበቆች በበኩላቸው ፖሊስ የጠየቀው የጊዜ ቀጠሮ ሊሰጠው አይገባም ሲሉ የተከራከሩ ሲሆን ፖሊስ የሚቀሩትን ስራዎች ለመስራት ደንበኞቻችንን አስሮ ለማቆየት በቂ ምክንያት አይደለም ደንበኞቻችን ታስረው በሚገኙበት አዲስ አበባ ፖሊስ እስር ቤት 3 እስረኞች በኮሮና ተይዘዋል ስለዚህ የጤንነታቸው ጉዳይ ያሳስባል እንዲሁም ፖሊስ የምርመራ መዝገብ የተደራጀ አይደለም ሲሉ ተከራክረዋል፡፡

ተጠርጣሪዎቹ እኛ ታጋዩች ነን አገራችን ስናገለግል ነው የቆየነው ምንም ሽብር በአገራችን ላይ አልሰራንም ሽብርተኛ የተባለውም ቡድን አልተጠቀሰም ሲሉ ለችሎት ተናግረዋል፡፡

ግራ ቀኙን ያዳመጠው ችሎት ለጤንነታቸው ዋስትና እንዲጠበቅ እንዲሁም የፖሊስ የምርመራ መዝገብ በቀጣይ ቀጠሮ እንዲቀርብ እንዲሁም ተጠርጣሪዎቹ ከቤተሰብ እንዲሁም ከጠበቆቻቸው ጋር እንዲገናኙ ትእዛዝ ሰቷል በአቶ ተወልደ ገ/ፃዲቅ ߹ አቶ ተስፋለም ይደጉ እና 2 ፅህፈት ቤቱ ሹፌሮች ላይ ተጨማሪ የ8 ቀን የምርመራ ጊዜ ለሀምሌ 21 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ የሰጠ ሲሆን አቶ አፅብሀ አለማየሁ ላይ 10 ተጨማሪ ምርመራ ግዜ በተለዋጭ ቀጠሮ ለሀምሌ 23 2012 ሰጥቷል፡፡[ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO-FILE

የሶስትዮሽ ድርድሩ ያለውጤት ተጠናቋል

ዋዜማ ራዲዮ- የከረረ የዲፕሎማሲና የፀጥታ ውዝግብ መንስዔ የሆነው የሕዳሴው ግድብ ውሀ መያዝ መጀመሩንና ወደ ኋላ የማይመለስበት ደረጃ ላይ መድረሱን ዋዜማ ራዲዮ ከተለያዩ ምንጮች አረጋግጣለች።

መንግስት የግድቡን የውሀ ሙሌት መጀመር በይፋ ባይገልፅም ባለፉት ቀናት ግድቡ ውሀ መያዝ መጀመሩንና ወደ ግድቡ እየገባ ያለው የውሀ መጠን የመጀመሪያ ዓመት የግድቡን ሙሌት መጠን ለማሳካት ያስችላል ተብሎ ይገመታል።

ዋዜማ ስለሙሌቱ ባደረገችው ማጣራት ትናንት ሰኞ ሐምሌ ስድስት 2012 የነበረው ወደ ግድቡ የሚገባ የውሀ ፍሰት 4, 400 ሜትር ኪዩብ በሰከንድ የነበረ ሲሆን ከስር ያለው የመፋሰሻ ቱቦ (Culvert box) ደግሞ 1,700 ሜትር ኪዩብ በሰከንድ ገደማ ሲያስተላልፍ ውሏል።

የውሀ ፍሰቱ በየዕለቱ የተለያየ መጠን እንደሚኖረውና በነሐሴ ወር ከአሁኑ የበለጠ የውሀ መጠን ወደግድቡ እንደሚገባም የሜቶዎሮሎጂ ትንበያ ያመለክታል። በሂደትም ግድቡ በመጀመሪያው ዓመት ሙሌት የታቀደውን 4.9 ቢሊየን ሜትሪክ ኪዩብ ውሀ ያሳካል ተብሎ ታምኖበታል።

ግድቡ ውሀ መያዝ የሚያስችለው ከባህር ጠለል በላይ ወይም 560 ሜትር ከፍታ ላይ መድረሱን በቅርቡ በመንግስት በይፋ የገለፀ ሲሆን የሀይድሮ ስቲል (የብረታብረትና መስል ስራዎች) ግንባታም ተጠናቋል።

ግድቡ አሁን ከደረሰበት የግንባታ ደረጃ አንፃር ውሀ ሳይሞላ መቆየት የማይችልበት ተፈጥሯዊ አስገዳጅ ምክንያቶች መኖራቸውን ባለሙያዎች ያብራራሉ።

ግድቡ በሁለት ተርባይኖች የመጀመሪያ የሀይል ማመንጨት ስራውን በቀጣዩ ዓመት መገባደጃ ላይ ይጀምራል የሚል መርሀግብርም ተይዟል።

የዘንድሮው የዝናብ ሁኔታ ለግድቡ ሙሌት የሚያስፈልገውን የውሀ መጠን ለማሟላት የተመቸ መሆኑንና ወደታችኛው የተፋሰሱ ሀገራት የሚደርሰው ውሀ ላይ ይህ ነው የሚባል መስተጓጎል ሳይፈጠር ለማከናወን እንደሚቻልም ባለሙያዎች አስረድተውናል።

በግድቡ ዙሪያ በግብፅ በሱዳንና በኢትዮጵያ መካከል ሲደረግ የነበረው የምስለ-ድምፅ የርቀት ድርድር ያለ ስምምነት መጠናቀቁን የግብፁ ውጪ ጉዳይ ሚንስትር ሰማ ሽኩሪ ሰኞ ማምሻውን ለሀገራችው ቴሌቭዥን ተናግረዋል።

ዋዜማ ከኢትዮጵያ ወገን እንደሰማችው ግብፅ በድርድሩ ለማሳከት ያሰበቻቸውና ኢትዮጵያ በዓባይ ተፋሰስ ላይ ሌላ ተጨማሪ ግንባታ እንዳታካሂድ የህግ ግዴታ የሚጥል ምክረ ሀሳብ ተቀባይነት ሳያገኝ ቀርቷል። የሕዳሴ ግድብ አስተዳደርና ቁጥጥር ላይ የተደረገው ድርድርም የታሰበውን ውጤት አላስገኘም።

ግብፅ ተገዳ የገባችበትና የአፍሪቃ ህብረት ያመቻቸው ድርድር ከተሰተጓጎለ ጉዳዩን ወደ መንግስታቱ ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት መልሳ ለመውሰድ ፍላጎት ቢኖራትም ከቅርብ አጋሮቿ ጭምር ጉዳዩ ወደ ፀጥታው ምክር ቤት እንዳይሄድ ተመክራለች።

በፀጥታው ምክር ቤት ተደርጎ በነበረው የመጀመሪያ ክርክር ምክር ቤቱ የመሰረተ ልማት ጉዳዮችን ውዝግብ ማየት ከጀመረ ማለቂያ የሌላቸው ጉዳዮች ወደ ድርጅቱ እንደሚመጡና ይህም ከተቋቋመበት ዓላማ ያፈነገጠ መሆኑን ኢትዮጵያ በአምባሳደሯ ታዬ ዐፅቀሥላሤ አስረድታለች። የመንግስታቱ ድርጅትም ጉዳዩ በአፍሪቃ ህብረት ሸምጋይነት መታየቱን ደግፎ ከኢትዮጵያ አቋም ጋር ተስማምቷል። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Radio Editors you can write to wazemaradio@gmail.com

Photo-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በኦሮምያ ክልል የድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳን መገደል ተከትሎ ከፍተኛ ተቃውሞና የፀጥታ መደፍረስ መከሰቱ ይታወቃል። ክስተቱን ተከትሎ የኦሮሚያ ብልፅግና ፓርቲ ራሱን “ከመሀል ሰፋሪዎች” ለማፅዳት አስቸኳይ ስብሰባ እያዘጋጀ መሆኑንና በግምገማ የሚለዩትን አባላት እንደሚያሰናብት የፓርቲው ከፍተኛ ካድሬዎች ለዋዜማ ተናግረዋል።

የኦሮሚያ ብልፅግና ፓርቲ አመራር እንደነገሩን በፓርቲው ውስጥ ሆነው ድርጅታዊ ስነምግባር ከሚፈቅደው ውጪ ከተለያዩ ጀብደኛና የሽብር ቡድኖች ጋር የዓላማ ትስስር ያላቸውን የመለየትና የማሰናበት ስራ ይጀመራል። የድርጅቱ አብዛኛው አባልና አመራር ቀን ተሌት ለውጡን ከግብ ለማድረስ በሚለፋበት በዚህ ወቅት ድርጅታዊ ስነምግባርና የዓላማ ግልፅነት የጎደላቸውን በግምገማ በመለየት የመገሰፅና ችግሩ የባሰባቸውን ደግሞ የማሰናበት ዕቅድ አለ።

ከኦሮምያ ውጪ ያሉ የብልፅግና አባል ድርጅቶች የዚህ ግምገማ አካል አይደሉም።

ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ ምንጮች እንደነገሩን በጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ አህመድ እና በመከላከያ ሚንስትሩ ለማ መገርሳ መካከል ያለውን አለመግባባት ለመፍታት የተደረጉ ጥረቶች የታሰበውን ውጤት አላስገኙም። ምንም እንኳን ለማ መገርሳ በመደበኛ ስራቸው ላይ ቢሆኑም ቁርሾውን ወደጎን ትተው በተመደቡበት ዘርፍ ሀላፊነታቸውን መወጣት አልቻሉም። አቶ ለማ አቤቱታቸውን በድርጅት ግምገማ የማቅረብ ፍላጎት እንዳላቸው ለቅርብ ወዳጆቻቸው ሲናገሩ ተሰምተዋል።

የሁለቱ ከፍተኛ ባለስልጣናት መቃቃር በድርጅቱ ውስጥ ጥርጣሬና አለመረጋጋት እንዲሰፍን አድርጎ መቆየቱንና ተቀናቃኝ የፖለቲካ ሀይሎች ይህን ክፍተት በመጠቀም ድርጅቱን ለማዳከም ሲሞክሩ መቆየታቸውን የኦሮምያ ብልፅግና አባላት ይናገራሉ።

ከዚህ ሳምንት ጀምሮ የኦሮምያ ክልል ባለስልጣናት ግጭትና ሁከት ወደ በረታባቸው አካባቢዎች ተጉዘው ከህብረተሰቡ ጋር ለመወያየት ዕቅድ እንዳላቸውም ስምተናል።

ዋዜማ ራዲዮ- ከሰሞኑ የድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳን መገደል ተከትሎ የተቀሰቀሰውን ማንነት ላይ ያነጣጠረ ጥቃት በመቀስቀስ ተሳትፈዋል የተባሉት ሁለት የትግራይ ክልል የቴሌቭዥን ጣቢያዎች ስርጭት ኢዩቴል(EutelSat) ከተባለው የፈረንሳይ ሳተላይ ላይ እንዲወርድ መደረጉን ተረድተናል።

ድምፀ ወያነ እና ትግራይ ቴሌቭዥን ስርጭታቸው መቋረጡን ይፋ አድርገዋል።
ስርጭቱ ከሳተላይት እንዲወርድ የተደርገው በፈረንሳይና በኢትዮጵያ መንግስታት መካከል በተደረገ ስምምነት መሆኑን ጣቢያዎቹ ተናግረዋል።

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ግን የቴሌቭዥን ጣቢያዎቹ እንዲታገዱ አለመጠየቁን ይልቁንም የእርምት ማስተካከያ እንዲያደርጉ ደብዳቤ መፃፉን ተናግሯል።
በተመሳሳይ መንግስት የጥላቻ ቅስቀሳ አድርገዋል ያላቸውን ሌሎች የመገናኛ ብዙሀን ለማሳገድ ሰፊ እንቅስቃሴ እያደረገ መሆኑንና በባህር ማዶ ባሉ የጥላቻ ቅስቀሳ በሚያደርጉ ላይ ህጋዊ እርምጃ እንዲወሰድ የሚያስችል ጥረት ማድረግ መጀመሩን ስምተናል።
ጠቅላይ አቃቤ ህግ አዳነች አቤቤ በባህር ማዶ ሆነው በሀገር ቤት ጥላቻ የሚነዙትንና የሚያስተባብሩትን ተጠያቂ ለማድረግ መስሪያ ቤታቸው ዝግጅት እያደረገ መሆኑን ሰኞ ዕለት በሰጡት መግለጫ ጠቁመዋል።

ዋዜማ ራዲዮ- በተያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች ዉጥረት ነግሷል። በተለያዩ ከተሞች ተቃውሞና ግጭት እየተሰማ ነው። መንግስት በሰውና በንብረት ላይ ጉዳይ ለማድረስ ተንቀሳቅሰዋል ባላቸው ላይ የሀይል እርምጃ ወስዷል። የሰው ሕይወትም ጠፍቷል። በተወዳጁ ድምፃዊ ሀጫሉ ሁንዴሳ ሞት የተቀሰቀሰው ቁጣ ሀገሪቱን ለከፋ የፀጥታና መረጋጋት ፈተና ዳርጓታል።

ዓለም አቀፉ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች አምነስቲ ኢንተርናሽናል የድምፃዊ ሐጫሉ ሁንዴሳ ግድያ በተመለከተ የኢትዮጲያ መንግስት ነፃ ገለልተኛ እና ውጤታማ የሆነ ምርመራ በማከናወን አጥፊዎችን ህግ ፊት እንዲያቀርብ ጠይቋል ።

ማክሰኞ ምሽት ባወጣው መግጫ የድርጅቱ የምስራቅ አፍሪካ ክልል ምክትል ዳይሬክተር ሳራ ጃክሰን ለሐጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ፍትህ ግዴታ ነው ብለዋል። የኢትዮጲያ መንግስት የጀመረውን ምርመራ አፍጥኖ ነፃ ገለልተኛ እና ፍትሃዊ በሆነ መልኩ ጥፋተኞችን ለፍትህ እንዲያቀርብ የጠየቁት ዳይሬክተሯ በአገርቷ በጠቅላላ የኢንተርኔት አገልግሎት ላይ የተጣለው እገዳም ይነሳ ብለዋል። የፀጥታ ሃሎችን በተመለከተም አምነስቲ ጉዳት ከማድረስ እንዲቆጠቡ እና አላስፈላጊ የሆነ ሃይል ተቃዋሚዎች ላይ እንዳይጠቀሙ ጠይቋል።

በተያያዘ ዜና የአርቲስት ሐጫሉ ግድያ የእርስ በእርስ ግጭት ለመፍጠር ሆን ተብሎ የተፈፀመ ግድያ ስለመሆኑ ጠቅላይ ሚኒስቴር አብይ ለኢቢሲ ማክስኞ ምሽት በአማርኛ እና በኦሮምኛ ቋንቋ በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል።

የውጪ እና የውስጥ ጠላት በመቀናጀት ታዋቂ የኦሮሞ ሰዎችን ለመግደል የታለመ ነበር ያሉት ጠቅላይ ሚኒሰትሩ ማን ይህንን ግድያ እንዳቀነባበረ ግን አልተናገሩም። አብይ ግድያው የጀመርነውን ጉዞ እንዲደናቀፍ ገዳይ ቡድኖች በማሰማራት የተስራ ሴራ ነው ሲሉ የተናገሩ ሲሆን የሃጫሉንም ግድያ ተከትሎ በተነሳው ረብሻ ንፁሃን ህይወታቸውን ሰለማጣታቸው ተናግረዋል። ሐጫሉ በቅርበት የማውቀው የቅርብ ወዳጄ ነው ያሉት ጠቅላይ ሚኒስተሩ የጠላት አላማ እንዳይሳካ ጉዳዩተጣርቶ ለፍትህ እንዲቀርብ መላው የኢትዮጲያ ህዝብን ትብብር ጠይቀዋል።

በሌላ ዜና የኢፌዴሪ ፕሬዝዳንት ሣህለውርቅ ዘውዴ በአርቲስት ሐጫሉ ሁንዴሳ ግድያ የተሰማቸውን ከፍተኛ ሃዘን ገልፀዋል። ማክስኞ ምሽት ሶስት ሰዓት ላይ ፕሬዝዳንቷ በቲውተር ገፃቸው ባሰተላለፉት መልዕክት ግድያው በማንኛውም መስፈርት በሁላችንም ሊወገዝ የሚገባው ኢሰብዓዊ ድርጊት ነው ብለዋል። ለአርቲስት ሐጫሉ ሁንዴሳ ቤተሰቦች እና አድናቂዎች እንዲሁም ለመላው የኢትዮጲያ ህዝብ መፅናናትን የተመኙት ፕሬዝዳንቷ ህዝቡ የራሱን እና የአካባቢውን ሠላም በመጠበቅ አንድነቱን እንዲያጠናክር ጠይቀዋል።

የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግሬስ (ኦፌኮ) አባል እና የኦሮሞ ብሄር መብት ተሟጋቹ ጃዋር ሞሐመድ እና የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር በቀለ ገርባ መታሰራቸውን በመቃወም በሜኒሶታ የሚኖሩ ኢትዮጲያውያን እና ትወልደ ኢትጲያውያን ሰላማዊ ሰልፍ ወጥተው ተቃውሞ አሰምተዋል። ሰልፈኞቹ ፍትህ ይሰጠን ግድያ ይቁም ሲሉ ጠይቀዋል።

ከድምፃዊ ሀጫሉ ግድያ ጋር የተያያዙ ሌሎች መረጃዎች ከታች በተያያዘው የድምፅ ዘገባ ያገኛሉ

ሰኔ 23፣ 2012

ታዋቂው የአፋን ኦሮሞ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ትናንት፣ ሰኞ ሰኔ 22 ቀን 2012፣ ምሽት ማንነታቸው ባልተወቁ ሰዎች አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ በጥይት ተመትቶ ሕይወቱ አልፏል። ይህ ዜና የቀሰቀሰው ቁጣ በተለይ በኦሮሚያ ክልል እና በአዲስ አበባ ከተማ የጸጥታ ስጋት ፈጥሯል።  

ውጥረቱን ተከትሎ ዛሬ ጠዋት ኢንተርኔት ተቋርጦ ነበር። እኩለ ቀን ገደማ ተመልሶ መከፈቱ ታውቋል። በሌላ በኩል የፌደራል ፖሊስ የኦሮሞ ሚዲያ ኔትወርክን ቢሮ በመያዝ የተወሰኑ ጋዜጠኞች መታሰራቸውን ጣቢያው በማኅበራዊ መገናኛ አስታውቋል።   

ዋና ከተማዋ አዲስ አበባ ዛሬ ከማለዳ ጀምሮ ከወትሮ በመጠኑ የቀዘቀዘ እንቅስቃሴ ሲታይባት ውሏል። ሆኖም ይህን ዘገባ በምናጠናቅርበት ወቅት ይህ ነው የሚባል ከፍተኛ የጸጥታ ችግር ስለመፈጠሩ አልተዘገበም። ቢሆንም ውጥረቱ በጊዜ ካልረገበ አደገኛ የጸጥታና የመረጋጋት ጅግር ሊያስከት እንደሚችል በመንግሥት ውስጥ ያሉ ባለሞያዎች ሳይቀሩ ስጋታቸውን እየገለጹ መሆኑን ዋዜማ ተረድታለች። ችግሩ ከተባባሰ ከዚህ ቀደም ታይቶ እንደነበረው የጸጥታና የደኅንነት አካሉን መዋቅር መልሶ እንዳያናጋው ተሰግቷል። ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጨምሮ የመንግሥት ሐላፊዎች ተከታታይ መግለጫ እንደሚሰጡ እንደሚጠበቅ ተረድተናል። 

ትናንት ምሽት የሃጫሉ ሞት ከተሰማ ብዙም ሳይቆይ የከተማዋ ፖሊስ ኮሚሽነር ጌቱ አርጋው ለኢቢሲ በሰጡት መግለጫ “የተወሰኑ ተጠርጣሪዎች” መያዛቸውንና ምርመራው መጀመሩን ገልጸው ነበር። የኮሚሽነሩ መግለጫ መረጃ ከመስጠት ይልቅ ሕዝቡን በማረጋጋት ላይ ያተኮረ ነበር።

በአቃቂ ቃሊት ክፍለ ከተማ፣ ገላን ኮንዶሚኒየም በሚባልው አካባቢ ከምሽቱ 3፡30 ገደማ ተፈጸመ በተባለው ጥቃት በጥይት የተመታው ሃጫሉ በአቅራቢያው ወደነበረ ሆስፒታል ቢወሰደም ሕይወቱን ማትረፍ ሳይቻል ቀርቷል። ፖሊስም ሆነ የሆስፒታል ምንጮች ሃጫሉ በስንት ጥይቶች እንደተመታና ምን አይነት ጉዳት ለሞት እንዳበቃው አልገለጹም።

አስከሬኑ ከጥሩነሽ ቤጂንግ ሆስፒታል ወጥቶ ሌሊቱን ወደ ቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ለአስከሬን ምርመራ መወሰዱን ሰምተናል። ዛሬ ማክሰኞ ረፋድ ላይም እጅግ በርካታ የድምጻዊ አድናቂዎች በቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል አቅራቢያ በሚገኙት ጎዳናዎች ተሰብስበው ሀዘናቸውንና አድናቆታቸው በስሜት ሲገልጹ አርፍደዋል። አስቀድሞ አስከሬኑ የሃጫሉ የትውልድ ቦታ ወደ ሆነችው ወደ አምቦ ከተማ ይወሰዳል በሚል ጉዞ ቢጀመረም ቡራዩ አካባቢ ሲደርስ አስከሬኑን አስገድዶ ወደ አዲስ አበባ ለማስመለስ ጥረት ተደርጎ እንደነበር የክልሉ ም/ርዕሰ መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳ ዛሬ ማምሻውን ለጋዜጠኞች ተናግረዋል። አስከሬኑ ወደ አዲስ አበባ ከተመለሰ በኋላ በሔሊኮፕተር አምቦ ደርሷል። የቀብሩ ሥርዓት በክልሉ መንግሥት ሃላፊነት ቤተሰቦች በሚፈቅዱት ሁኔታ የሚከናወን ይሆናል ተብሏል። ለሃጫሉ ክብርም የክልሉ ባንዲራ ለአምስት ቀናት ዝቅ ብሎ እንደሚውለበለብ አቶ ሽመልስ አስታውቀዋል።  

ይህን ዘገባ እስካጠናከርንበት ጊዜ ድረስ የድምጻዊ ቀብር የት እንደሚፈጸም ቁርጥ ያለ ውሳኔ አለመሰጠቱን አውቀናል። ውሳኔውን የሚሰጡት አካሎች ማንነትም ግልጽ አይደለም። አንድ ከፍተኛ የመንግሥት ሥራ ሃላፊ፣ የሃጫሉ ቀብር ጉዳይ ከፍተኛ የፖለቲካና የደኅንነት አንደምታ ያለው ጉዳይ በመሆኑ “የመንግሥት አካላት ከትናንት ምሽት ጀምሮ በጥብቅ እየተነጋገሩበት” መሆኑን እኩለ ቀን ገደማ ለዋዜማ አረጋግጠዋል። በሌላ በኩል፣ ተሰሚነት ያላቸው የኦሮሞ ፖለቲካ መሪዎችና አክቲቪስቶች ቀብሩ በአዲስ አበባ እንዲፈጸም ፍላጎት እንዳላቸው ያሰባሰብናቸው አስተያየቶች ይጠቁማሉ።

የድምጻዊው ሞት ከተሰማ በኋላ በማኅበራዊና በመደበኛ ሚዲያ (ዩ ትዩብን ጨምሮ) በርካቶች ልባዊ ሐዘናቸውን እየገለጹ ነው። ሆኖም በቁጭትና በእልህ ስሜት የሚቀርቡት ስሜት ቆስቋሽ አስተያየቶች አመጽ ሊጋብዙ እንደሚችሉ ታዛቢዎች እያስጠነቀቁ ነው። የጸጥታ መሥሪያ ቤቱ በበኩሉ ሁኔታው የደኅንነት አደጋ ሊጋብዝ እንደሚችል በማመን ከወትሮው ለየት ያለ ክትትል ሲያደርግ ማደሩን ሰምተናል።

ዛሬ ከጠዋት ጀምሮ ጠቅላይ ሚኒስትሩንና የኦሮሚያ ክልል ም/ርዕሰ መስተዳድርን ጨምሮ በርከት ያሉ ከፍተኛ የመንግሥት መሪዎች ሀዘናቸውን ሲገልጹ፣ ገዳዮች ለሕግ እንደሚቀርቡ ሲያሳስቡ፣ ሕዝቡ እንዲረጋጋ ሲማጸኑ ቢያረፍዱም በተለይ በኦሮሚያ ክልል ሰልፎችንና ተቃውሞዎችን ማስቀረት አልቻሉም።  በአዲስ አበባ አስከሬኑ ሲሸኝ በነበርበት አካባቢ በጸጥታ ኅይሉና በሰልፈኖቹ መካከል በተፈጠር አለመግባባት ፖሊስ አስለቃሽ ጭስ መጠቀሙ ተዘግቧል። በኦሮሚያ ክልል አንዳንድ ከተሞች ወጣቶች የተቃውሞ ድምጻቸውን እያሰሙና በመንግሥት ተቋማት ላይ ጥቃት ማድረሳቸውን፣ በመንግሥት ሃይሎች ተፈጸመ በተባለ ምላሽም ሁለት ሰዎች ጭሮ ላይ መሞታቸውን ቢቢሲ ኦሮሚኛ ዘግቧል። በሐረር ከተማ የሚገኘው የራስ መኮንን ሐውልት በተቃዋሚዎች መፍረሱን የሚያሳዩ ፎቶዎች በማኅበራዊ ሚዲያ እየተሰራጩ ነው። 

ሃጫሉ ሁንዴሳ በኦሮሞ ሙዚቃ በተለይም ለአዲሱ ለውጥ ቁልፍ ሚና በነበረው የኦሮሞ ወጣቶች ተቃውሞ ወቅት እጅግ ገኖ የወጣ ድምጻዊና የዘፈን ግጥም ጸሐፊ ነው። በዘመኑ “የኦሮሞ ወጣቶችን የትግል ስሜትና የዴሞክራሲ ፍላጎት የእርሱን ያህል አጉልቶ ያወጣና በጥበበ የገለጸ የጥበብ ሰው ማግኘየት አይቻልም”  ብለውናል አንድ አድናቂው። የሃጫሉ የሙዚቃ ሥራዎችና የትግል መልዕክቶች ከኦሮሞ ወጣቶች ባሻገርም አድናቆትን ያስገኙለት ነበሩ። 

ማስተካከያ (ሰኔ 23፣ ምሽት 1፡00) – ቀደም ባለው የዚህ ዜና አይነቴ የሃጫሉ አስከሬን አዲስ አበባ ወደሚገኘው የኦሮሞ ባህል ማዕከል እንዲመለስ ተደርጓል ተብሎ የተዘገበው ትክክል ቢሆንም አስከትሎ በሔሊኮፕተር ወደ አምቦ መወሰዱን አለማካተታችን ስሕተት ነበር። በጉዳዩ ላይ ውዝግብ የነበረ ቢሆንም በመጨረሻ አስከሬኑ ወደ አምቦ መወሰዱን ዘግይቶ ተረድተናል። ዜናውም በዚሁ መረጃ ተስተካክሏል። ስለ ስሕተቱ ይቅርታ እንጠይቃለን።

የኢንተርኔትን መቋረጥ በተመለከተ እኛ ዘገባችንን ስንጽፍ ተመልሶ ተከፍቶ የነበረ ቢሆንም ቆይቶ መዘጋቱን ተረድተናል።

ሌሎች አዳዲስ መረጃዎች በዕለቱ “ለቸኮለ” ቅንብራችን ተካተዋል።

—–
የዋዜማ ሬዲዮ ባልደረቦች በሃጫሉ ሁንዴሳ ሞት የተሰማንን ሀዘን እንገልጻለን። ለቤተሰቦቹና ለወዳጅ አድናቂዎቹም መጽናናትን እንመኛለን።

ዋዜማ ራዲዮ- የሕዳሴውን ግድብ ውሀ ለመሙላት ተይዞ የነበረውን ዕቅድ ኢትዮጵያ ለማዘግየት ተስማምታለች በሚል ከግብፅ ፕሬዝዳንት ፅሕፈት ቤት የተሰጠው መግለጫ መሰረተ ቢስና በሶስቱ ሀገራት የተደረሰበትን ስምምነት የሚፃረር መሆኑን የኢትዮጵያ የውጪ ጉዳይ ሚንስቴር ባለስልጣናት ለዋዜማ አረጋግጠዋል።

በአፍሪቃ ህብረት አደራዳሪነት በተደረገው ውይይት ላይ ሀገራቱ በሕዳሴው ግድብ ዙሪያ ድርድራቸውን ለመቀጠል የተሰማሙ ሲሆን ከማናቸውም አደናቃፊ መግለጫዎች ለመታቀብ ተስማምተው ነበር።

ይሁንና የግብፅና የሱዳን መንግስታት ኢትዮጵያ ግድቡን ለመሙላት የያዘችውን እቅድ ለማዘግየት ተስማምታለች በሚል ለመገናኛ ብዙሀን መግለጫ በመስጠት የፕሮፓጋንዳ ትርፍ ለማግኘት ሙከራ ማድረጋቸውን ዋዜማ ያነጋገረቻቸው ሁለት የውጪ ጉዳይ ከፍተኛ ባላስልጣናት አረገግጠዋል።

የአፍሪቃ ህብረት በበኩሉ ባወጣው መግለጫ የግድቡን ሙሌት በተመለከተ ውይይት ስለመደረጉ ምንም አይነት አስተያየት አልሰጠም።

ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ የዲፕሎማቲክ ምንጮች እንደነገሩን ግብፅ በመንግስታቱ ድርጅት በኩል በአጋሮቿ ድጋፍ በኢትዮጵያ ላይ ጫና ለማሳደር ያደረገችው ሙከራ ባለፉት ቀናት ዉጤት ባለማምጣቱና ወደ አፍሪቃ ህብረት ሸምጋይነት እንዲሸጋገር በመወሰኑ የደረሰባትን የዲፕሎማሲ ኪሳራ ለማካካስ የተጠቀመችው የፕሮፓጋንዳ ስልት መሆኑን ያምናሉ።

የአፍሪቃ ሕብረቱ ድርድር ግብፅ በሙሉ ልብ የምትገባበት ባለመሆኑና በአጭር ቀናት ከስምምነት እንዲደረሰ ታስቦ የሚካሄድ ስለሆነ ውጤታማ ይሆናል የሚል ግምት እንደሌላቸው ከኢትዮጵያ ወገን የሆኑት ዲፕሎማት ያስረዳሉ።

ድርድሩ ወደ አፍሪቃ ህብረት መመለሱ ለሀገራችን ትልቅ የዲፕሎማሲ ስኬት መሆኑንና ከዚሀ ቀደም ወደ ሌሎች የድርድር መድረኮች በመሄድ የተከሰቱ ስህተቶ የታረሙበት እርምጃ ነው።

ይሁንና ግብፅ የአፍሪቃ ህብረት ድርድር እንዳይሳካ በማድረግ ጉዳዩ በድጋሚ ወደ ተባበሩት መንግስታት ድርጅት እንዲመለስ ፍላጎት ሊኖራት እንደሚችል ነግረውናል።

በኢትዮጵያ በኩል ካሉ ተደራዳሪዎች እንደሰማነው ደግሞ በሚቀጥሉት ቀናት የሚጀመረው ድርድር ከዚህ ቀደም መግባባት ባልተደረሰባቸውና የህግ ብያኔ ባልተሰጠባቸው ቅንፎች ላይ ያተኮረ እንደሚሆንና ለዚህም የተደራዳሪ ቡድኑ ዝግጅትና ምክክር ማድረጉን አስታውቀዋል።

የግድቡ ውሀ አሞላልና አለቃቀቅ በተለይ የድርቅ ወቅት የውሀ ስሌት ፣ የግድቡ አስተዳደርና ቁጥጥር እንዲሁም የግድቡ የደህንነት ጉዳዩች በቴክኒክና በህግ ባለሙያዎች በሚቀርቡ አማራጮች ላይ አተኩሮ ይካሄዳል የሚል እምነት አላቸው።

የግድቡ የውሀ አሞላል የጊዜ ሰሌዳን በተመለከተ ከታችኛው የተፋሰሱ ሀገሮች በኩል እንዲዘገይ ብርቱ ፍላጎት ቢኖርም በኢትዮጵያ ወገን ሌላ አሳማኝ ምክንያት ካልተከሰተ በቀር ሙሌቱን የማዘግየትም ሆነ በጊዜ ሰሌዳው ላይ የመደራደር ዕቅድ የለም።

የህዳሴው ግድብን በተመለከተ በኢትዮጵያ በኩል መረጃን በወቅቱ በማድረስ በማብራራትና በተለያዩ ተቋማት መካከል ቅንጅት በመፍጠር በኩል ስር የሰደደ ችግር መኖሩንና ለሀገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን ለዓለማቀፉ ማህበረሰብ ወቅታዊና የተብራራ መረጃ ማቅረብ ከመቼውም በላይ አስፈላጊ ነው ብለው እንደሚያምኑ ለዚህ ዘገባ ያነጋገርናቸው አራት የመንግስት የስራ ሀላፊዎች አስምረውበታል።

በድርድሩም ቢሆን ከዚህ ቀደም የተከሰቱ ተግዳሮቶችን እንደመማሪያ ወስዶ አሁን በአፍሪቃ ህብረት የተጀመረውን መድረክ በተገቢው መጠቀም እንደሚገባ ይመክራሉ።
በጠቅላይ ሚንስትሩ ቢሮ ፣ በውጪ ጉዳይ ሚኒስቴርና በተደራዳሪ ቡድኑ መካከል መናበብና ቅንጅት ካልተፈጠረ ከዓለማቀፉ ማህበረሰብ ልናገኝ የሚገባንን የዲፕሎማሲ ድጋፍ ያኮሰምነዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

BG Adem Mohamed Ethiopia Defense chief- Photo FBC

ዋዜማ ራዲዮ- ቀደም ሲል የነበሩትን የመከላከያ ሰራዊት ስትራቴጂክ ስነዶች ያሻሻለውና ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው የኢፌዲሪ መከላከያ ሰራዊት ግንባታ ስትራቴጂ ተቋሙ የምድር፣ የአየር፣ የባህርና የሳይበር ክፍሎች እንዲኖሩት ተደርጎ መዋቀሩን ያወሳል።

አምስት ክፍሎች ባሉት በዚህ ሰነድ የመከላከያ ሰራዊት ራሱን ከዘመኑ ጋር ከሚሄድ ቴክኖሎጂ እንዲያስተዋውቅ፣ በዓላማው ላይ ግልፅነት እንዲኖርና በውስን ሀብት ውጤታማ መሆን የሚችልበት ስልት ተገልጿል።

ከዚህ ቀደም ሰራዊቱ በቀድሞው ጠቅላይ ሚንስትር መለስ ዜናዊ እንደተፃፉ የሚነገርላቸው “የሰራዊት ግንባታ በአብዮታዊ ዲሞክራሲ” እና “የኢፌዲሪ ስራዊት ዶክትሪን” የሚል ርዕስ ያላቸው ሁለት አብይ ሰነዶችን የስትራቴጂክ መመሪያው አድርጎ ይጠቀም ነበር። “የውጪ ጉዳይ ፖሊሲና ደህንነት ስትራቴጂ” የተባለ ገዥው ፓርቲ ያሰናዳው ሰነድም ለረጅም አመታት ማጣቃሻ ሆኖ ሲሰራበት ቆይቷል።
እነዚህ ሰነዶች ከጊዜው ጋር መራመድ ባለመቻላቸውና አንዳንዶቹም ከህገመንግስቱ ጋር የሚፃረሩ በመሆናቸው በአዲስ መተካት ማስፈለጉን 49 ገፅ ያለው ይህ ሰነድ ዘርዝሯል።

የሰራዊቱ አላማና ግብ በተብራራበት ክፍል ላይ ሰራዊቱ በፖለቲካ ፓርቲ ርዕዮተ አለም የተቃኘ እንዳይሆንና ተጠሪነቱ በህዝብ ለተመረጡ ወኪሎች የሚመራውም ህገመንግስቱን ብቻ መሰረት አድርጎ እንደሆነ ያወሳል።

ስለዚህ የመከላከያ ዋና ተልእኮ በሕዝቦች ሉዐላዊነት መጠበቅ ዙሪያ ነው። ስለሆንም ሠራዊት ከፖለቲካ ስልጣን ጋር በተያያዘ ምንም ዓይነት ንክኪ ሊኖረው አይገባም።

የኢፌዴሪ ሠራዊት ዋና ዓላማ ሕብረ፡ብሔራዊ አንድነቷ የፀና፣ የበለፀገች ኢትዮጵያን ሕገ፡መንግስታዊ ሥርዓት፣ የሀገረ፡መንግስቱ እና የሀገረ፡መንግስቱን ግዛታዊ ሉዐላዊነትና አንድነት እንዲሁም የሕዝብ ደህንነት ከማንኛውም ዓይነት የውስጥና የውጭ ጥቃት መከላከል ነው። ይላል

ስራዊቱ ከውጪ ሀይሎች ሊሰነዘር የሚችል ጥቃትን መመከት ላይ አፅናዖት ሰጥቶ ያብራራና በሀገር ውስጥም ህገመንግስቱንና ሀገረ መንግስቱን ሊገዳደሩ የሚሞክሩና የህዝብን ሉዓላዊነት የሚጥሱ ጉልበተኞችን ይፋለማል ይላል ዋዜማ የተመለከተችው ስነድ።

ሠራዊቱ የሕዝቦችን ሉዐላዊነት እና የሉዐላዊነታቸው መገለጫ የሆነውን ሕገ፡መንግስታዊ ስርአቱን ከወራሪዎች፣ ከአመፃዎች እና ጉልበትን ከሚጠቀሙ ማናቸውም ኃይሎች መከላከል የመጨረሻው ተልዕኮው ነው። ጉልበትን መሰረት ያደረጉ ውጫዊና ውስጣዊ የሉዐላዊነት እና የሕገ፡መንግስት ጥሰቶች የመከላከል የመጨረሻ ጫፍ መከላከያ ሠራዊት ነው።

ስነዱ በመጨረሻ ክፍሉ ላይ

ከታሪካችን እንደምንማረው ጠላቶቻችን ሠራዊታችንን ለመበትን እና ሀገራችንን ለማጥቃት ከሚጠቀሙባቸው ስልቶች አንደኛው ብዝሀነታችንን እንደ ክፍተት ከማየት የመነጨ ነው። ከብዝሀነት ጋር በተያያዘ ሠራዊቱ ከውስጥም ከውጭም ፈተና ሊገጥመው ይችላል።

የሰራዊታችን ግንባታ የውጭ ስጋትና የውስጥ ስጋት ኃይሎች በተናጠል ወይም በጋራ የሚደቅኑትን ስጋት በተገቢው ሁኔታ ማክሸፍና ማምከን ይሆናል።

የዓባይ ውሀ

ስነዱ የዓባይ ውሀን ውዝግብና ከታችኛው የተፋሰሱ ሀገሮች ጋር ያለውን አለመግባባት ምናልባትም ሊከሰት የሚችል ጦርነትን ሀገራችን እንዴት ልትወጣው እንደተሰናዳች ፍንጭ ሰጥቷል።
በዚህ የፖሊሲ እይታ የሚቃኘው በአባይ ውሀ አጠቃቀም ዙሪያ የምናካሂደው ድርድርና ውይይት ሉዓላዊ መብታችንንና የሀገራችንን ልማት በማይጎዳ መልኩ የአባይ ወንዝ ላይ የምናካሂደው የልማት ስራ ይጎዳናል የሚሉ የታችኛው ተፋሰስ ሀገሮች አሉን የሚሏቸውን ቅሬታዎች እንዲያነሱና ጉዳዩን በውይይትና በድርድር ለመፍታት በሙሉ ቁርጠኝነት እንቅስቃሴ በማድረግ ላይ እንገኛለን።
የሠራዊቱ ዋና ትኩረት ጦርነትን ማስቀረት ይሆናል። ሁሉም የግጭትና አለመግባባት መፍቻ ዘዴዎች ተሟጠው ጦርነት አይቀሬ ሲሆን ብቻ በሚደረገው ፍልሚያ የመከላከያ ኃይላችን ጦርነቱን በአጭር ጊዜና ባነሰ ዋጋ በአሸናፊነት እንድናጠናቅቅ የሚያስችለን ብቃትና ዝግጁነት እንዲኖረው ይደረጋል።

ስነዱ በመግቢያው ላይም
በመሆኑም ድንበር ተሻጋሪ ወንዞቻችንን የመጠቀም ሕጋዊና ሉዐላዊ መብታችንን ለመገደብ የሚደረጉ ማንኛውም ዓይነት የጥምዘዛ ስልቶችን ለመመከት የሚያስችሉ የዲፕሎማሲና ወታደራዊ አቅም፣ ዝግጁነት እንዲሁም ቁርጠኝነት መኖሩን ለአፍታም ቢሆን መዘንጋት የለበትም። ሲል ዋስትና ለመስጠት ሞክሯል።

ተጠባባቂ ጦር

የሰው ሀይል ልማትን፣ የሰራዊት ምልመላን በተመለከተም ሀገራችን ያላትን ከፍተኛ የህዝብ ብዛት ና የወጣት ቁጥር ታሳቢ ያደረገ ግንባታ ይከናወናል። ሀገሪቱ ተጠባባቂ ጦርም ይኖራታል።

ቴክኖሎጂ
ዘመናዊ ቴክኖሎጂና ማህበረዊ የተስስር አውዶች ያላቸውን በጎ ድርሻ ዕውቅና የሰጠው ሰነዱ እነዚህ የማህበራዊ ት ስ ስር መድረኮች የጥቃት መሳሪያ ሆነው የሀገር ደህንነትንና ሉዓላዊነትን ሊፈታተኑ ስለሚችሉ በዘርፉ ዘመኑን የሚመጥን ዝግጅት መድረግ እንደሚገባ ያብራራል።

የተጋረጠብን አደጋ በሚል ሲያብራራም

ዓለም አቀፉ የሳይበር መረጃ ትስስር መረብ ሀገራዊ የፖለቲካ ቅራኔዎችን በማጦዝ ብሔርና ሀይማኖትን መሰረት የሚያደርጉ የእርስ በእርስ ግጭቶችን ለመፍጠር ለሚፈልጉ የጥፋት ኃይሎች አስቻይ መሳሪያ ሆኗል። ብዝሃነታችንንና ፌደራላዊ ሥርዓታችንን ወደ ተጋላጭነት መቀየር ለሚፈልጉ የውስጥና የውጭ ኃይሎች ዓይነተኛ የመረጃ ጦርነት አቅም የፈጠረው የመረጃ ቴክኖሎጂ የትርምስ አጀንዳቸውን መቀስቀሻና ማስፈፀሚያ መሳሪያ በቀላሉና በነጻ እንዲያገኙ አስችሏል

[ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Radio Editors – wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- በኢትዮጲያ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ የጤና ተቋም ስራተኛች ቁጥር 97 ደርሷል ፣ በአብዛኛዎቹ በሁለት ሳምንት ውስጥ የተያዙ ናቸው፡፡

በኢትዮጲያ የኮረና ቫይረስ ከገባበት መጋቢት ወር በኃላ ስርጭቱ ባለፉት ሁለት ሳምታት በከፍተኛ ሁኔታ እየጨመረ መሆኑንና በቫይረሱ የሚያዙ የጤና ተቋም ሰራተኛች ቁጥርም እያሻቀበ እንደሆነ የጤን ሚንስትሯ ሊያ ታደሰ ከሚመለከታቸው ባለሙያዎች ጋር ባደረጉት ውይይት ላይ ተናግረዋል። ባለፉት ሁለት ሳምንታት ብቻ 81 የሚሆኑ የጤና ተቋም ባለሙያዎች በቫይረሱ እንደተያዙ ይፋ ከተደረገው መረጃ ለመረዳት ችለናል፡፡

ቫይረሱ ከተገኘባቸው መካከል 91 የሚሆኑት በአዲስ አበባ የሚገኙ ናቸው፡፡ በቫይረሱ ከተያዙት የጤና ተቋም ሰራኞች መካከል 55 በመቶ የሚሆኑት ሴቶች ናቸው፡፡አብዛኞቹ ሰራተኛች ምንም አይነት የበሽታው ምልክት ያልታየባቸው ሲሆኑ ነገር ግን ቫይረሱ እንደተገኘባቸው በምርመራ ተረጋግጧል፡፡

እስካሁን ከቫይረሱ ጋር በተያያዘ ንክኪ ነበራቸው ተብለው የተለዩ እና እራሳቸውን አግልለው የነበሩ የጤና ባለሙያውች ቁጥር 2340 ደርሶል ከነዚህ መካከል 1721 የሚሆኑት ተጋላጭ የነበሩት መጋቢት ወር ላይ ነው፡፡

የጤና ባለሙያዎቹ በዘውዲቱ ሆስፒታል ክትትል ሲያደርጉ የቆዩ በሆንም አሁን ቁጥራቸው እየጨመረ ስለመጣ ወደ ሚሊኒየም አዳራሽ እየተዘዋወሩ ነው፡፡

ለህክምና ተቋማት የሚያስፈልጉ ራስን የመከላከያ ቁሳቁሶች እጥረት እንዳለ ሆኖ የአጠቃቀም እና የጥንቃቄ ጉድለቶች መስተዋላቸውንም ከተደረገው ሙያዊ ውይይት ለመገንዘብ ችለናል፡፡

ግንቦት 21 ቀን 2012 ከኢትዮጲያ ሕክምና ማህበር የወጣ ደብዳቤ ምን ያህል የጤና ለሙያዎች ለቫይረሱ ተጋላጭ እንደሆኑ፤ በቫይረሱ እነደተጠቁ ወደ ለይቶ ማቆያ እንደገቡ አህዛዊ መረጃ ከመንግስት እንዲሰጠው ጠይቆ ነበር ፡፡ ይህ ጥያቄው የተነሳው በበሽታው የሚያዙ የጤና ባለሙያውች ቁጥር እየጨመረ ስለመጣ ክፍተቱ የቱ ጋር በግልፅ እንዳለ ለመረዳት እና የስራ ላይ አደጋን ለመቀነስ የሚቻልበትን መንገድ ለማፈላለግ ያለመ መሆኑን የኢትዮጲያ ሕክምና ማህበር ያብራራል። [ዋዜማ ራዲዮ]

PHOTO- REUTERS/Tiksa Negeri

ዋዜማ ራዲዮ-የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን የሰራተኞቹን ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ የሚቀንስ አዲስ አደረጃጀት እያዘጋጀ ነው። በስራቸው ያለመቀጠል ስጋት ያደረባቸው ሰራተኞቹ ለተቃውሞ እየተዘጋጁ ነው።

የመከላከያ ምርቶችን ከሚያመርቱ ፋብሪካዎች ተለይቶ ዘጠኝ ፈብሪካዎችን በስሩ ይዞ የተደራጀው የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን በስሩ ዘጠኝ ሺህ የሚሆኑ ሰራተኞችን አቅፎ ይዟል። ሆኖም ኮርፖሬሽኑ አዲስ ያወጣው የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር ብዙዎችን ከስራ ገበታ የሚያፈናቅል ነው የሚል ቅሬታ ቀርቦበታል።

ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው በኮርፖሬሽኑ ሰራተኞች ለኮርፖሬሽኑ ዋና ዳይሬክተር የገባ የቅሬታ ደብዳቤ አዲሱ የኮርፖሬሽኑ የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር ፣ የሰራተኛውን ጥቅምና መብትን የማያስከብር ፣ ነባራዊ ሁኔታን ያላገናዘበ ፣ የአሰሪና ሰራተኛ አዋጁን ያልተከተለ እንዲሁም መነሻውና ግቡ ግልጽ ያልሆነ ነው በሚል ትችት ያቀርባል። የሰራተኞቹ ደብዳቤ በተጨማሪም የኮርፖሬሽኑ ሰራተኞች ቀድሞ በነበሩ አመራሮች ስግብግብነት የተበዘበዘ እንዲሁም መጣ በተባለው ለውጥ ተስፋ ያደረገ ቢሆንም አሁን የተዘጋጀው መዋቅር እንዳሳዘናቸው ይገልጻል። ይህም ብቻ ሳይሆን ሀገሪቱ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ችግር ውስጥ ወድቃ ነባር ሰራተኞችን እንደገና ፈትኖ ለመቅጠር ያቀደው እቅድ ተገቢ እንዳይደለም ያብራራል። የኮርፖሬሽኑ ችግርና ለኪሳራ ሲዳርገው የቆየው አሁን ያለው የሰራተኛ ብዛት ሳይሆን የአመራር ድክመት በመሆኑ አካሄዱ እንዲስተካከልም ሰራተኞች በደብዳቤያቸው ጠይቀዋል።

የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ያዘጋጀው የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር ለዋና መስሪያ ቤቱ እና በስሩ ላሉ ዘጠኝ ፋብሪካዎች ለእያንዳንዳቸው በተናጠል የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር አስጠንቷል። ዋዜማ ራዲዮ የተወሰኑት የኮርፖሬሽኑን የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር ጥናቶችን ተመልክታለች። ለአብነትም በኢንዱስትሪ ፓርኮች ልማት ኮርፖሬሽን የኢንዱስትሪ ፕሮጀክቶች አገልግሎት የተሰራው ባለ 85 ገጽ የሜቴክ ዋና መስሪያ ቤት የተጠናቀቀ የሰራተኛ ፍላጎት መዋቅር የተጠናቀቀ ሪፖርት ፣ በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ዋና መስሪያ ቤት አሁን ላይ ያሉ የሰራተኞች ብዛት 803 ሲሆን በአዲሱ መዋቅር መሰረት ግን ለሜቴክ ዋና መስሪያ ቤት የሚያስፈልገው ሰራተኛ 412 ብቻ መሆኑን ያነሳል። በጥናቱ ትርፍ ሆነው የተገኙት 391 የዋናው መስሪያ ቤት ሰራተኞች ላይ መንግስት ውሳኔን እንዲያሳልፍ ምክረ ሀሳብ አቅርቧል።

የመዋቅር ጥናቱ የስራ ሂደት መንዛዛትን መቀነስና ውጤታማነት ማምጣትን ለዚህ መነሻነት አቅርቧል። የኮርፖሬሽኑ ዋና መስሪያ ቤት የሰው ሀይል ክፍል 51 ሰራተኞች ያሉት ሲሆን በአዲሱ መዋቅር የሚፈለገው 12 ብቻ መሆኑን ስነዱ ያትታል። በፋይናንስ ዘርፍ ደግሞ 117 ሰዎች በስራ ላይ ያሉ ሲሆን የሚፈለገው ግን 27 ብቻ ነው ይላል አዲሱ መዋቅር። በፕሮጀክት እቅድና ክትትል ክፍል ስርም አሁን ላይ 62 ሰዎች በስራ ላይ ሲሆኑ አዲሱ መዋቅር ግን 13 ሰራተኛ ብቻ ነው የሚፈልገው ።

በኮርፖሬሽኑ ስር ያሉ የዘጠኝ ፋብሪካ ሰራተኞችም ተመሳሳይ እጣ ፈንታ እንደሚገጥማቸው ሰምተናል። አሁን ላይ በኮርፖሬሽኑ ስር ያሉ አዳማ የግብርና ማሽነሪ ማምረቻ ፣ፓወር ኢኪውፕመንት ማምረቻ ፣ ቢሸፍቱ አውቶሞቲቭ ፣ አቃቂ ቤዚክ ሜታል ፣የብረታ ብረት ፋብሪኬሽንን ጨምሮ የዘጠኝ የኮርፖሬሽኑ ፋብሪካዎች ሰራተኞች በግማሽና ከግማሽ በላይ በአዲሱ መዋቅር ከስራ ውጭ ሊሆኑ እንደሚችሉ ይጠበቃል።

ቢሸፍቱ አውቶ ሞቲቭ ፋብሪካ አሁን ላይ ሶስት ሺህ ሰራተኞች ያሉት ሲሆን በአዲሱ የሰራተኞች አደረጃጀት የሚያስፈልገው አንድ ሺህ ብቻ በመሆኑ ሁለት ሺህ ሰራተኞቹ ከመዋቅሩ ውጭ ይሆናሉ።

ሜክሲኮ አካባቢ የሚገኘውና ለኮንስትራክሽን እና የብረታ ብረት ምርቶች ማምረቻ የሚያገለግሉ ማሽኖች የሚሰሩበት የብረታ ብረት ፋብሪኬሽን ውስጥ ያሉ ማሽኖች የፋብሪካው ግቢ ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት መኪኖች ጋራጅነት ይፈለጋል በሚል በሙሉ ተነቃቅለው ተወስደዋል። ማሽኖቹም ወዴት እንደተወሰዱ አይታወቅም። በፋብሪካው ውስጥ ያሉ ሰራተኞች እስካሁን ደሞዝ የሚከፈላቸው ይሁን እንጂ የተጠናቀቀው አዲሱ መዋቅር ሲተገበር ከስራ ውጭ የመሆን እድላቸው ሰፊ ነው ። አቃቂ ያለው ቤዚክ ሜታል ፋብሪካም ለወራት ብዙ ሰራተኞችን ከስራ ውጭ አድርጎ ደሞዝ እየከፈለ የቀየ ሲሆን አዲሱ መዋቅር ተግባራዊ ሲሆን እጣ ፈንታቸው ይለያል ተብሏል።

የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ከሰራተኞች አንጻር የደረሰበት ወሳኔ ብዙ ቅሬታዎችን ያስነሳው የሰራተኛ ቁጥር በመቀነሱ ብቻም ሳይሆን በሌሎች ጉዳዮችም ነው። በብዙ ፋብሪካዎቹ እና በዋና መስሪያ ቤቱ የሚቀነሰውን ቀንሶ የሚቀረውን ለማስቀረት የትምህርት ዝግጅቶችን መስፈርት እንደለየ እና ፈተና እንደሚፈትንም ገልጿል። ሆኖም በፋብሪካዎችም ሆነ በዋና መስሪያ ቤት ብዙዎች የሌላቸው የትምህርት ዝግጅት እስከ ሶስተኛ ዲግሪ እና ረጅም አመት የስራ ልምዶች መስፈርት እንዲሆኑ መካተታቸውን ተረድተናል።

በሌላ በኩል ከሜቴክ ዋና መስሪያ ቤት ውጭ ላሉት የፋብሪካ ሰራተኞች የጽሁፍ : የተግባርና የቃል ፈተና እንደሚዘጋጅም ሰምተናል። የኮርፖሬሽኑ ሰራተኞች እንደ ትምህርት ዝግጅታቸውና የስራ ልምዳቸው እስከ ፊታችን ሰኔ 4 ድረስ በየዘርፎቻቸው ከሚቀርቡላቸው ሶስት የስራ መደብ አማራጮች በአንዱ ላይ አመልክተው ለፈተና እንዲዘጋጁ ተነግሯቸዋል። ከሚቀርቡላቸው ሶስት የስራ መደብ አማራጮች ውስጥ የትምህርት ዝግጅታቸውም ሆነ የስራ ልምዳቸው የማይዛመድ ከሆነም ከስራ መገለል ይጠብቃቸዋል። ሆኖም የኮርፖሬሽኑ ሰራተኞች በተቆረጠላቸው ቀን የስራ መደብ ምርጫም ሆነ ለፈተና እንደማይቀመጡ እየገለጹ መሆኑን መረዳት ችለናል። ተቃውቸሟቸውን ለመግለጽ የተዘጋጁም አሉ ።

የተዘጋጁ መስፈርቶች በአመዛኙ በርካታ ሰራተኞችን ከስራ ማግለልን ታሳቢ ያደረጉ መሆናቸውን የሚገልጹት ሰራተኞች ኮርፖሬሽኑ መስፈርቱን የሚያሟላ ሰራተኛ ካጣ የስራ መደቦችን ክፍት አድርጎ እንደሚያቆይ ገልጾልናል ብለዋል።ሆኖም በተቃራኒ የውጭ ቅጥር ለመፈጸም አላማ ተይዞ መዋቅሩ እንደተሰራ መረጃ እንዳላቸው የገለጹልን የተቋሙ ሰራተኞች አሉ።

ኮርፖሬሽኑ በአዲሱ መዋቅር ከስራ ውጭ የሚሆኑ ሰራተኞች እንዲደራጁ አደርጋለሁ ሲል ለሰራተኞቹ ገልጿል።ነገር ግን በምን የስራ ዘርፍ ለማሰማራት እንደሚያደራጃቸውና ምን አይነት ዝግጅትስ እንዳደረገ አልገለጸም።

አሁን ላይ ኮርፖሬሽኑ ያዘጋጀው ከግማሽ በላይ የሆኑ ሰራተኞቹን ከስራ ገበታቸው የሚያፈናቅላቸው መዋቅር ከአሰሪና ሰራተኛ አዋጁ ጋር የሚቃረን ከመሆኑም በላይ በኮሮና ቫይረስ ስርጭት ምክንያት የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ወደ ችግር ውስጥ እየገባ በርካታ ቁጥር ያለውን ሰራተኛ ለመቀነስ ማሰቡም ትችት እየቀረበበት ነው።

የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ከተቋቋመ ጀምሮ በውስብስብ የአሰራር ብልሽቶች የተተበተበና ለኪሳራ የተዳረገ ፣ የቀድሞ ከፍተኛ አመራሮቹም ለእስር የተዳረጉበት ነው። በ10 ቢሊየን ብር ካፒታል የተመሰረተው የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን አመራሮች ተፈራርቀውበት አሁን ላይ በህይወት ሞሲሳ ዋና ዳይሬክተርነት እየተመራ ይገኛል። [ዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed and General Abdel Fattah Al-Burhan- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በኢትዮጵያና በሱዳን ድንበር ላይ የተከሰተውን ግጭት ተከትሎ የኢትዮጵያና ወታደራዊና ሲቪል ልዑካን ቡድን በድንበር አካባቢ ተገኝቶ የሀገሪቱን ራስን የመከላከል ዝግጁነት የገመገመ ቅኝት ማድረጉን ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።

መንግስት የድንበር አካባቢ የፀጥታ ችግሩ የጋራ ወታደራዊ አጣሪ ኮሚቴ ተቋቁሞ አንዲጣራና በዲፕሎማሲ እንዲፈታ በይፋ የሱዳን መንግስትን ጠይቋል።

ከአምስት ቀናት በፊት ሱዳን በኢትዮጵያ መንግስት ወታደሮች የተደገፉ ታጣቂዎች ድንበሬን ጥሰው በመግባት ጥቃት አድርሰውብኛል ስትል ከሳለች። በጥቃቱ የሞትና የመቁሰል ጉዳት መድረሱንም ሱዳን ትናገራለች።ይህንንም ተከትሎ የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ባወጣው መግለጫ በተፈጠረው ግጭት በኢትዮጵያም ሆነ በሱዳን በኩል ጉዳት ለደረሰባቸው ሀዘኑን የገለጸ ሲሆን እንዲህ አይነት አጋጣሚዎች በሁለቱ አገራት ሕዝቦች መካከል ያለውን ጥብቅ ወዳጅነት እንደማይወክል ገልጿል።

ይሁንና ከሱዳን በኩል የብቀላ ጥቃት ሊኖር ይችላል በሚል ስጋት መንግስት ወታደራዊ ዕዞቹን በተጠንቀቅ እንዲጠብቁ ማዘዙን ሰምተናል። በዛሬው ዕለትም (ሰኞ) የአማራ ክልል የፀጥታ ሀላፊዎች እና በሰሜን እዝ አዛዥ ጀኔራል ድሪባ መኮነን የተመራ የልኡካን ቡድን ቅኝቶችን አድርጓል፡፡

ወታደራዊ አዛዦች የተካተቱበት የልዑካን ቡድን ጉብኝት በምእራብ ጎንደር የሚገኙ ባለኃብቶች በተረጋጋ መልኩ ስራቸውን ማከናወን እንዲችሉ አለኝታ መስጠትና የፀጥታ ዘርፉን ማዘመን እና በበቂ ሁኔታ በማሰማራት ከተለያዩ ትንኮሳዎች የመጠበቅ ዓላማ እንዳለውም ተረድተናል፡፡

ምእራብ ጎንደር ከሱዳን ጋር የ400 ኪ.ሜ ርዝመት ያለው ድንበር የሚጋራ ሲሆን በድንበሩ አካባቢ ካለፉት አስራ አምስት አመታት ወዲህ ተደጋጋሚ ግጭት እየተፈጠረ መቆየቱን ነዋሪዎች ይናገራሉ። አካባቢው ሰፊ የጥጥ፣ ሰሊጥ፣ እጣን፣ እና ሌሎች የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ የሚደረግበት ነው።

በአካባቢው ባለኃብቶች ብቻ ሳይሆን ገበሬዎችም ጭምር መሬታቸው በሱዳን ወታደሮች እንደተወሰደባቸው እና የሱዳን የጦር ሰራዊት በቋራ እና ታች አርማጭሆ ባሉ አካባቢዎች የኢትዮጵያ ድንበር ጥሶ እንደገባ አቤቱታ ሲቀርብ መቆየቱ ይታወሳል። ዋዜማ የኢትዮጵያ ድንበር ስለመጣሱ በራሷ አላረጋገጠችም።

ከምንጮቻችን ባገኘነው መረጃ መሰረት የዛሬው የልዑካን ቡድኑ ቅኝት ሱዳን ሰሞኑን ወታደሮቼ ተገደሉብኝ በማለቷ የአጸፋ እርምጃ እንዳትወስድ የድንበሩን አካባቢ ለማጥበቅ እና አካባቢውን ለማልማት በሚደረገው ጥረት እንቅፋት የሆኑ ጉዳዮችን በመለየት ዘላቂ መፍተሄ ለማምጣት ነው ተብሏል፡፡

በሱዳን በሀገሪቱ ጠቅላይ ሚንስትርና በወታደራዊ ምክር ቤቱ መካከል ባለው ሽኩቻ ማዕከላዊነት ያለው የፀጥታ አመራር የለም። [ዋዜማ ራዲዮ]

One of the slum areas of Addis Ababa PHOTO- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በአዲስ አበባ ከተማ ህዝብ ተጨናንቆ ከሚኖርባቸው አካባቢዎች በአንዱ ፣ አብነት አካካቢ፣ የኮሮና ስርጭትን ለመግታት ሲባል ሙሉ በሙሉ አንድ መንደር ውሽባ እንዲገባ ተደርጎ ነዋሪዎች ከቤት እንዳይወጡ መከልከሉን የዋዜማ ሪፖርተር በስፍራው ተገኝታ ተመልክታለች።

በልደታ ክፍለከተማ አብነት ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ወረዳ 3 ነዋሪ የሆኑ አንድ ግለሰብ ጋር ንክኪ የነበራቸው 32 ሰዎች በቫይረሱ ተይዘዋል፡፡ ግለሰቡ በተጎዳኝ ህመሞች ለረጅም ጊዜ የህክምና ክትትል ሲያደርጉ ቆይተው ህይወታቸው አልፎል ፡፡ ቀድሞ የተወሰደው ናሙና ሟቹ ግለሰብ ቫይረሱ እንደተገኘባቸው በማሳየቱ ከሳቸው ጋር ንክኪ የነበራቸው ሰዎች ላይ ምርመራና ክትትል ተደርጎ 32 ስዎች ቫይረሱ እንደተገኘባቸው ከባለሙያዎች ስምተናል።

ይህንን ተከትሎም በወረዳው (አብነት አካካቢ) 500 ገደማ አባወራ የሚገኝበት መንደር ከእንቅስቃሴ ታግዶ ተዘግቶል፡፡ ወደ መንደሩ በሚያስገባው ቅያስ ላይ ፖሊሶች እና በጎ ፍቃደኛ ወጣቶች ቆመው ከነዋሪው ሌላ ሰው እንዳያልፍ ሲከለክሉ ተመልክተናል፡፡

ለነዋሪው የአስቤዛ ፤የፅህና መጠበቂያ ሳሙና ፤ሳኒታይዘር እና ሌሎች አስፈላጊ ግብአቶች እየቀረቡ ይገኛሉ፡፡ አቅርቦቱ ከዚህ በፊት ለወረርሽኙ ተብለው ከተለያዩ አካላት ከተሰበሰበው እየተሸፈነ እንደሚገኝ ዋዜማ ተረድታለች በተለይም የአሊባባ ድጋፍ በእጅጉ እንዳገዘ የወረዳው አመራሮች ገልፀዋል፡፡

የስራቸው ሁኔታ ግድ ከቤት የሚያስወጣ ለሆነባቸው ነዋሪውች ለሚሰሩበት ተቋም የትብብር ደብዳቤ እየተፃፈ ነው፡፡
በዚህ መንደር የሚኖሩት ነዋሪዎች ቁጥር ከፍተኛ በመሆኑ እዛው ባሉበት ተወሽበው በመቆየት የቫይረሱን ስርጭት ለመቀነስ የታለመ ነው፡፡ በቫይረሱ ከተያዙ ሰዎች መካከል ግንዛቤ ለማስጨበጥ በተቋቋመው አደረጃጀት ውስጥ ያሉ በጎ ፍቃደኞችም የችግሩ ሰለባ ናቸው።
በዚያው ክፍለከተማ አምስተኛ ተብሎ በሚጠራው ፖሊስ ጣቢያ በእስረኞች እና ጉዳይ በሚያስፈፅሙ ሰዎች መካከል በተፈጠረ ንክኪ በአንድ የቫይረሱ ታማሚ ምክንያት 66 ሰዎች ቫይረሱ እንደተገኘባቸው የጤና ሚኒስቴር መረጃ ያመለክታል፡፡

አዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ እና ልደታ ክፍለከተማ ጤና ሚኒስቴር ፣ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት እና ለዚህ ሲባል የተቋቋመው ግብረሃይል ከዚህ የበለጠ እንዳይሰራጭ እየተንቀሳቀሱ ነው፡፡ በርካታ ሰዎች በሚኖሩበት በልደታ የጋራ መኖሪያ ቤቶች በሁሉም ህንፃዎች ላይ ምርመራ ተደርጎል፡፡ ምርመራውን ሲሸሹ የነበሩ ሰዎችንም ተመልክተናል፡፡

እስካሁን (ቅዳሜ ግንቦት 15 ድረስ) ባለው መረጃ በልደታ ክፍለ ከተማ 104 ሰው በአዲስ ከተማ ክፍለከተማ ደግሞ 28 ሰዎች በቫይረሱ ተይዘዋል፡፡ ይህም ከሌሎቹ ክፍለ ከተሞች ጋር ሲነፃፀር ከፍተኛ ነው፡፡ በጉለሌ ክፍለ ከተማ 11 ሰዎች በቫይረሱ ተይዘዋል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed -FILE
  • ከአምናው 83 ቢሊየን ብር ብልጫ አለው
  • 100 ቢሊየን ብር ከሀገር ውስጥና ከውጪ ብድር የሚገኝ ነው

ዋዜማ ራዲዮ- የሚኒስትሮች ምክር ቤት ለ2013 አ.ም በኢትዮጵያ ታሪክ እጅግ ከፍተኛ የተባለውን በጀት አጽድቋል።በጀቱም ከ470 ቢሊየን ብር በላይ እንደሆነም ዋዜማ ራደዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። በጀቱ ለ2013 አ.ም የኢትዮጵያ የፌዴራል መንግስት በጀት ተብሎ እንዲጸድቅም የሚኒስትሮች ምክር ቤት ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም እንዲያጸድቀው ልኮለታል።
በጀቱ በዚህ ደረጃ ከፍ ያለው የሀገሪቱ ኢኮኖሚ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ከፍተኛ የሆነ መቀዛቀዝ ስላሳየ ምጣኔ ሀብቱን ለማነቃቃት መሆኑን ሰምተናል። የኮሮና ቫይረስ ዘጠኝ በመቶ እንዲያድግ ይጠበቅ የነበረውን የኢትዮጵያን የዚህ አመት አጠቃላይ ምርት (Gross Domestic Product) ትንበያውን ወደ ሶስት በመቶ ዝቅ እንዳደረገው መንግስት መግለጹ የሚታወስ ነው። የቫይረሱ ጫና በዚህ የሚቀጥል ከሆነ አመታዊ አጠቃላይ ምርት እድገቱ ላይ የሚያመጣው ተጽእኖ ከዚህም በላይ ከፍ ሊል ስለሚችል በጀቱም ይህን ከግምት ውስጥ ያስገባ ነው ተብሏል።

ለ2013 አ.ም በጀት ሆኖ የቀረበው ብር በብዙ መልኩ ከፍተኛ ነው ማለት ይቻላል።በእየ አመቱ በሰኔ ወር መጨረሻ ላይ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እየጸደቁ ከሚመጡ በጀቶች ያለው አመታዊ ብልጫውም እጅግ ከፍተኛው ነው። ይህንንም በአጋማሽ በጀት አመት ላይ የሚጸድቀው ተጨማሪ በጀትን ሳይጨምር በ2011 አ.ም ሰኔ ለዚህ አመት ማለትም ለ2012 አ.ም የጸደቀው የፌዴራል መንግስት በጀት 387 ቢሊየን ብር ነው። ይህ በጀት ለ2011 አ.ም ከጸደቀው 347 ቢሊየን ብር ያለው ልዩነት 40 ቢሊየን ብር አካባቢ ነው።

የ2011 አ.ም በጀትም ከ2010 አ.ም በጀት 321 ቢሊየን ብር ያለው ልዩነት የ26 ቢሊየን ብር ሲሆን ፣ ይህ ለ2009 ከጸደቀው 274 ቢሊየን ብር ደግሞ ልዩነቱ 47 ቢሊየን ብር ነው።

ለ2013 በጀት አመት የጸደቀው በጀት ግን ከዚህኛው 2012 አመት በጀት ጋር ሲነጻጸር የ83 ቢሊየን ብር ልዩነት አለው።በየአመቱ ከሚጸድቁ በጀቶችም ለ2013 አ.ም በሚኒስትሮች ምክር ቤት የጸደቀውን ያክል እድገት ያሳየ ብዙም የለም።

በየበጀት አመቱ ግማሽ የሚጸድቁ ተጨማሪ በጀቶችን አክለን ብናነጻጽር ራሱ ለ2013 አ.ም በሚኒስትሮች ምክርቤት የተዘጋጀው በጀት እድገት ከፍተኛ ነው። የ2011 አ.ም በጀት እስከ ጭማሬው 391 ቢሊየን ብር ነው። የዚህ አመቱ ማለትም የ2012 አ.ም እስከ ጭማሬው 415 ቢሊየን ሲሆን ካለፈው አመት ልዩነቱ የ24 ቢሊየን ብር ነው።

የ2013 አ.ም በጀት በቀጣይ አመት አጋማሽ በጀት ላይ የሚጨመረው ብር አጠቃላይ በጀቱን ከግማሽ ትሪሊየን ብር በላይ ስለሚያደርገው ልዩነቱም የዛኑ ያክል ከፍ የሚል ይሆናል። በጀቱ ለካፒታል እና መደበኛ ተብሎ የተከፈለ ሲሆን በዚህ ውስጥም በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ሊዳከም የሚችል ዘርፍን የማካካስ አላማ እንዳለም ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

ብድርና እርዳታ

ብድርና እርዳታ ከእስካሁኑ ከተለመደው በተለየ መልኩ የተሻለ ድርሻን በበጀቱ ውስጥ ቦታ እንዳለውም ለመረዳት ችለናል።ከበጀቱ ውስጥ ከ20 በመቶ በላይ ከሀገር ውስጥና ከውጭ ብድር ለማሟላት ታስቧል። ከሀገር ውስጥና ከውጭ ብድር ለ2013 አ.ም በጀት እንዲሞላ የታሰበውም 100 ቢሊየን ብር ይሆናል። ከዚህ ውስጥ 70 ቢሊየን ብሩ ከሀገር ውስጥ የተለያዩ ምንጮች በብድር የሚሰበሰብ ሲሆን ቀሪው 30 ቢሊየን ብር የበጀቱ አካል ከውጭ አበዳሪዎች እንደሚገኝም ተጠብቋል። በእርዳታ የሚሞላ የበጀቱ አካል እንደሚኖርም ይጠበቃል።

በተለየ መልኩ ግን የ2013 አ.ም በጀትን ከፍ ያለ ጉድለት ሊያጋጥመው የሚችልበት ስጋት እንዳለ ሰምተናል። በጤነኛ ኢኮኖሚ የበጀት ጉድለት ከአጠቃላይ አመታዊ ምርት ከሶስት በመቶ ባይበልጥ ይመከራል። ሆኖም አሁን ላይ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በኮሮና ቫይረስ ስርጭት ምክንያት ብዙ የኢኮኖሚ ዘርፎች በመዳከማቸው ምክንያት በሚሰበሰብ ግብርና ቀረጥ የሚሞላው በጀት ከሚጠበቀው በታች ዝቅ የማለት እድሉ ከፍ ስለሚል የበጀት ጉድለቱም የዛኑ ያክል ከፍ ሊል ይችላል።

የበጀት ጉድለቱን ለመሙላት የሚወሰዱ እርምጃዎችም የዋጋ ግሸበት ጨማሪ የመሆን እድላቸው ከፍ ያለ ነው የሚሆነው።ይህ ደግሞ ከኮሮና ቫይረስ መከሰት በፊትም ከእቅድ በላይ የሆነውን የዋጋ ግሽበት ይበልጥ ሊያባብሰው ይችላል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- አዲስ አበባ ውስጥ ይገነባሉ ተብለው እቅድ ከተያዘላቸው የአውቶቡስ መናኽሪያ (ዴፖ) መካከል ሁለተኛው የቃሊቲ መናኽሪያ ነገ ቅዳሜ ተመርቆ ለአገልግሎት ክፍት ይሆናል፡፡

ቃሊቲ አውቶቡስ ዴፖ 789.5 ሚሊየን ብር በጀት በቻይናው ሲኤስሲኢ(CSCE) በተባለ የቻይና የግንባታ ተቋራጭ የተገነባ ሲሆን የማማከር ስራው ኢቲጂ በተባለ የሀገር ውስጥ ዲዛይነርና ማማከር ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ኩባንያ ተከናውኖል፡፡

የዚህ ፕሮጀክት መሰረተ ድንጋይ የተጣለው በቀድሞ የአዲስ አበባ ከንቲባ አቶ ድሪባ ኩማ ነበር የካቲት 3 2009 አመተምህረት ነበር፡፡

ስፍራው የገበሬዎች ይዞታ የነበረ ሲሆን አስፈላጊው የካሳ ክፍያ ተደርጎ ግንባታው ተከናውኗል፡፡

በአንድ ጊዜ ከ250እስከ300 አውቶቦሶችን ያለመጨናነቅ የማቆም አቅም ያለው አውቶቡስ ዴፖው ከመሬት በታች (Under ground) 89 አውቶብሶች መያዝ ይችላል፡፡ከዚህ ቀደም አውቶብሶቹ ማደሪያቸው ነዳጅ መቅጂያ አና የመጠገኛ ስፋራቸው የተለያየ ስፍራ በመሆኑ የተነሣ አስቸጋሪ ወጪውም ከፍተኛ ነበር፡፡

የቃሊቲ የአውቶቡስ ዴፖ በአንድጊዜ 9 አቶብሶችን መጠገን እንዲችል ተደርጎ ተሰርቶል ፡፡የአንበሳ እና የሸገር አውቶቢሶች የሚገለገሉበት ዴፖ በሁለት ደቂቃ መኪናን ማጠብ የሚያስችል ቴክኖሎጂ ሲኖረው ቀለምም በግቢው ውስጥ እንዲቀቡ ይደረጋል፡፡

በከተማው አስተዳደር ስር የሚተዳደሩ አውቶቢሶች አሁን ከሸጎሌ እና ቃሊቲ የአውቶቡስ ዴፖውች ከአንድ ማዕከል የስራ ስምሪት እና ቁጥጥር እየተደረገባቸው ይገኛል፡፡

ገርጂ አካባቢ በሚገኘው አንበሳ ገራጅ በቀጣይ የአውቶቢስ ዴፖ ለመግንባት ታቅዶ የመጀመሪያ ጨረታ ሂደቱ ተጠናቆ ወደስራ ለመግባት ታስቦ የነበረ ቢሆንም የከተማ አስተዳደሩ ትኩረቱን ወደሌሎች ጉዳዮች በማዛሩ ለጊዜ ቆሞል፡፡ በገርጂው የአንበሳ ገራዥ የሚሰራው ዴፖ 850 አውቶብሶችን የሚያዝ አቅም እንዲኖረው ተደርጎ እንደሚሰራ እቅዱ ያሳያል ፡፡

የከተማ አስተዳደሩ በአስር አመታት ውስጥ 3ሺ አውቶብሶች ወደ ከተማው የትራንስፖርት አገልግሎት የማስገባት እቅድ አለኝ ያለ ሲሆን የሚያስገነባቸው ዴፖችም ይህን ታሳቢ ያደረጉ ናቸው፡፡

የቃሊቲ አውቶቡስ ዴፖ ግንባታውከተጠናቀቀ በኋላ አገልግሎት እየሰጠ ሲሆን ነገ ቅዳሜ ግንቦት 8 በይፋ ይመረቃል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

Sileshi Bekele (PhD) Chief Negotiator of GERD- Photo AP/File
  • ድርድሩ ሳይጠናቀቅ የውሀ ሙሌቱ እንዳይጀመር አሜሪካ በድጋሚ አሳስባለች
  • ግብፅና ሱዳን በኢትዮጵያ የቀረበውን የድርድር ምክረ ሀሳብ አልተቀበሉም
  • “ወደ ድርድሩ መመለስ የለብንም” የድርድሩ ቡድን አባላት

ዋዜማ ራዲዮ- በኮሮና ወረርሽኝ ሳቢያ ረገብ ብሎ የሰነበተው የሕዳሴው ግድብ የውሀ ሙሌትና አለቃቀቅ ድርድር የበለጠ ወደ ተወሳሰበ የዲፕሎማሲ ጥልፍልፍ ውስጥ እየገባ ነው።

ግብፅና ሱዳን በኢትዮጵያ በኩል የቀረበውን የመደራደሪያ ምክር ሀሳብ አንቀበልም በማለት ውድቅ አድርገውታል። ።

ግብፅ የዲፕሎማሲ ጥረቷን የበለጠ በማጠናከር ጉዳዩ ወደ ተባበሩት መንግስታት ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት የወሰደች ሲሆን አሜሪካ ድርድሩን በአስቸኳይ አስቀጥላ ኢትዮጵያ በአሜሪካ የቀረበውን ስነድ እንድታስፈርም ጠይቃለች።

ግብፅ አንደምትለው ኢትዮጵያ ስምምነቱ ሳይፈረም የግድቡን ውሀ መሙላት ብትጀመር በቀጠናው የከፋ አለመረጋጋት ይከሰታል።

ይህ ጉዳይ ያሳሰባቸው የመንግስታቱ ድርጅት ዋና ፀሀፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ስልክ ደውለው የመንግስታቱ ድርጅት ለጉዳዩ ሰላማዊ መፍትሄ እንዲፈለግለት ድጋፍ እንደሚያደርግ ገልፀዋል።

ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በበኩላቸው በጉዳዩ ላይ ስምምነት ሳይፈረም የግድቡ የውሀ ሙሌት እንዳይጀመርና ባለድርሻዎቹ ሀገራት በቶሎ ወደ ድርድር እንዲመለሱ ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ አሳስበዋል።

በኢትዮጵያ በኩል የተዘጋጀው የድርድር ምክረ ሀሳብ

ሰነዱ 9 ገጾች ያሉት ሰሆን በመጀመርያው ላይ ጠቅላላ ጉዳዮችን አንስቶ ቀጥሎ ኢትዮጵያ ህዳሴው ግድብን እንዴት እንደምትሞላ ያብራራል። የመጀመርያው ደረጃ ሙሌት በሁለት አመት የሚከናወን ሲሆን በመጀመርያው አመት 4.9 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ይይዛል ይላል።በቀጣይ አመት ደግሞ 13.5 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ በጥቅሉ 18.4 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀን ግድቡ ይይዛል ይላል። ይህም የውሀውን ደረጃ ከግድቡ 595 ሜትር ከባህር ጠለል በላይ ያደርሰዋልም ሲል ሰነዱ ይገልጻል።

ይህም ግድቡ በመጀመርያ ደረጃ ሙሌቱ የመጀመርያው አመት ላይ 4.9 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ከያዘ በሁዋላ በሁለተኛው አመት ወደ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የሚደርሰው ውሀ በዝናብ እጥረት ወይንም በድርቅ ምክንያት ከ31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ በታች ከሆነ ሙሌቱ አይከናወንም የሚል ነው። ድርቅን ሲገልጽ በኢትዮጵያ የሚከሰተውን ድርቅ ብሎ መጥቀሱ ከዚህ ቀደም ከነበሩ አቋሞች መሻሻልን አሳይቷል ።

የሁለተኛ ደረጃ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ ሙሌት ግድቡ የሚይዘውን ውሀ 49.3 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ እንደሚያደርሰው የውሀ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ በተደጋጋሚ ሲያብራሩ ነበር። የተያዘው ውሀ 49.3 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ እንዲደርስ ወይንም የግድብን ከባህር ጠለል በላይ 625 ሜትር ላይ እንዲደርስ በመጀመርያ ሙሌት ላይ ከወሰደው ሁለት አመት በተጨማሪ ከሁለት እስከ አምስት አመት ይወስዳልም ይላል።

በሰነዱ መሰረት ሁለተኛ ደረጃ ሙሌት ላይ ግድቡ የሚይዘው ውሀ 49.3 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ እንዲደርስ ተጨማሪ 30.9 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ መያዝ ነው የሚጠበቅበት። ለ30.9 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ተጨማሪ ከሁለት እስከ አምስት አመት ካስፈለገ ግድቡ በሁለተኛው የሙሌት ደረጃ በአማካይ በየአመቱ 6 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ነው የሚይዘው ማለት ነው። ይሄ ሰነድ የህዳሴው ግድብ በጥቅሉ በሰባት አመት 49.3 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ እንጂ ከዚህ ቀደም እንደተገለፀው በሙሉ አቅሙ ይይዛል የተባለውን 74 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ እንደማይዝ በተዘዋዋሪ መልኩ ነግሮናል።

ከዚህ በፊት የህዳሴው ግድብ መያዝ የሚችለውን 74 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ለመሙላት ከአራት እስከ ሰባት አመት ይወስዳል ሲባል ቢቆይም በተዘጋጀው ሰነድ መሰረት ግድቡ ሙሉ ለሙሉ 74 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ለመያዝ (ቀሪውን 25 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ለመያዝ ተመሳሳይ አመታዊ አማካይ ስሌት ጥቅም ላይ ከዋለ) የሚያስፈልገው ጊዜ ሲሰላ ከ10 አመት በላይ ሊወስድ ይችላል።

ይህ ሰነድ የታችኛው ተፋሰስ ሀገራትን ፍላጎት ለመመለስ ያለመና የተለሳለስ ቢሆንም ግብፅና ሱዳን ግን እቅዱን ሳይቀበሉት ቀርተዋል። ሱዳን ከአሜሪካ በኩል የሚደርስባት ጫናን በመፍራት በዋሽንግተን የቀረበው ሰነድ ላይ ተስማምተን እንፈርም የሚል አቋም አላት።

ግብፅ ከውሀ አለቃቀቅና አሞላል ጋር በተያያዘ በቁጥር የተደገፈ ማረጋገጫ እንዲሰጣትና ይህንንም ለመከታተል በግድቡ አስተዳደር ውስጥ ተሳትፎ እንዲኖራት ትፈልጋለች።

ወደ ዋሽንግተኑ ድርድር እንመለሳለን?

በኢትዮጵያ በኩል በድጋሚ ወደ ዋሽንግተኑ ድርድር መሄድ የለብንም፣ ላልተፈለገ ጫናና ውዝግብ ይዳርገናል የሚሉ የድርድር ቡድኑ አባላት መኖራቸውን ስምተናል።

“ድርድሩን አንዴ ጀምረነዋል ሙሉ በሙሉ ጥለን መውጣት ጥሩ ውሳኔ አይደለም ባይሆን የመደራደሪያ ነጥቦቻችን ጥቅማችንን ባስከበረ መልኩ አሸናፊ ሆነው እንዲወጡ እንረባረብ” የሚል አቋም አመዝኖ ታይቷል።

የሕዳሴው ግድብን በተመለከተ ሁለቱ ተደራዳሪ ተቋማት ማለትም የውሀ መስኖና ኢነርጂ ሚኒስቴርና የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ሲሆኑ የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ቀድሞ የነበረው የመሪነት ሚና ዝቅ ብሎ ድርድሩ በውሀ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ መሪነት እንዲካሄድ መደረጉ ሊታስብበት የሚገባ መሆኑን የነገሩን የውጪ ጉዳይ ባለስልጣናት አሉ።

ጉዳዩ ብዙ ቴክኒካዊ ጉዳዮችን ስለያዘ በውሀ ሚኒስትሩ መመራቱ ተገቢ መሆኑን የሚያምኑ የድርድሩ አባላት ባይሆን ለድርድሩ አሁን እየተሳተፉ ካሉት በተጨማሪ ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ክህሎት ያላቸው ባለሙያዎች ቢጨመሩ አስፈላጊ ነው።

የውጪ ጉዳይ ሚንስትር ገዱ አንዳርጋቸው በዋሽንግተን በተደረገው ድርድር ላይ ተሳትፈው የነበረ ሲሆን አንድም በድርድሩ ከጅምሩ ስላልነበሩ አንዲሁም በዲፕሎማሲ ዘርፍ ካላቸው ውስን ልምድ የተነሳ የመሪነት ሚና ከመጫወት ይልቅ የሀገር ጥቅም የሚጎዳ ስምምነት አካል ላለመሆን ሲጠነቀቁ እንደነበር የቅርብ ምንጮቻችን ነግረውናል። ድርድሩ እንዲቋረጥ የተደረገውም በአቶ ገዱ “ይህን ጉዳይ እናዘግየው” የሚል ውሳኔ መሆኑ ይታወሳል።

የተደራዳሪዎች ቅሬታ

በድርድሩ አመራርና ይዘት ላይ ስጋት አለን ያሉ ሶስት የቡድኑ አባላት ስጋታቸውንና ቅሬታቸውን ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ በደብዳቤ ያሳወቁና በቀጣይ ድርድር ላይሳተፉ እንደሚችሉ አሳውቀዋል።

ጠቅላይ ሚንስትር አብይ ቅሬታውን ተከትሎ በሙያ የውሀ መሀንዲስ የሆኑትን የቀድሞው ጠቅላይ ሚንስትር ሀይለማርያም ደሳለኝ ይፋዊ ባልሆነ መልኩ በጉዳዩ ላይ ሚና እንዲጫወቱ እያደረጉ መሆኑን ተገንዝበናል። እንዲሁም የጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ የደህንነት አማካሩ አቶ ሞቱማ መቃሳ በሕዳሴው ግድብ ድርድር ላይ እንዲሳተፉ መመደባቸውን ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል። አቶ ሞቱማ መቃሳ ከዚህ ቀደም የመከላከያ ሚንስትር እንዲሁም የውሀ ሀብት ሚንስትር ሆነው ሰርተዋል።

ግብፅና አሜሪካ ድርድሩ ሳይቋጭ ኢትዮጵያ የግድቡን የውሀ ሙሌት እንዳትጀምር በብርቱ እያስጠነቀቁ ባለበት በዚህ ስዓት የውሀ ሀብት ሚንስትሩ ስለሺ በቀለ የውሀ ሙሌቱ በተያዘለት ዕቅድ መሰረት በሐምሌ ወር ይጀመራል ሲሉ አስረግጠው ተናግረዋል።

የኮሮና ወረርሽኝ የደቀነው ዘርፈ ብዙ አደጋ ተጨምሮበት የገባንበት የዲፕሎማሲ አጣብቂኝ በመጪው ሐምሌ የውሀ ሙሌት ለመጀመር አዳጋች ሊሆን ይችላል፣ በመሬት ላይ ያለው እውነታም ያንን አያመለክትም። [ዋዜማ ራዲዮ]

To contact Wazema Editors, you can write wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- ጥር15 2011 ዓም ነበር ከህግ እና መመርያ ውጭ ግዥ በመፈፀም የሀብት ብክነት ፈፅመዋል በሚል የወንጀል ድርጊት ነበር የጥረት ኮርፖሬት የቀድሞ ሀላፊዎች እና የኢህአዴግ የቀድሞ ባለስልጣናት የነበሩት አቶ በረከት ስምዖን እና አቶ ታደሰ ካሳ በቁጥጥር ስር የዋሉት፡፡

አቃቤ ህግ የመሰረተባቸውን ክስ ሚያዝያ 7 ቀን 2011 ዓም ተቀብለው ለ1 አመት ያህል በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሲከራከሩ ከቆዩ በኋላ አቶ በረከት ስምዖን እና በመዝገቡ የተካቱት አቶ ታደሰ ካሳ ጥፋተኛ በተባሉባቸው አንቀፆች ዛሬ የቅጣት ውሳኔ ተላልፎባቸዋል፡፡

አቃቤ ህግ በመሰረተው ክስ ዱየት ቢቬሬጅ ለተባለ የእንግሊዝ ኩባንያ ባልተገባ ዋጋ ማለትም 50 ነጥብ 14 በመቶ የሚሆነውን የአክሲዮን ድርሻውን በ90 ሚልዮን ዶላር እንዲሸጥ የተደረገ ሲሆን ይህም የጥረት ኮርፖሬትን ጥቅም የሚነካ ነው በማለት የሚተነትን ክስ ነበር፡፡

ይህን ተከትሎም ያልተገባ ጥቅም ለማግኘት ሲባል ኮርፖሬቱ ማግኘት የሚገባውን የ1.8 ቢሊየን ብር በላይ ጥቅም አስቀርተውበታል ወይንም እንዲጎዳ አድርገዋል የሚሉ እና ሌሎችም የሙስና ወንጀል ድረጊት በክስ መዝገቡ አካቶ ነበር ፡፡

ይህን ለማመሳከርም አቃቤ ህግ የሰው እና ሰነድ ማስረጃዎቹን በችሎት ሲያቀርብ ቆይቷል፡፡ ፍርድ ቤቱ በወሰነላቸው መሰረትም ተከሳሾቹ ክሳቸውን ለመከላከል ሞክረዋል፡፡

ሆኖም የአቃቤ ህግ ማስረጃዎች ክሱን በሚገባ የሚያስረዱ ሆነው አግኝቻቸዋለው የያለው የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ዛሬ ረፋድ ላይ በተሰየመበት ወቅት የተከሳሾቹን የጤና ሁኔታ፣ የቤተሰብ አስተዳዳሪ መሆናቻን እና ለመንግስት እና ለህዝብ ያገለገሉ መሆናቸውን እንደ ቅጣት ማቅለያ በመውሰድ በአቶ በረከት ስምዖን ላይ የ6 አመት ኑ እስራት እና የ10ሺህ ብር ቅጣት ሲያስተላልፍ በአቶ ታደሰ ካሳ ላይ ደግሞ 8 አመት እና 15ሺህ ብር ቅጣት አስተላልፎባቸዋል [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በኢትዮጵያ ዘመናዊ የፋይናንስ ዘርፍ ታሪክ ብዙም ተሰምተው የማያውቁ የአሰራር ግድፈቶች ሲታዩበት ፣ያበደረውን ገንዘብ በብዛት ማስመለስ ሲያቅተውና ኪሳራ ሲያስመዘግብ ለአመታት የቆየው የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ፣ አሁን ላይ ከችግሩ እንዲወጣ ያስችለዋል የተባለ የካፒታል ማሳደጊያ ገንዘብን ከመንግስት እንዲያገኝ ተወስኖለታል።

የሚኒስትሮች ምክር ቤት ትላንት ሀሙስ ባደረገው 20ኛው አስቸኳይ ስብሰባም ልማት ባንኩ ካፒታሉን ለማሻሻል የሚያስችለውን የተሻሻለው የባንኩ ማቋቋሚያ ደንብን አጽድቆ በነጋሪት ጋዜጣም ታትሞ ስራ ላይ እንዲውል ወስኗል።

ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ መረዳት እንደቻለችውም ለኢትዮጵያ ልማት ባንክ ካፒታል ማሳደጊያነት እንዲውል ከመንግስት የተወሰነለት ገንዘብ 21 ቢሊየን ብር ነው። ይህም የባንኩን ካፒታል አሁን ካለበት 8 ቢሊየን ብር አካባቢ ወደ 29 ቢሊየን ብር ያሳድገዋል። በዚህም በካፒታል መጠን ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቀጥሎ ሁለተኛው ግዙፍ ባንክ ይሆናል ። መንግስት ከጥቂት አመታት በፊትም የንግድ ባንክን ካፒታል ለማሳደግ በቢሊየን የሚቆጠር ገንዘብ ማቅረቡ የሚታወስ ነው።

ለኢትዮጵያ ልማት ባንክ አሁን ላይ እንዲሰጠው የተወሰነለት 21 ቢሊየን ብር ባንኩ ባለፉት አሰራሮቹ ምክንያት አጋጥሞት ከነበረው የካፒታል ችግር ወጥቶ ወደ ተስተካከለ ስራ እንዲገባ ያግዘዋል ተብሏል። ከዚህ ጎን ለጎንም ልማት ባንኩ የተሻሻለ የብድር አሰራርን ስርአትን አጠናቆ በቅርቡ ተግባራዊ ያደርጋል ተብሎ ይጠበቃል። ከአሰራሩ ጋርም ተቋማዊ የመዋቅር ለውጥን ይተገብራል ። ይህን አጠቃላይ ማሻሻያን በማስጥናት ሂደት ውስጥ የአለም ባንክን ጨምሮ በተለያዩ አለማቀፍ የፋይናንስ ተቋማት ውስጥ የሰሩ ሙያተኞችም ተሳትፈውበታል።ይህ የልማት ባንኩን ሁለንተናዊ አሰራር ይለውጣል የተባለው ሰነድም በመጠናቀቅ ላይ ሲሆን በቅርቡም በመንግስት ለመጽደቅ ለውሳኔ እንደሚቀርብም ሰምተናል።

የመንግስት የፖሊሲ ባንክ የሆነው የኢትዮጵያ ልማት ባንክ በነበሩት የአሰራር ግድፈት የሰጣቸው ብድሮች በእጅጉ አደጋ ውስጥ ገብተው ለባንኩም ችግር ሆነዋል።በቅርብ ጊዜ እንኳ ልማት ባንኩ በጥቅሉ ሰጥቶት ከነበረው 46 ቢሊየን ብር ውስጥ 40 በመቶው የተበላሸ ብድር ሆኖ ቆይቷል። ቁጥሩ ልማት ባንኩ ይፋ ያደረገው ነው። የውስጥ ምንጮች የተበላሸውን የብድር ምጣኔ 50 በመቶን እንደተሻገረም ገልጸውልን ነበር። በብር ሲተመንም እስከ 20 ቢሊየን የሚሆነው ልማት ባንኩ የሰጠው ብድር መመለስ የማይችል ሆኖ ቆይቷል ። የልማት ባንኩ የተበላሸ ብድር ምጣኔ ከሰጠው ብድር ከ15 በመቶ እንዳይበልጥ ገደብ ያለ እንደመሆኑ በሁለቱም ቀጥሮች ቢወሰድ ባንኩ አደጋ ውስጥ እንደቆየ የሚያሳይ ነው።

ልማት ባንኩ የተበላሸበት ብድር የተቀረጹ ፖሊሲዎች ውጤት እንዳላመጡም ያሳየ ነው። ባንኩ የተበላሸ ብድር በስፋት የታየው ግዙፍ ናቸው ለተባሉ የጨርቃ ጨርቅ ኢንዱስትሪዎች የተሰጠ ነው።ብዙዎቹም የቱርክ ኩባንያዎች ናቸው። አይካ አዲስና ኤልሲ አዲስ የተባሉ የቱርክ የጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎች እያንዳንዳቸው ከሁለት ቢሊየን ብር በላይ ተበድረው መመለስ አቅቷቸው ፣ የኤልሲ አዲስ ኩባንያ ባለቤቶች ሲጠፉ ባንኩ ፋብሪካውን ተረክቦ ማስተዳደር ጀምሯል። አይካ አዲስም ብድሩን መመለስ ስላቃተው ባንኩ ኩባንያውን እያስተዳደረ ነው። ሆኖም ሁለቱንም ፋብሪካዎች በሀራጅ ለመሸጥ የሄደበት መንገድም ስኬታማ አልነበረም ። ኩባንያዎቹ ቢሸጡም እንኳ ያለባቸውን ብድር መመለሳቸው አጠራጣሪ ነው። ይህ አይነት ብድርም የካፒታል ማሸሻ መንገድ እንደነበርም በስፋት ይታመናል። ኢ ቱር የተባለ የጨርቃጨርቅ ፋብሪካና ቢ ኤም ኢ ቲ የተሰኘ የኬብል ማምረቻም በቢሊየን የሚቆጠር ብድር ወስደው መመለስ ካልቻሉት ውስጥ ናቸው።

ለሰፊፋ እርሻ አልሚዎች በተለይም በጋምቤላ ክልል የተሰጠው ብድርም ሰፊ ችግር ውስጥ የገባ ነው። ለሰፋፊ እርሻ አልሚዎች ከ6 ቢሊየን ብር በላይ ብድር ተሰጥቶ የነበረ ሲሆን ፣ በነበረ ሰፊ የአሰራር ብልሽት ምክንያት ብድሩ አልተመለሰም። አንድ መሬት ለሁለት ባለሀብቶች ተሰጥቶ ለሁለቱ ባለሀብቶች አንድን መሬት ለማልማት ብድር የመስጠት ተደጋጋሚ ተግባራት ፣ የሰፋፊ እርሻ ልምድ ለሌላቸውና በበሬ ጭምር ለሚያርሱ ብድር በመቅረቡ ፣ ከችሎታ ይልቅ ለአካባቢያዊነት ቅድሚያ መሰጠቱ ፣ በቂ ተያዥ እንኳ ላላቀረቡ ግለሰቦችም ብድር መቅረቡ በዚህ ዘርፍ ለተበላሸው ብድር ምክንያት ሆኗል።

ከውጭ ስለመጡ ብቻ በመቶ ሚሊየን የሚቆጠር ብድርን ለእርሻ ወስደው የጠፉ አሉ።ጎርፍን በመሰለ ተፈጥሯዊ አደጋ የዘሩት ተበላሽቶባቸው ብድር መመለስ ያልቻሉ ጥቂት ታማኝ ተበዳሪዎች መኖራቸው ግን የማይረሳ ነው።

የልማት ባንኩም የባንክ ስራን ሰርቶ ከሚያገኘው ትርፍ ይልቅ፣ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ የግል ባንኮች ካበደሩት ገንዘብ 27 በመቶውን በቦንድ መልክ እንዲገዙት አርጎ የሚያቀርብለትን ገንዘብ መልሶ የግምጃ ቤት ሰነድ ገዝቶ የሚያገኘው ትርፍ ይበልጥ ነበር። ብሄራዊ ባንኩ አሁን ለልማት ባንኩ ገንዘብ የሚያቀርብበትን የ27 በመቶ የቦንድ አሰራር ማቆሙ የሚታወስ ነው።

የሆነው ሆኖ የፖሊሲ ባንክ ነው በተባለው ተቋም በኩል በሚለቀቅ ብድርም መፈጠር ያለበትን ያክል ስራ አልተፈጠረም፣ ሀገሪቱም በወጪ ንግድ ማግኘት ያለባትን ያህል የውጭ ምንዛሬ አላገኘችም። በባንኩም የስራ አመራሮች መለዋወጥ ተደጋግሞም ነበር።

እርግጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ልማት ባንኩ አቋሙ መስተካከልን እንዳሳየ ይገልጻል።በዚህ በጀት አመት የመጀመርያ ስድስት ወራት ካልተመለሰለት ብድር ውስጥ 4 ቢሊየን ብሩን ማስመለስ እንደቻለ ገልጿል። በዚህም የተበላሸ ብድር ምጣኔውን ዝቅ ማድረግ እንደቻለ ፣ ይህንንም ብድር ማስመለስ ላይና ለዚህ የሚያግዘኝን ንብረቶች መውረስ ላይ አትኩሬ በመስራቴ ነው ያሳካሁት ብሏል።

በተመሳሳይ በበጀት አመቱ ስድስት ወራትም 951 ሚሊየን ብር ማትረፉንም ልማት ባንኩ አሳውቋል። ልማት ባንኩ በቀደሙት አመታት በቢሊየን ብሮች ኪሳራን ሲያስመዘግብ የቆየ እንደመሆኑ ይህ ቁጥር ለብዙዎች አልተዋጠም ነበር።ሆኖም ልማት ባንኩ የትርፍ መጠኑ በዚህ መጠን የመጣው አዲስ የሂሳብ አሰራር ስለጀመርኩ ነው ፣ በአዲሱ የሂሳብ አሰራሬ ከዚህ ቀደም ያስመዘገብኩት ኪሳራም የተጋነነና ትክክል ያልሆነ መሆኑን ተረድቻለሁ ብሏል።አሁን ላይ ባንኩ እንዲሰጠው የተወሰነው 21 ቢሊየን ብር በተሻሻለ አሰራር ከታገዘ ባንኩን ወደ መልካም ጎዳና ሊወስደው ይችላል ተብሎ ይጠበቃል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Deputy Mayor Takele Uma- FILE
  • ውይይት ተደርጎ ቤተክርስቲያኗ የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክትን በራሷ መሀንዲስ እንድትገመግም ከስምምነት ተደርሷል

የአዲስ አበባ ከተማ ምክትል ከንቲባ ታከለ ዑማ ትናንት (ሐሙስ) ወደ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ፓትሪያርክ ፅህፈት ቤት የልዑካን ቡድን ልከው ውይይት መደረጉን ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።

በመስቀል አደባባይና በጃንሜዳ የበዓል ማክበሪያ ቦታዎች ላይ መንግስት እያከናወነ ባለው ተግባር ቅሬታ የገባት የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ቅሬታዋን በዝርዝር ለልዑካን ቡድኑ አስረድታለች።

መንግስት አዲስ አበባ ከተማን ለማስዋብ በሚል እቅዱ የመስቀል አደባባይ መዘጋጃ ቤት ፕሮጀክትን በ2.5 ቢሊየን ብር ለመገንባት የመስቀል አደባባይ ቁፋሮን መጀመሩና የጃንሜዳ ጥምቀት ማክበሪያ ቦታን የኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ለመቀነስ በሚል የፒያሳው የአትክልት ተራ ለጊዜው ወደዚያ እንዲሸጋገር ማድረጉን ተከትሎ ; የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ” በቦታዎቹ ላይ ዋና ዋና ክብረ በአላትን እንደማክበሯ የቦታዎቹም ጥንተ ባለቤት እንደመሆኗ ሳታውቅና ሳትፈቅድ መንግስት ከዚህ ውሳኔ ላይ መደረሱ በእጅጉ እንዳሳዘናትና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አፋጣኝ ማብራሪያ እንዲሰጣት ” በደብዳቤ መጠየቋ ይታወቃል። በጉዳዩ ላይ ዋዜማ ይፋ ያደረገችው ዝርዝር ዘገባ እዚህ ያንብቡት።

ይህን ተከትሎም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ በአማካሪያቸው ነብዩ ባዬ የተመራ ቡድን ወደ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ፓትሪያርክ ፅህፈት ቤት ልከው ከቤተ ክርስቲያኒቱ አባቶች ጋር ውይይት ተካሂዷል ።

ከአቶ ነብዩ ባዬ በተጨማሪ የከተማ አስተዳደሩ ስነ ህንፃ አማካሪ፣ የኮንስትራክሽን ቢሮ ሀላፊ፣ የፕላን ኮሚሽንና የግንባታ ፈቃድ ቢሮ ሀላፊዎች ከከተማ አስተዳደሩ በኩል ተሳትፈዋል። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በኩል ፣ በመንበረ ፓትርያርክ ጠቅላይ ጽህፈት ቤት ስራ አስኪያጅ ፣ የሰበካ ጉባኤ ማደራጃና መምሪያ እንዲሁም የአርሲ ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ አቡነ ያሬድ ውይይቱን መርተዋል። ሌሎች አባቶችም ተገኝተዋል።

በውይይቱ ላይ አቡነ ያሬድ የከተማ አስተዳደሩን ወኪሎች ” ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ተቋማዊ ሉአላዊነቷ እንደተጠበቀ ሆኖ ሀገራዊ እንደመሆኗ የከተማ አስተዳደሩ ፍቃዷን ሳይጠይቅ ፣ ይሁንታዋን ሳያገኝ ጃን ሜዳ እና መስቀል አደባባይ ላይ ያደረገው ድርጊት በእጅጉ አሳዝኗታል ” ካሉ በኋላ ለአስተዳደሩ ወኪሎች ጥያቄዎችን ሰንዝረዋል።

መንግስት ድርጊቱን ሲፈጽም ቤተ ክርስቲያንን ለምን አላማከረም? ቤተ ክርቲያኒቱን ማሳወቅ ያልተፈለገው ሆን ተብሎ ነው ወይስ በመዘንጋት? የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክት መሰረታዊ አላማውስ ምንድነው? የሚሉ ጥያቄዎችን አንስተዋል።

ከቤተ ክርስቲያኒቱ ተወካዮች በኩል አንድ ተሳታፊም ለከተማ አስተዳደሩ ወኪሎች ” የከተማ አስተዳደሩ ቤተ ክርስቲያኒቱን ከመናቅና ምንም አታመጣም በሚል ነው ወይ እንዲህ አይነት ድርጊት ውስጥ የገባው?” ሲሉ ከረር ያለ ጥያቄ ማንሳታቸውንም ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

የከተማ አስተዳደሩ ተወካዮችም መንግስት ቤተ ክርስቲያኗንም ሆነ ህዝቡን ለማስቀየም አስቦ የሰራው አንድም ድርጊት የለም ማለታቸውን ሰምተናል። የጃን ሜዳው ውሳኔ ቤተ ክርስቲያኒቱን ሳናሳውቅ የገባንበት የወረርሽኝ ጉዳይ አጣድፎን እንጂ ማሳወቅ ልናደርገው የሚገባ ቀላሉ ስራ ነበርም ብለው መልሰዋል።

የመስቀል አደባባዩንም ፕሮጀክት ሳናሳውቅ መጀመራችን ስህተት ነው ብለው አስተዳደሩ ግን አላማው ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን የመስቀል በአልን ስታከብር ቦታው ይበልጥ እንዲያምር በማሰብ ምቹ የሆነ ቴክኖሎጂም እንዲኖረው ታስቦም መሆኑን ገልጸዋል።

የከተማ አስተዳደሩ ጭንቀት የነበረው እንደውም የተቆፈረው የመስቀል አደባባይ ቦታ በፍጥነት የኮንክሪት ስራው ተጠናቆ ለፊታችን መስቀል በአል እንዲደርስና ቀሪ ስራዎቹን ከዚያ በሁዋላ ለማከናወን እንዲሁም መስቀል አደባባይ አሁን ካለው አቅም በላይ ሰፋ ብሎ ተጨማሪ ሰው ማስተናገድ የሚችልና ምቹ ማድረግ እንደሆነም የከተማ አስተዳደሩ ወኪሎች ለቤተክርስቲያኒቱ አባቶች እንዳብራሩም ነው ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ የሰማችው።

በውይይቱ ላይ የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክት ዲዛይንን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን የራሷን መሀንዲሶች በመወከል እንድትገመግምና መሻሻል ያለባቸው የዲዛይን ይዘቶች ካሉም ሀሳብ እንድትሰጥበት ከስምምነት መደረሱን ፣ እንዲሁም አሁን ላይ የተለቀቀው የአኒሜሽ ምስል የፕሮጀክቱን ግልጽነት ለማሳወቅ በቂ ባለመሆኑ ዝርዝር የፕሮጀክቱ ይዘቶች ላይ ውይይት እንዲደረግም መግባባት ላይ እንደተደረሰም ሰምተናል።

በተጨማሪም ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በጃን ሜዳም ሆነ በመስቀል አደባባይ የትኛውም የማዘመን ስራ ቢሰራ የመጠቀም መብቷ የማይነካ መሆኑን የሚያሳይ የጽሁፍ ማስተማመኛ ሰነድ እንዲሰጣት ማስቻልም የውይይቱ አካል ነበር።

አሁን ላይ መንግስት ቤተ ክርስቲያኒቱን ሳያወያይ ለፈጸመው ድርጊትም ይቅርታ ሊጠይቅ እንደሚገባ የቤተ ክርስቲያኒቱ አባቶች ለከተማ አስተዳደሩ ወኪሎች አሳውቀው ከመግባባት ላይ ተደርሷል። ይህ ግን ከከተማ አስተዳደሩ ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ጋር ውይይት ተደርጎበት በቀጣይ ቀናት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ፓትርያርክ ብጹእ ወቅዱስ አቡነ ማትያስና ሊቀ ጳጳሳት በተገኙበት ሊከናውን እንደሚችል ከምንጫችን ሰምተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

To contact Wazema Radio, please write to wazemaradio@gmail.com

  • ቤተ ክርስቲያን መንግስትን ማብራሪያ ጠይቃለች
  • መስቀል አደባባይ እየፈረሰ ነው ወይስ እየታደሰ? ባለሙያዎች ጥያቄ አላቸው
Deputy Mayor Takele Uma- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ጥምቀትና የመስቀል ዳመራ የሚከበሩበት መስቀል አደባባይና ጃንሜዳ ላይ መንግስት ፈቃደኝቴን ሳይጠይቅ ሳያማክረኝ በወሰዳቸው እርምጃዎች “የባለቤትነት” መብቴን ተጋፍቷል ለዚህም ማብራሪያ እንዲሰጠኝ ስትል ጠየቀች።

ለዋዜማ ራዲዮ የደረሰው ከቤተ ክርስቲያኒቱ የመንበረ ፓትርያርክ ጠቅላይ ጽህፈት ቤት ለአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደሩ ከንቲባ ጽህፈት ቤት የተላከው ደብዳቤም ይህንኑ ይገልጻል።

በአቡነ ያሬድ ተፈርሞ የወጣው ደብዳቤ እንደሚለው እነዚህ ከመንፈሳዊና ባህላዊ እሴቶች በተጨማሪ ለሀገሪቱ ትልቅ የገቢ ምንጭ በመሆን የታወቁትን በአላት ማክበሪያ ቦታዎችን የበለጠ በመንከባከብና እሴቶቻቸውን በመጠበቅ የቱሪስት ፍሰቱ እንዲጨምርና የሀገሪቱ ገቢ አድጎ የህዝቡን ተጠቃሚነት በበለጠ ሁኔታ እንዲረጋገጥ ለቦታዎቹ ልዩ ጥበቃና እንክብካቤ በማድረግ ፈንታ ይባስ ብሎ የበአለ ጥምቀቱን ቦታ ለገበያ ማእከልነት እንዲሁም የበአለ መስቀል ማክበሪያውን ቦታ ደግሞ “ምንነቱ ላልታወቀ” ፕሮጀክት እንዲውል ሲያደርግ የበአሉም ሆነ የቦታው ጥንተ ባለቤት የሆነችው ቤተ ክርስቲያኒቱ ሳትጠየቅና በጉዳዩ ላይ ሳታምንበት ግልፅነት በጎደለው ሁኔታ ወደ ትግበራ በመገባቱ ቤተ ክርስቲያኒቱን በእጅጉ ያሳዘነ ተግባር ነው።

እንዲሁም በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ ከፍተኛ ቅሬታና ቁጣን በማስከተሉ የመልካም አስተዳደር ችግር እየፈጠረብን ነውም ይላል ደብዳቤው። ደብዳቤው አክሎም የከንቲባ ጽህፈት ቤት የጉዳዩን አሳሳቢነት ከግምት በማስገባትና ልዩ ትኩረት በመስጠት በጉዳዩ ላይ ተገቢውም አፋጣኝ ምላሽ ይስጠን ሲል ይጠይቃል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የኮሮና ወረርሽኝን ለመቆጣጠር ያግዘኛል በሚል ፒያሳ ያለውን የአትክልት ተራ መጨናነቅ ለመቀነስ ገበያውን ወደ ጃንሜዳ መቀየሩ ይታወቃል። ከቀናት በፊት ደግሞ አዲስ አበባን የማስዋብ እቅድ አካል ነው የተባለ የመስቀል አደባባይ ማዘጋጃ ቤት ፕሮጀክትን ለመስራት የመስቀል አደባባይን መቆፈር ተጀምሯል።የዋዜማ ሪፖርተር ስፍራው ላይ ተገኝቶ እንደተመለከተው የቁፋሮው ስራ እጅጉን እየተፋጠነ ነው።

በቤተክርስቲያኒቱ ለጉዳዩ ከፍተኛ ቅርበት ያላቸው ግለሰብ ከዋዜማ ራዲዮ ጋር ባደረጉት ቆይታ መንግስት በፈጸመው ድርጊት የቤተ ክርስቲያኒቷን ህጋዊ መብት ተጋፍቷል ብለውናል። የጃን ሜዳውን እና የመስቀል አደባባዩ ጉዳይ በቤተ ክርስቲያኒቱ ላይ ስጋት መፍጠሩን ያነሳሉ። የጃን ሜዳውን የአትክልት ግብይት ቦታ መሆኑን በተመለከተ ፣ መንግስት ይህን ያደረገው የኮሮና ወረርሽኝን ለመከላከል ነው መባሉ በራሱ ችግር ባይሆንም ፣ እንደተባለው ጃን ሜዳ ለገበያ ቦታነት የተፈለገው በጊዜያዊነትና የወረርሽኙ ጊዜ እስኪያልፍ ለመሆኑ ምን ማረጋጫ አለ ? የሚል ጥያቄ በቤተ ክርስቲያኒቱ ዘንድ አለ ይላሉ። አሁን ጊዜያዊ ተብሎ ቀጣይ የሚኖር አስተዳደር ቦታውን በቋነሚት ወደ ግብይት ቦታ ልቀይር አለማለቱ በምን ይታወቃል? ይህም በቀጣይ ግጭትና አላስፈላጊ ንትርክ ሊያስከትል ስለሚችል ከተማ አስተዳደሩ ቤተ ክርስቲያኒቱን ሳያማክርና አስተያየቷን ሳይቀበል : ይሁንታንም ሳያገኝ ከዚህ ውሳኔ ላይ የደረሰበትን ህጋዊ መሰረት እንዲያስረዳም ነው ቤተ ክርስቲያን የምትፈልገው ብለውናል ምንጫችን።

የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክትን በተመለከተ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ከፍተኛ ቅሬታ እንደገባትም ጠቁመውናል። የመስቀል በአል በዩኔስኮ የማይዳሰሱ ቅርሶች መዝገብ ላይ ሲሰፍር ያለው አረደዳድ የተመዘገበው በዓሉም ብቻ ሳይሆን የዳመራ ስነስርአቱና የሚከበርበት ቦታ እንደመሆኑ ታዲያ የአዲስ አባበ ከተማ አስተዳደር የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክትን አስመልክቶ ይፋ ያደረገው በቪድዮ የተደገፈ ዲዛይን ለቤተ ክርስቲያኒቱ እንግዳ ነገር ሆኖባታልም ።

ስማቸው እንዳይገለጽ የፈለጉት ግለሰብ እንዳሉን በቪድዮ የተደገፈው ዲዛይን ደመራው የሚተከልበትን ቦታ እና የተለያዩ መንፈሳዊ ትርኢቶች የሚታዩባቸው ስፍራዎች ላይ ዛፍ ተተክሎበት ስለሚያሳይ የመስቀል ደመራ እንዴት እንዲከበር ታስቦ ዲዛይኑ እንደተሰራም ግራ አጋቢ በመሆኑ ለቤተ ክርሰቲያኗ ማብራሪያ አስፈጓታል።

በሌላ በኩል የግንባታ ስራውስ ለመስቀል ደመራ በአል ይደርሳል ወይ የሚለው ጉዳይም ምላሽ የሚፈልግ ነው። የቤተ ክርስቲያኗ የዚህ ስጋት መነሻ ከፊት የሚመጡት ወራት የክረምት ወራት በመሆናቸውና በነዚህ ጊዜያት ደግሞ ግንባታን ማከናወን ከባድ መሆኑ እየታወቀ እንዴት በዚህ ሰአት ተጀመረ የሚል ነው ።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ፕሬስ ሴክሬቴሪያት ፌቨን ተሾመ ቅዳሜ እለት ፕሮጀክቱን ይፋ ባደረጉበት ከሁለት ደቂቃ ባነሰ መግለጫ “መስቀል አደባባይ ከመስከረም ወር በፊት አሁን እየሰጠ ያለውን አገልግሎት መስጠት ይችላል” ሲሉ ደጋገመው ያነሱት ይሄው ጥያቄ ሊነሳ ይችላል በሚል ቅድመ ግምት ይመስላል። ፕሮጀክቱ ከአሁን ጀምሮ ስምንት ወራት የሚወስድ መሆኑንም ገልጸዋል።

በቤተ ክርስቲያኗ በኩል የተነሳው መሰረታዊ ጥያቄ ግን መስቀል አደባባዩ መቼም ቢጠናቀቅ ይፋ የሆነው ዲዛይን የመስቀል ደመራን ስፍራው ላይ ለማክበር ምቹ ስላልሆነ ምን ታስቦ ፕሮጀክቱ እየተሰራ እንደሆነም ጭምር ነው የተረነዳው።

ቤተ ክርስቲያኗ ባለፈው ሳምንት ለተላከው ደብዳቤም ቤተክርስቲያኗ ከከተማ አስተዳደሩ ምላሽ እየጠበቀች መሆኑንም ነው የሰማነው።

መስቀል አደባባይ እየፈረሰ ነው ወይስ እየታደሰ?

የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክት ድብቅነቱ ከቤተ ክርስቲያኒቱ ብቻ ሳይሆን ከሙሉ የኢትዮጵያ ህዝብም ነው። አንድ ወቅት “አብዮት አደባባይ” በሚል ስያሜ ሲጠራ የነበረው “መስቀል አደባባይ” ካለፈው ሳምንት ጀምሮ ሲፈርስና ሲቆፈር ለባለሙያዎችም ሆነ ለማህበረሰቡ ግልፅ ያልሆነው ጥያቄ ከሀይማኖት አልፎ የሀገሪቱ ታሪክ አካል የሆነው ይህ አደባባይ ፈርሶ አዲስ አደባባይ ሊገነባበት ነው? ወይስ ያለውን አደባባይ የማደስ ስራ እየተከናወነ ነው? የሚለው ነው ።
ዋዜማ ባሰባሰበችው መረጃ ይህን ታሪካዊ አደባባይ ለማደስ የከተማው መስተዳድር ከአንዳንድ የትምህርት ተቋማት ለተውጣጡ ባለሙያዎች ገለፃ አድርጓል።

“ውይይቱ የተደረገው ባለቀለት የስራ ዕቅድ ላይ እንጂ በጉዳዩ ላይ ሀሳብ እንድንሰጥ አልነበረም” ይላሉ ስማቸውን የሸሸጉ በአዲስ አባባ ዩንቨርሲቲ የስነ ሕንፃ መምህር። በከተማዋ የስነ ህንፃና ምህንድስና ጉዳይ ላይ የሚሰሩ ሁለት የሙያ ማህበራት ስለ ግንባታው ምንም አይነት ነገር ቀድመው እንዳልሰሙ ምክክርም መደረጉን እንደማያውቁ ይሁንና ከመገናኛ ብዙሀን በመስቀል አደባባይ ግንባታ ሊደረግ መሆኑን መስማታቸውን አስረድተውናል።

ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊየን ብር በጀት የተያዘለት የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክት ቅዳሜ ዕለት ይፋ የተደረገው የመስተዳድሩ ቃል አቀባይ ፌቨን ተሾመ በምስልና በድምፅ የተቀረፀ ሁለት ደቂቃ የማይሞላ መረጃ ለተመረጡ መገናኛ ብዙሀን ባሰራጩት መግለጫ ነው። በተመሳሳይ ሰዓት የከተማው ምክትል ከንቲባ ታከለ ዑማ የፕሮጀክቱን ዲጂታል ንድፍ በማህበራዊ ገፃቻው ይፋ አድርገዋል። ስለምን ጉዳዩን ለመገናኛ ብዙሀን ጥያቄና ጉብኝት ክፍት እንዳልተደረገም ግልፅ አይደለም።

ባለፈው ሳምንት ግንባታውን የጀመረው ሲሲሲሲ(CCCC) የተባለ የቻይና ኩባንያ ሲሆን ስራውን ግልጽ ባልሆነ መንገድ እንዳገኘው ተረድተናል። ይህን ሀገራዊ ፋይዳ ያለው አደባባይ የዲዛይንም ሆነ የግንባታ ስራው ውስጥ የሀገር ውስጥ ባለሙያዎች እንዲሳተፉ አልተደረገም።

አደባባዩ ከሀይማኖታዊ ጉዳይ ባሻገር ያልተቋጩ የታሪክ የባህልና የፖለቲካ ክርክሮች ያሉበት ነው ። እንዲህ አይነት ፕሮጀክት ሲጀመር ሁሉን አቀፍ ውይይትና መግባባት መኖር ነበረበት ይላሉ ባሉሙያዎቹ። የሀገር ውስጥ ባለሙያዎችን ከዋና ዋና ግንባታዎች የማግለል ዝንባሌ እያደገ ነው ያሉት ባለሙያዎቹ የመስቀል አደባባይ ግንባታ የጨረታ ሂደትን ያላለፈና ግልፅነት የጎደለው ነው።

የአዲስ አበባ መስተዳድር እንደሚለው ግንባታው አደባባዩን በማደስ አንድ ሺ አራት መቶ መኪና መያዝ የሚችል የምድር ውስጥ የመኪና ማቆሚያን ጨምሮ መፀዳጃ ቤት፣ የካፌና ሬስቱራንት አገልግሎቶች ይኖሩታል። ይህ አይነቱን ውድ ግንባታ ግን ሀገሪቱ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ የኢኮኖሚ ፈተና በገጠማት ወቅት ቅድሚያ የሚሰጠው ፕሮጀክት ነው ወይ? በሚል ለመስተዳድሩ ላቀረብነው የፅሁፍ ጥያቄ እስካሁን ምላሽ አላገኘንም።

የከተማው የፕላን ኮሚሽን ያሰናዳው የከተማ ማዕከላት ማስፋፊያ መርሀግብር ላይ ይህ የመስቀል አደባባይ ፕሮጀክት አለመካተቱንና ምናልባትም በቅርብ ወራት በከተማው መስተዳድር ውሳኔ ብቻ እንዲተገበር የተደረገ ሊሆን እንደሚችል ባለሙያዎች ግምታቸውን ያስቀምጣሉ።

የዲሞክራሲ መገለጫ የሆነው ይህ አደባባይ ኢ-ዲሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ እንዲፈርስ መደረጉ አርቆ አስተዋይነት የጎደለው ነው ይላል ሌላው ወጣት የስነህንፃ ባለሙያ።

አሁን በመስቀል አደባባይ የቁፋሮና የማፍረስ ስራ ተጀምሮ ተመልክተናል። ፕሮጀክቱ እንደተባለው የቀድሞውን አደባባይ የማደስና ለተጠቃሚዎች ምቹ የማድረግ ነው? ወይስ አፍርሶ አዲስ አደባባይ መስራት ? አፍርሶ ለመስራት ከተማዋን ነዋሪና የሀገሪቱን ዜጎች ይሁንታ መጠየቅ የለበትም ወይ? የሚለው የብዙዎች ጥያቄ ነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

You can write to Wazema —-wazemaradio@gmail.com

PM Abiy Ahmed-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ጠ/ሚ ዐቢይ አህመድ በነገው ዕለት (ረቡዕ )ከተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮች ጋራ ይወያያሉ።

የኮሮና ወረርሽኝ በቀጣዩ ምርጫ ዝግጅትና አፈጻጸም ላይ ባስከተለው ጫናና በመፍትሔዎቹ ዙሪያ እንደሚነጋገሩ ዋዜማ አረጋግጣለች።

ውይይቱ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አገራዊና ክልላዊ ምርጫው አስቀድሞ በተያዘለት መርሐ ግብር ሊፈጸም እንደማይችል መወሰኑን ተከትሎ የሚነሡትን አንኳር ጥያቄዎች እንደሚዳስስ ይጠበቃል።

ተወያዮቹ ቀጣዩ ምርጫ ሊካሄድባቸው የሚችሉትን መጻኢ ሁኔታዎች፣ እንዲሁም ከምርጫው መራዘም ጋራ ተያይዞ ሕገ መንግሥቱ ግልጽ ምላሽ የማይሰጥባቸውን ሁኔታዎች በጋራ መግባባት መመለስ የሚቻልበትን ሁኔታ እንዲነጋገሩ እቅድ ተይዟል።

ሆኖም ይህ ውይይት ቀጣይነት እንዲኖረው ስለመታሰቡ ልናረጋግጥ አልቻልንም። ምንጮቻችን የነገው ስብሰባ የውይይቱን ቀጣይነት ሊወስን እንደሚችል ያላቸውን እምነት ገልጸዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed and IMF director Kristalina Georgieva – FILE
  •  አይ ኤም ኤፍ ለኢትዮጵያ 400 ሚሊየን ዶላር ድጎማ (Grant) ይሰጣል ተብሎም ይጠበቃል

ዋዜማ ራዲዮ- መንግስት የኮሮና ወረርሽኝ እየፈጠረ ባለው የኢኮኖሚ ቀውስ ሰራተኞች ከስራቸው እንዳይባረሩ ይረዳል ያለውን መርሀ ግብር አዘጋጅቶ ወደተግባር ለመግባት እየተዘጋጀ መሆኑን ዋዜማ ከተለያዩ ምንጮች ሰምታለች። መርሀግብሩ ከሰሞኑ በይፋ ለህዝብ እንደሚገለፅም ለጉዳይ ቅርበት ያላቸው ምንጮች ነግረውናል።

ለውጭ ገበያ ምርቶቻቸውን የሚያቀርቡ ኢንዱስትሪዎች በተቀባይ ሀገራት ኮሮና ቫይረስ በፈጠረው የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት ኪሳራ ውስጥ ገብተዋል። የቫይረሱ ስርጭት ለቀጣይ ወራት በዚሁ የሚቀጥል ከሆነው አንድ ነጥብ አምስት ሚሊየን ተቀጣሪዎች ስራቸውን ሊያጡ እንደሚችሉም መንግስትም መግለጽ ጀምሯል።ከጥቂት ሳምንታት በፊት የኢትዮጵያ መንግስት ኢኮኖሚውን ለመደጎም የአበባ የወጪ ንግድ ላይ የተጣለ የዋጋ ገደብን ማንሳትን ጨምሮ የተለያዩ ማበረታቻዎችን ይፋ አድርጎ ነበር። እንዲሁም ባንኮች ባበደሩት ገንዘብ 27 በመቶውን አስልተው እንዲገዙ ካደረገው የቦንድ ዋጋ ውስጥ 15 ቢሊየን ብሩን ከመመለሻ ቀነ ገደብ በፊት እንዲመለስላቸው አድርጓል።

ሆኖም የኮሮና ቫይረስ የሚያመጣው ተጽእኖ በቀላሉ የሚቆም አይደለም በሚል መነሻ መንግስት ተጨማሪ ድጎማዎችን ማሰቡን ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ተረድታለች።ይህም የበጀትና የገንዘብ ፖሊሲን በማሰባጠር ተግባራዊ ለማድረግ ነው የታሰበው።

ከዚህ ውስጥ የተለያዩ የኢኮኖሚ ዘርፍ አንቀሳቃሾች ያለባቸውን ብድር በመክፈል ሂደት ውስጥ ጫና ውስጥ ገብተው ሰራተኞቻቸውን እንዳይቀንሱ የብድር ወለድ ምጣኔ ቅናሽ እንዲደረግላቸው ፣ የመክፈያ ጊዜ እንዲራዘምላቸው ይደረጋል ተብሏል። የተወሰኑ ንግድ ባንኮች በጊዜ ገደብ ከተበዳሪዎቻቸው ወለድ እንደማይቀበሉ የገለጹ ሲሆን የአሁኑ እርምጃ ደግሞ ሁሉንም የንግድ ባንኮችን በማስማማት ለተለያዩ ኢንዱስትሪዎች የብድር መክፈያ ጊዜ የማራዘምና የወለድ ምጣኔ ቅናሽ የማድረግ ስራ ይከናወናል ተብሎ ይጠበቃል።

እንደሰማነው ከሆነም ተጨማሪ ብድር የማቅረብ ሀሳብም አለ። ይህ ለኢኮኖሚውም ድጎማ የተባለው ብድር እንዴትና በማን በኩል እንደሚቀርብም ግን በቅርቡ በመንግስት ይፋ ይሆናል ተብሎም ይጠበቃል።

ቀጣሪ የኢኮኖሚ አንቀሳቃሾችም ያሉባቸው የተለያዩ የግብር ግዴታዎቻቸው እንደሚነሱላቸው ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። ይህም ቢያንስ የቫይረሱ ጫና ከመባባሱ በፊት ባገኙት ገቢ በየዘርፋቸው ቆይተው ሰራተኞቻቸውንም እንዳይቀንሱ ለመርዳት ይጠቅማል ተብሎ ታስቧል።ነገር ግን አብዛኞቹ የታሰቡት የኢኮኖሚ መደጎሚያ እቅዶች የኮሮና ቫይረስ ጫና ረዘም ላለ ጊዜ ከቆየ መፍትሄነቱ ብዙም አይሆንም የሚል ስጋት አለ ። ምክንያቱም የግብር ቅናሽና ብድር ኖሮም የተመረተ ምርት ገበያ የማያገኝ ከሆነ ኢንዱስትሪዎች ሰራተኞቻቸውን ማቆየት ሊሳናቸው ይችላል። ለዚህም የኢትዮጵያ መንግስት ለተለያዩ ዘርፍ አንቀሳቃሽ ባለሀብቶች የሰራተኛ ደሞዝን እስከመጋራት ማሰብ አለበት ብለው ሀሳብ ያቀረቡ ባለሙያዎች አሉ።

ይህ በእንዲህ እንዳለም ኢትዮጵያ ከአለም አቀፉ የገንዘብ ተቋም (IMF) በኮሮና ቫይረስ የሚመጣባትን ጫና ለመቋቋም የሚያግዝ 400 ሚሊየን የአሜሪካን ዶላር የሚጠጋ ድጎማ (Grant) ታገኛለች ተብሎ ይጠበቃል። ከዚህ ቀደም ኢትዮጵያ ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም ከኮሮና ጋር በተያያዘ ይደርሳት የነበረው ኮታ 200 ሚሊየን ዶላር የነበረ ቢሆንም የገንዘብ ተቋሙ በኮቪድ19 ምክንያት ኢኮኖሚያቸው ችግር ውስጥ ለገቡ ሀገራት መታደጊያ እንዲሆን መድቦት የነበረውን ገንዘብ በመጨመሩ የኢትዮጵያም ኮታ ወደ 400 ሚሊየን ዶላር ከፍ ይላል ተብሏል።

አይ ኤም ኤፍ ከቀናት በፊት ለበርካታ ሀገራት የብድር ማቃለያ ሲያደርግ ኢትዮጵያ ከሀገራቱ ውስጥ አለመካተቷ ብዙዎችን ያነጋገረ ነበር። ሆኖም ኢትዮጵያ ቀድሞ ተደርገው በነበሩ ድርድሮች ጭምር በየአመቱ የምትከፍለው ብድር በአንጻሩ ቀለል እንዲል በመደረጉ ከ25 ጫና ከበዛባቸው ሀገራት የእዳ ማቃለያ መርሀ ግብር ውስጥ እንዳልገባች መረዳት ችለናል። አሁን ከገንዘብ ተቋሙ የሚጠበቀው 400 ሚሊየን ዶላርም በቅርቡ ይለቀቃል ተብሏል። ኢትዮጵያ ከዚህ ቀደም ከአለም ባንክ ከ82 ሚሊየን ዶላር በላይ የሆነ ገንዘብን ከኮሮና ቫይረስ ተጽእኖ ኢኮኖሚዋን መታደጊያ ማግኘቷ የሚታወስ ነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach the editors – wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የኮሮና ቫይረስን ስርጭትና ጉዳት ለመገመት በመንግስት በተሰራ የአደጋ ዝግጁነት ቀመር በኢትዮጵያ 28 ሚሊየን ያህል ሰዎች በቫይረሱ ሊያዙ እንደሚችሉ ዋዜማ ያገኘችው ሰነድ ያመለክታል።

የጤና ሚኒስቴርና የኢትዮጵያ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲቲዩት በጋራ ባዘጋጁት በዚህ 22 ገፅ ሰነድ በከተሞች አካባቢ ያለው ማህበረሰብ ሙሉ በሙሉ ማለትም 23 ሚሊየን ያህሉ ለወረርሽኙ ተጋላጭ ነው።

50 በመቶ የገጠር ነዋሪ ማለትም 43 ሚሊየን ያህል ህዝብ ለወረርሽኙ የመጋለጥ አደጋ ያንዣበበበት ነው።

ይህ ጥናት የከፋ ሁኔታ ቢከሰት የሚለውን ታሳቢ አድርጎ የተዘጋጀ ሲሆን የተለያይዩ የመከላከያ መንገዶች ተግባራዊ ተደርገውና መንግስት ባለው አቅም ተረባርቦም ቢሆን 28 ሚሊየን የሚጠጋ ሰው በቫይረሱ ሊጠቃ ይችላል። ይህ ጥናት ባለፈው ሳምንት መጀመሪያ ላይ የተጠናቀረ ሲሆን የቀጣዮቹ ሶስት ወራትን የታማሚዎች ቁጥር በየወሩ ከፋፍሎ አስቀምጧል።

የመጀመሪያው ወር

194,104 ስዎች ሊታመሙ ይችላሉ ከነዚህ ውስጥ 9,700 ያህሉ ፅኑ (ICU) ታማሚዎች እንደሚሆኑ መረጃው ያሳያል። 6, 600 የሞት አደጋም ሊያጋጥም ይችላል። ሀገሪቱ ባላት ውሱን የላብራቶር ምርመራ አቅም 1, 242 የሞት አደጋዎችን ብቻ በምርመራ መለየት ሲቻል የቀሩት የሞት አደጋዎች ወደ ምርመራ ሳይደርሱ ምክንያታቸው ኮኖና መሆኑ ሳይረጋገጥ የሚከሰቱ ሊሆኑ ይችላሉ።

በሁለተኛው ወር

211,750 የቫይረሱ ተጠቂዎች እንደሚኖሩ ሲገመት 10,588 ያህሉ በፅኑ (ICU) ታማሚዎች ናቸው። 7,200 የሞት አደጋ ሊያጋጥም ይችላል። 1,355 የሞት አደጋዎች በላብራቶር በተደረገ ምርመራ የተረጋገጠ የኮሮና ቫይረስ ጋር የተያያዘ ሆኖ ይመዘገባል።

በሶስተኛው ወር

232,925 ህሙማን የሚኖሩ ሲሆን 11,646 ያህል ፅኑ (ICU) ታማሚዎች ይኖራሉ። 7, 900 ያህል የሞት አደጋ የሚኖር ሲሆን 1,491 በምርመራ የተረጋገጠ የሞት አደጋ እንደሚያጋጥም የጤና ሚኒስቴርና የኣኢትዮጵያ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲቲዩት ትንበያ ይናገራል።

ችግሩን ለመጋፈጥ ዘርፈ ብዙ እርምጃዎች እንደሚይስፈልጉ የተነተነው ሰነዱ ከፖለቲካ አመራር ጀምሮ በክልሎችና በፌደራል መንግስቱ እንዲሁም በተቋማት መካከል ከፍተኛ መናበብ እንደሚያስፈልግ አብራርቷል።

ቀዳሚው እርምጃ በሽታውን መከላከል ላይ ያተኮረ መሆን እንዳለበትና ይህን ተግባራዊ ለማድረግም ሳይንሳዊና ፈጣን እርምጃ የዜጎችን ህይወት እንደሚታደግ ይመክራል።

ከ14 ቢሊየን ብር በላይ የገንዘብ ወጪ ለዚህ የመከላከል ዘመቻ እንደሚያስፈልግም በሰነዱ ተብራርቷል። ትንበያው ይሆናልን ታሳቢ ያደረገ በመሆኑ ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን በመመልከት ሊከለስ እንደሚችል ሰነዱ ያሳስባል።አንዳንድ ሙያዊ መስፈርቶችንም እንዳልተገበረ ጥናቱ አምኗል። የሰነዱን ጨመቅ ከታች ይመልከቱ [ዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed -FILE
  • ከአለም ባንክ አሁን ላይ 84 ሚሊየን ዶላር ተገኝቷል። ከአይኤም ኤፍ ጋር ደግሞ ውይይቶች እየተካሄዱ ነው።
  • ባንኮች ለተበዳሪዎቻቸው የመክፈያ ጊዜን እንዲያራዝሙ የማግባባት ስራ እየተሰራ ነው ።ለደንበኞቻቸው ብድር መክፈያ ጊዜን ማራዘም የጀመሩ ባንኮችም አሉ።
  • የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ከሚገጥመው የከፋ ችግር ለመታደግ ከቀጣይ ቀናት የመንግስት ተጨማሪ ውሳኔዎች ይጠበቃሉ።

ዋዜማ ራዲዮ- በአለም አቀፍ ደረጃ ግዙፍ ሰብአዊና ኢኮኖሚያዊ ቀውስን የፈጠረው የኮሮና ቫይረስ ኢትዮጵያ ውስጥ ሰብአዊ ቀውስን ከማስከተሉ ቀድሞ ኢኮኖሚያዊ ጫናን ነው ማምጣት የጀመረው። ይህን ዘገባ እስካዘጋጀንበት ጊዜ በኢትዮጵያ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂ ሆነው የተገኙት ግለሰቦች 11 መሆናቸው ነው መረጃ ያለው። ምናልባትም ጥንቃቄዎች በተገቢው ካልተተገበሩ ቫይረሱ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚፈጥረው ሰብአዊ ቀውስ ከዚህም ከፍ ሊል እንደሚችል በመንግስት ደረጃ ግልጽ ስጋት አለ።

የኮሮና ወረርሽኝ በፈጠረው ዓለማቀፍ ቀውስ ሳቢያ ኢትዮጵያ ከወዲሁ ኢኮኖሚያዊ ጫና ውስጥ ገብታለች።ይህንንም የሚያጠና የማክሮ ኢኮኖሚ ቡድን ተዋቅሮ ከተለያዩ ዘርፍ ባለሀብቶች ጋር ውይይት ማድረግ ጀምሯል። ትላንት ሰኞም ከባንክ አመራሮች ጋር ሰፊ ውይይት ተደርጓል። ውይይቱም በቫይረሱ ምክንያት በፋይናንስ ዘርፉም ላይ ሆነ በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ሊመጣ የሚችለው ተጽእኖም ምን ሊሆን እንደሚችልና እንዴትስ መወጣት ይቻላል? በሚለው ላይ ያተኮረ እንደሆነ ዋዜማ ራዲዮ ከንግድ ባንኮች አመራሮች መረዳት ችላለች።

ቫይረሱ በተለይ በኢትዮጵያ የንግድ አጋር በሆነችው ቻይናና በሌሎች ሀገራት መስፋፋቱ ከተሰማ በሁዋላ በወጪ ንግድ ላይ የተሰማሩ የንግድ ባንኮች ተበዳሪዎች ምርት መላክ ባለመቻላቸው ብድራቸውን መመለስ አልቻሉም። የባንኮች የገንዘብ እጥረት አንዱ ምንጭም ይኸው መሆኑ ይገለጻል።

የአበባ የወጪ ንግድ ኮሮና ቫይረስ ትልቅ ችግር ውስጥ ከጨመራቸው ውስጥ ቁጥር አንዱ ነው ።በመቶ ሚሊየን ዶላሮች ለኢትዮጵያ በአመት ሲያስገባም የነበረው አበባ አሁን በተግባርም ወደ ውጭ መላክ መቆሙም ተገልጿል። ውጭ ለመላክ ተዘጋጅቶ የተመረተ አበባም ተቀባይ ባለመኖሩ እስከ መቃጠል መድረሱንም ሰምተናል።

በዚህ የአበባ ዘርፍና በሌሎች የወጪ ንግድ ላይ የተሰማሩ የዘርፍ ተዋናዮችም ብድራቸውን መመለስ ባለመቻላቸው አበዳሪ ባንኮች ለባለሀብቶቹ የብድር መመለሻ ጊዜ እንዲያራዝሙላቸው እየጠየቁ ነው። ለደንበኞቻቸው ብድር ማራዘም የጀመሩ ባንኮች መኖራቸንም ዋዜማ ራዲዮ መረጃ ደርሷታል። ከብድርና ከውጭ ምንዛሬ ማግኘቱ በላይም ኮሮና ቫይረስ የፈጠረው ስጋት ለጥቅል ኢኮኖሚው የባሰ ውድቀትን ያመጣል የሚል ስጋትም አንዣቧል። የአበባ ዘርፍ እንኳ ቢወሰድ ኢንዱስትሪው በመቶ ሺህ ሰዎችን የቀጠረ እንደመሆኑ የዚህ ዘርፍ መቆም የዚያኑ ያክል ስራ አጥነትን የሚፈጥርና በዚሁ ገቢ የሚተዳደሩ ቤተሰቦችን ለችግር የሚዳርግ ነው።

መንግስት የማክሮ ኢኮኖሚ አማካሪ ቡድን አቋቁሞም እስከዚህ ሳምንት መጨረሻ ከተለያዩ የኢኮኖሚ አንቀሳቃሾች ጋር ከተወያየ በሁዋላ በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለተጎዱ ሌሎች ዘርፎች መፍትሄ ያስቀምጣል ተብሎ እንደሚጠበቅም ዋዜማ ራዲዮ ከገንዘብ ሚኒስቴር ምንጮቿ መረዳት ችላለች። መፍትሄዎቹም የብድር የክፍያ ጊዜ ሽግሽግን ጨምሮ ተጨማሪ የገንዘብ ምንጮችን መፍጠርም ሊሆን ይችላል ተብሏል።

የኢትዮጵያ መንግስት በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሚመጣው የኢኮኖሚ ችግር በቂ ገንዘብ ማቅረብ ስለማይችል ከአለማቀፍ የገንዘብ ምንጮች ማለትም ከአለም ባንክና ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም አይ.ኤም.ኤፍ ጋር እየሰራ መሆኑም ታውቋል። እስካሁን ኢትዮጵያ የአለም ባንክ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ችግር ውስጥ ለገቡ ሀገራት ከመደበው ገንዘብ የሚደርሳት 84 ሚሊየን የአሜሪካ ዶላር መሆኑን አውቃለች። ይህን ገንዘብም ተፈራርሞ መረከብ ብቻ እንደቀረም ነው ዋዜማ ራዲዮ የሰማችው።

ሆኖም ከአለም ባንክ ተጨማሪ ገንዘብ ለማግኘት ጥረቶችም እንደሚቀጥሉም ተረድተናል።እስካሁን ያልታወቀውም ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም አይ ኤም ኤፍ የሚገኘው የገንዘብ መጠን ነው።አይ ኤም ኤፍ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ችግር ውስጥ ለገቡ ሀገራት 50 ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር የመደበ ሲሆን ለእያንዳንዱ ሀገር ምን ያክል እንደሚደርስ ግን ገና አልታወቀም።ኢትዮጵያ አይ ኤም ኤፍ ከመደበው ገንዘብ ድርሻ ቢኖራትም መጠኑ ላይ ግን ፈጠን ያሉ ውይይቶች ተደርጎ ገንዘቡ ይለቀቃል ተብሎ ይጠበቃል።

መንግስት በቀጣይ ቀናት የተለያዩ ውይይቶችን ከተለያዩ ዘርፍ አንቀሳቃሾች ጋር ካደረገ በሁዋላ ከውጭ ከሚገኘው ገንዘብ ጋር የራሱንም የተለያዩ መንገዶችን በመጠቀም የዋጋ ግሽበትን አሁን ካለበት ደረጃ ይበልጥ እንዳይባባስ በሚያደርግ መልኩ ለመተግበር ማቀዱንም ሰምተናል።ሆኖም የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከፊቱ ከባድ ጫና ይጠብቀዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Sileshi Bekele (Phd) MoWE and Chief #GERD Negotiator

ከ31 ቢሊየን ሜትሪክ ኪዩብ ማለፍ የለብንም ይላሉ ባለሙያዎች፣ የድርድሩ ቡድን መሪ የተለየ ሀሳብ አላቸው

ዋዜማ ራዲዮ- አሜሪካ በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ አሞላልና አለቃቅ እንዲሁም በድርቅ ማካካሻ ላይ ኢትዮጵያ ግብጽና ሱዳንን ለማደራደር የሄደችበት መንገድ ችግር ከገጠመው በኋላ ኢትዮጵያ በራሷ የስምምነት ሰነድ እያዘጋጀች መሆኑ ተነግሯል። በፈረንጆቹ አቆጣጠር የካቲት ወር መጨረሻ ይፈረምበታል የተባለው ሰነድ ከመፈረም የተረፈው የኢትዮጵያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ገዱ አንዳርጋቸው በራሳቸው ተነሳሽነት ወደ ዋሽንግተን ለዚህ ጉዳይ አልሄድም በማለታቸው መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። አሜሪካ ያዘጋጀችው የስምምነት ሰነድ ላይ ኢትዮጵያ አልፈርምም ማለቷ ተገቢ ውሳኔ በመሆኑ ከበርካታ ዜጎች ይሁንታን አግኝቷል።

አሁንም ግን በኢትዮጵያ በኩል እየተዘጋጀ ነው የተባለው የታላቁ ህዳሴ ግድብ የውሀ አያያዝና አለቃቀቅ ሰነድ ላይም እየተነሱ ያሉና መስተካከል ያለባቸው ይዘቶች እንዳሉ ዋዜማ ራዲዮ ለሙያው ቅርብ ከሆኑ ምንጮቿ ሰምታለች። በነዚህ ይዘቶች ላይም በውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለና በተዋቀረው የተደራዳሪዎች ቡድን መካከል ክርክሮች እንዳሉ መረዳት ችለናል።

ዝቅተኛው የመደራደሪያ ነጥባችን የቱጋ ነው?

ዋናው የክርክሩ መነሻም የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ በሚሞላበት ጊዜ በየአመቱ በትንሹ መልቀቅ ያለበት የውሀ መጠን ነው። አብዛኞቹ የሰነዱ አዘጋጅ የድርድሩ አባላት የህዳሴው ግድብ በሚሞላበት ጊዜ በየአመቱ ወደ ታችኛው የተፋሰሱ ሀገራት መለቀቅ አለበት የሚሉት የውሀ መጠን 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ እንዲሆን ነው ሀሳብ ያቀረቡት። የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ ደግሞ ግድቡ በሚሞላበት ጊዜ አመታዊ ፍሰቱ 37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ይሁን የሚል አቋም ነው ያላቸው። ሚኒስትሩ በሚሰጧቸው መግለጫዎችና ቃለ መጠይቆች ይህንን የፍሰት መጠን ደጋግመው ሲያስምሩበትና ከግብጽ ጋር መቀራረብ የተፈጠረበት ነው እያሉ ደጋግመው ሲያነሱ ይሰማሉ።

የሶስትዮሽ የድርድር ሂደቱን በቅርበት የሚያውቁ የዋዜማ ምንጮች እንደነገሩን ግን ከሆነ ኢትዮጵያ ግድቡን ስትሞላ በየአመቱ ወደታችኛው ተፋሰስ ሀገራት በትንሹ እንዲለቀቅ መስማማት ያለባት 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ እንጂ ከዚህ በላይ ወይንም እንደሚባለው 37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ በፍጹም መሆን የለበትም። በግድቡ ውሀ አያያዝ ላይ ኢትዮጵያ እያዘጋጀችው ያለው ሰነድም በግድቡ አሞላል ወቅት ስለሚለቀቀው ውሀ ሲጠቅስ 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ላይ ነው መጽናት ያለበት ብለው ያምናሉ።

እንደ ባለሙያዎቹ አስተያየት ይህ አቋም ታሪካዊ ድጋፍ አለው።በኢትዮጵያ ከ1977 አ.ም ጀምሮ ለተወሰኑ አመታት ድርቅ ሲከሰት የአባይ ውሀ አመታዊ ፍሰት 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ነበር።ይህም በአንጻሩ በቅርብ አመታት የተከሰተ ድርቅ የአባይ ውሀ ፍሰት ምን ያክል እንደሚወርድ ያሳየ ነው።የአባይ ውሀ ፍሰት 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ድረስ ቢወርድም ግብጽ ላይ በወቅቱ የተለየ ተጽእኖ አለማሳረፉ ተረጋግጧል። ይልቁንም በወቅቱ የተከሰተው ድርቅ ኢትዮጵያን መጉዳቱ ነው የሚታወሰው።

ዝቅተኛ አመታዊ ፍሰት ድርቅ እንኳ ቢከሰት የሚለቀቀውን ውሀ የሚያሳይ እንደመሆኑና ከዚህ ቀደም በድርቅ ሳቢያ በነበረ የ31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ፍሰት ግብጽ የተለየ ችግር ስላላጋጠማት የኢትዮጵያ ሰነድም ማካተት ያለበት ይሄንኑ ቁጥር መሆን አለበት ነው የተባለው።

37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ በሚለው መስማማት ግን ፣ የውሀው ፍሰት ግድቡ በሚሞላበት ጊዜ ዝቅ ቢል የህዳሴው ግድብ አሞላል ላይ ከፍተኛ መዘግየትን ያስከትላል። ለአብነት ውሀው በሚሞላበት የሆነ አመት ላይ የአባይ ወንዝ ፍሰት 40 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ቢሆን ኢትዮጵያ 37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብን ለመልቀቅ ብትስማማ ሶስት ቢሊየን ሜትር ኩዩብ ውሀ ነው በዚያ አመት መያዝ የምትችለው። ይህ ደግሞ የግድብ አሞላል ጊዜን በእጅጉ የሚያራዝም ይሆናል። ስለዚህ የዚህ ቁጥር አወሳሰን ላይ ጥንቃቄ ያስፈልጋል።ግብጽ ግድቡ በሚሞላ ጊዜ ከፍ ያለ መጠን ውሀ ይለቀቅልኝ የምትለው ግድቡ ቶሎ እንዳይሞላ ነው።

ተስማምተን እንጨባበጥ!

የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ 37 ቢሊየን ሜትር ኩዩብ ላይ የቆሙበት ምክንያት መነሻ እንዳለው ነው የሰማነው።አሜሪካና የአለም ባንክ የሶስትዮሽ ድርድር ውስጥ ገብተው አራት ስብሰባዎች እንዲደረጉ ሲወሰን ግብጽ ግድቡ ሲሞላ በየአመቱ 40 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ይለቀቅልኝ የሚል አቋም ላይ ነበረች።ኢትዮጵያ ደግሞ 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ላይ። ታድያ ካርቱም ላይ የሱዳኑ ተወካይ በኢትዮጵያና ግብጽ መሀል ገብተው አማካዩ ላይ ማለትም በ35 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ አመታዊ ፍሰት ላይ እንዲስማሙ ያደርጋሉ። የግብጹ የውሀ ሚኒስትር መሀመድ አብደል አቲ ግን የድርድር ቡድኔ በ35 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ አልስማማም አለኝ ብለው ሀሳባቸውን ቀይረው መጡ።

ታህሳስ 29 እና 30 2012 አ.ም አዲስ አበባ ላይ የቀጠለው ስብሰባ ላይ ይኸው ንትርክ አልቋጭ ስላለ የኢትዮጵያው ውሀ ሚኒስትር ስለሺ በቀለ ከመቀመጫቸው ተነስተው “በ37 ቢሊየን ሜትር ኩብ ተስማምተን እንጨባበጥ : ይሄን ሀሳቤን የኔ ቡድን ባይቀበለኝም ግን እንስማማ ” ይላሉ። ግብጾች 37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ አመታዊ ፍሰትን አንቀበልም አሉ። ይሄም የመጣው በኢትዮጵያ በኩል የአቋም መለሳለስ በተደጋጋሚ ስለታየ ግብጾች ይበልጥ የአቋም መለሳለስ እንዲኖር በመጠበቃቸው ነው።

የኢትዮጵያ ውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለም ይህ ቁጥር ላይ የቆሙትም ሀገሪቱ በታዛቢዎች ፊት የያዘችው አቋም በመሆኑ ሀሳብ መቀየሩ ተገቢ አይደለም ብለው ስላሰቡ መሆኑን ሰምተናል።ሆኖም ግብጾች እያሳዩ ካለው ተለዋዋጭነት አንጻር ይሄ እዚህ ግባ ሊባል የማይችልና በተለያዩ መንገዶች በቀላሉ ኢትዮጵያ አቋሟን ወደ ሚጠቅማት 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ማምጣት ትችላለች ብለውናል ምንጮቻችን።

ከዝቅተኛ የመደራደሪያ ነጥብ መነሳት ጉዳት አለው

የጉዳዩን ፖለቲካዊነት የበለጠ የተገነዘቡ የድርድር ቡድኑ አባል በዚህ ሳምንት ለዋዜማ እንዳስረዱት ” በድርድር ላይ አቋም መቀያየር ተዓማኒነትን ይቀንሳል። ይሁንና ግብፆች ከያዙት የእጅ ጥምዘዛ አንፃር ከዝቅተኛ የመደራደሪያ ነጥብ መነሳት ጉዳት አለው።
ማንም ሊረዳው የሚገባው ግን በዲፕሎማሲም ሆነ በድርድሩ የተሻለ የመደራደር ቁመና ያለት ኢትዮጵያ ናት። ይህን ሳንጠቀም ብንቀር ጉድለቱ የኛ ነው” ይላሉ ተደራዳሪው።
ድርድሩ ቴክኒካዊ እንዲሆን እንፈልግ ነበር፣ በቴክኒካዊ ጉዳዮች ላይ ጥሩ ቁመና አለን። አሁን ግን ጉዳዩ የፖለቲካ መልክ ስለያዘ ተለዋዋጭ ባህሪያት እንዳሉት ባለሙያው አስረድተውናል።

የህዳሴው ግድብ አንዴ ከተሞላ በሁዋላ በሚኖረው የረጅም ጊዜ የግድቡ ኦፕሬሽን ወቅት በየአመቱ የሚለቀቀው ውሀም ከዚህ ቀደም ሊፈረም ተቃርቦ እንደነበረው ሰነድ ኢትዮጵያን በተለያዩ ቁጥሮች ግዴታ ውስጥ የሚጥል ሳይሆን ግድቡ አንዴ ከሞላ በሁዋላ የሚኖር ትነትና ለሀገር ውስጥ የወደፊት ተጠቃሚዎች ሊውል የሚችለው ተቀናንሶ የተለያዩ ሁኔታዎችንም አገናዝቦ በመቶኛ ብቻ ነው መቀመጥ ያለበት ።

የአዘጋጁ ማስታወሻየሕዳሴው ግድብን በተመለከት ከሀገራችን በኩል ያሉትን ሁሉንም መረጃዎች ለማቅረብ የጉዳዩ ስሱነትና ሊያስከትል የሚችለውን ጉዳት ከግንዛቤ በማስገባት የተወሰነውን እዚህ ማቅረብ አልቻልንም። እንደምትረዱን ተሰፋ እናደርጋለን። [ዋዜማ ራዲዮ]

To reach Wazema Editors you can write to an email wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ በመሰረተው ክስ የህብረት ማኑፋክቸሪንግ እና ማሽን ግንባታ ኢንዱስትሪ የሰራተኞች ንፅህና መስጫ (ላውንድሪ) አገልግሎት ኢንዱስትሪው በራሱ ማድረግ የሚችለበት አዋጪ ጥናት ቀርቦ የነበረ ቢሆንም 1ኛ ተከሳሽ የሆነው ሌተናንት ኮሎኔል ተሰማ ሃላፊነቱን ያላግባብ በመጠቀም ጥናቱን ውድቅ እንዳደረገ ገልፅዋል፡

ይልቁንም ባለቤቱ የሆነችው 3ኛ ተከሳሽ ሌተናል ኮለኔል ዙፋን በርሄ ፣ ጓደኛው የሆነችው 2ኛ ተከሳሽ ኬሪያ ዋስእ እና ወንድሟ ባለድርሻ የሆኑበትን ክሊን ወሽ ኃ.የተ.የግ.ማህበር የተባለ ድርጅት ለዚሁ ዓላማ ሲባል እንዲቋቋም ማድረጉን፤ መወዳደሪያ ዋጋ ሳያቀርብ፤ ሌሎች ተወዳዳሪዎች ያላገኙትን የመስሪያ ቦታ፣ መብራትና ውሃ ኢንዱስትሪው እንዲያቀርብለት በማድረግ ክሊን ወሽ ኃ.የተ.የግ.ማ እንዲሰራው ማድረጉንም አክሏል፡፡

በዚህም ከጥቅምት ወር 2009 ዓ.ም እስከ ጥቅምት ወር 2011 ዓ.ም ድረስ ለድርጅቱ ያላግባብ ብር 1,417,785.05 ብር በመክፈል ጥቅም ያገኘና ያስገኘ መሆኑን አካቶ ነበር፡፡

ይህ የክስ መዝገብ ከተከፈተበት ጊዜ አንስቶ ሌተናንት ኮሎኔል ተሰማ ግደይ እና ኬሪያ ዋስእ በቁጥጥር ስር ባለመዋላቸው ክሳቸው በሌሉበት ሲታይ ቆይቶ ነበር፡፡

3ኛ ተከሳሽ የሁኑት ሌተናት ኮለኔል ዙፋን በርሄ ላይ የመሰረተውን ክስ ጠቅላይ አቃቤ ህግ ሲያቋርጥ ሁለቱን ተከሳሾች ደግሞ ጉዳዩን የተከታተለው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 3ኛ ወንጀል ችሎት ጥፋተኛ ብሏቸዋል፡፡

በዚህም መሰረት ሌተናት ኮለኔል ተሰማ ግደይ በሌሉበት የ9 አመት ፅኑ እስራት እና የ30 ሺህ ብር የገንዘብ መቀጮ የተላለፈባቸው ሲሆን ኬሪያ ዋስእ ደግሞ የ9 አመት ፅኑ እስራት እና 50ሺህ ብር የገንዘብ መቀጮ ተፈርዷል፡፡

ዋዜማ ራዲዮ- የተለያዩ የኮንስትራክሽን ስራ ተቋራጭ የግል ማህበሮች ስራ አስኪያጆቻቸው እና ወኪሎቻቸው ሙገር ሲሚንቶ ፋብሪካ በዱቤ ለሚሸጥላቸው ሲሚንቶ በአባይ ባንክ ስም የተዘጋጀ ሀሰተኛ የባንክ የዋስትና ሰነድ በማዘጋጀት እና በማስገባት በፋብሪካው ላይ ኪሳራ አድርሰዋል ተብሏል፡፡

ይህን ተከትሎም በጥቅም በመመሳጠር እና የፋብሪካውን መመርያ በመጣስ ሀሰተኛ ሰነዱ እንዲያልፍ አድርገዋል ተብለው የተጠረጠሩት የሙገር ሲሚንቶ ፋብሪካ ዋና ስራ አስኪያጅ አካሉ ገ/ህይወት፣ የማርኬቲንግ ስራ ሂደት ሀላፊ የሆኑትን ፍቅሬ በቀለ፣ የኮርፖሬት ፋይናንስ ስራ ሂደት ሀላፊ የሆኑትን ጌቱ አጎናፍር እና በአዲስ አበባ የኮርፖሬት ፋይናንስ ቡድን መሪ ተወካይ የሆኑትን ጌታቸው ቶልቻን የፌደራል ፖሊስ በቁጥጥር ስር አውሏቸዋል፡፡

ጉዳያቸውንም በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ የጊዜ ቀጠሮ ችሎት እየተከታተሉ ይገኛሉ፡፡

ሙገር ሲሚንቶ የባንክ የዋስትና ደብዳቤ ለሚያቀርቡ የኮንስትራክሽን ስራ ተቋራጭ ማህበራት እና ድርጅቶች በዱቤ ሲሚንቶ የሚያቀርብበት አሰራር እንዳለው የተገለፀ ሲሆን የ7 ስራ ተቋራጭ ማህበራት ስራ አስኪያጆችን እና ወኪሎቻቸውም በአባይ ባንክ ስም የተሰራ ሀሰተኛ ሰነድ በማቅረብ እያንዳንዳቸው የተለያየ መጠን ያለው ሲሚንቶ ወስደው ሳይከፍሉ ቀርተዋል በሚል ነው የተጠረጠሩት፡፡

በጥቅሉም 88 ሚሊዮን ብር በላይ ኪሳራ በፋብሪካው ላይ እንዲደርስ አድርገዋል ተብሏል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- ህወሀት ብቻ ሲቀር ሶስት የቀድሞው ኢህአዴግ አባል ፓርቲዎችና አጋሮች በጋራ የመሰረቱት ብልጽግና ፓርቲ በመጪው ቅዳሜ በሚሊኒየም አዳራሽ ግዙፍ የተባለ የድጋፍ ማሰባሰቢያ ፕሮግራም እንደሚያካሂድ ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። በቅዳሜው መርሀ ግብር ላይ እንዲሳተፉም በርካቶች ጥሪ ተደርጎላቸዋል።

ባለሀብቶች : ምሁራንና የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች እንደሚገኙም ተረድተናል። የቅዳሜው የሚሊኒየም አዳራሽ መርሀ ግብርም “የብልጽግና ፓርቲ የማጠናከሪያ ድጋፍ ማሰባሰቢያ የመጀመርያው ምእራፍ ማብሰሪያ የእራት ግብዣ” የሚል ስያሜ ያለው ነው።

በቅዳሜው የእራት ግብዣ ላይ ለብልጽግና ፓርቲ በይፋ ገንዘብ የማሰባሰብ መርሀ ግብር የማከናወን እቅድ ይኑር አይኑ መረጃ ማግኘት አልቻልንም። ብልጽግና ፓርቲ ከተመሰረተ ጀምሮ ከባንኮችና ኢንሹራንሶች ፣ከንግድ ተቋማትና ግለሰቦች ሰፊ የገንዘብ ድጋፍ የማሰባሰብ ስራ እየሰራ እንደሆነ ይነገራል። በአዲስ አበባ ከተለያዩ አካላት የድጋፍ ገንዘብ ማሰባሰቡን ተረድተናል።
ለምርጫ ዘመቻ የፖለቲካ ስራ ገንዘብን በተለያየ መልኩ በድጋፍ ማሰባሰብ በሌሎች ባደጉ ሀገራት የተለመደ ቢሆንም አሁን በብልጽግና ፓርቲ በኩል እየተደረጉ ያሉ የድጋፍ ማሰባሰብ ስራዎች ግን በተቋማትና ግለሰቦች ላይ ጫና በመፍጠር የተከናወኑ ናቸው በሚል ከዚህ ከዚያም ወቀሳዎች ይደመጣሉ።
የቅዳሜው የፓርቲው የድጋፍ ማሰባሰቢያ መርሀ ግብርም በአይነቱ ለየት ያለ እንደሆነ ተነግሮለታል። [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- በኢምፔርያል ሆቴል ላይ ከተደረገ የእድሳት ስራ ጋር በተያያዘ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ በብረታብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን የኮርፖሬት ፕላንት ኢንስታሌሽን ም/ዋና ዳይሬክተር ኃላፊ ተወካይ በነበሩት ኮለኔል ተክስተ ሀይለማርያም ስም የከፈተውን የሙስና ወንጀል ክስ መዝገብ ማስረጃ እና ምስክሮቹነን በማስቀረብ ሲያስመረምር ሰንብቷል፡፡

የአቃቤ ህግ ክስ በ2004 ዓም ጥር ወር ላይ ግዥው የተፈፀመው የኢምፔርያል ሆቴል እድሳት የስም ዝውውር ሳይደረግ በተመሳሳይ አመት ሀምሌ ወር ላይ ያለጨረታ እና የግዠ መመርያን ባልተከተለ መልኩ እንደተከናወነ ያትታል፡፡

መመርያነን ጥሷል በተባለው የዚህ ሆቴል እድሳት ስራም የእድሳት ስራውን በድረድር ተቀብሏል የተባለው 9ኛ ተከሳሽ (አቶ ደጌና አሰፋ)ከ 1- 8 ካሉት የኮርፖሬሽኑ የስራ ሀላፊዎች ጋር በጥቅም በመመሳጠር በወቅቱ ከነበረው የገበያ ዋጋ እጅጉን የተጋነነ በአጠቃላይ 31,342,922.60 (ሰላሳ አንድ ሚሊዮን ሶስት መቶ አርባ ሁለት ሺ ዘጠኝ መቶ ሃያ ሁለት ብር ከስልሳ ሳንቲም) ክፍያ እንዲፈፀምለት በማድረግ ያለአግባብ በልዩነት ብር 21,140,615.60 (ሃያ አንድ ሚሊዮን አንድ መቶ አርባ ሺ ስድስት መቶ አስራ አምስት ብር ከስልሳ ሳንቲም) ጥቅም አግኝቷል ሲልም አቃቤ ህግ የወንጀል ድርጊቶቹን በዝርዝር በክሱ አስረድቶ ነበር፡፡

በዚህም ከ1- 7 ያሉትን ተከሳሾች በዋና ወንጀል አድራጊነት ሲዘረዝር 8ኛ አና 9ኛ ተከሳሽን ደግሞ በልዩ ወንጀል ተካፋይ በመሆን ስልጣንን ያለአግባብ የመጠቀም ወንጀል ፈፅመዋል በማለት ይህን የሚያጠናክርለትን 12 የሰው ምስክር እና 15 የሰንድ ማስረጃዎችን አስቆትሮ ነበር፡፡

ሆኖም አቃቤ ህግ ክስ ካቀረበባቸው 9 ተከሳሾች መሀል 4ቱ ብቻ ሲሆነ ጉዳያቸውን በችሎት ሲከታተሉ የቆዩት ቀሪ 5ቱ ጉዳያቸው በሌሉበት እንዲታይ በጋዜጣ የታወጀባቸው ናቸው፡፡

ይህን መዝገብ ሲመረምር የቆየው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ (ቀድሞ 15ኛ የነበረው) 3ኛ የሙስና ወንጀሎች ችሎት ትናንት ረፋድ ላይ ተሰይሞም ሲመረምር በቆየው የአቃቤ ህግ ማስረጃዎች ላይ ብን ሰጥቷል፡፡

በዚህም መሰረት ጉዳያቸው በሌሉበት ሲታዩ የነበሩትን 5 ተከሳሾች በጠቅላላ ማለትም አቶ ስምኦን ገብራይ ተወልደ (በኮርፖሬሽኑ የኒዉ ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት ሰራተኛ) ፣ሕንፃ አመሓ ገብረማርያም (በኮርፖሬሽኑ የኒዉ ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት ሰራተኛ)፣ ሃ/አ መሳይ ባዬ ሸኩባ (በኮርፖሬሽኑ የኒዉ ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት ሰራተኛ)፣ ግርማ ብዙነህ ገብረማርያም (የኢሉጂ ጀነራል ትሬዲንግ ኃ/የተ/የግል ማሕበር፣ ባለቤት እና ሥራ አስኪያጅ)፣ እንነዲሁም አቶ ደጌና አሰፋ መስፍን ( ደጌና አሰፋ ህንፃ እና ውሀ ስራዎች ተቋራጭ ባለቤት) ላይ የጥፋትኝነት ውሳኔ አስተላልፏል፡፡

ሌ/ኮ/ል ያሬድ ሀይሉን፣ሌ/ኮ/ል ሙሉ ወልደ ገብርዔልን እና ሌ/ኮ/ል ሰሎሞን በርሄን ደግሞ ነፃ ናቸው ሲል በይኗል፡፡

በዚህ የክስ መዝገብ 1ኛ ተከሳሽ የሆኑትን ኮ/ል ተክስተ ብቻ እንዲከላከሉ ችሎቱ በይኗል፡፡ [ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- ጥር 24/ 2012 ዓም ከደንቢ ደሎ ዩንቨርስቲ የታገትን ተማሪዎች እኛ ነን በማለት የተሳሳተ የሀሰት ወሬ አውርተዋል ተብለው ተጠርጥረው የካቲት 3 ከባህርዳር ከተማ ተይዘው ለፌደራል ፖሊስ ተላልፈው የተሰጡት ና በአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን በእስር ላይ የሚገኙት የአንደኛ ደረጃ እና የሁለተኛ ደረጃ 2 ሴት ተማሪዎች ቅድስት በጋሻው እና ሸዋዬ ጌትነት ለ 3 ጊዜ በአራዳ የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ቀርበው የ10 ቀን ተጨማሪ የምርመራ ጊዜ ተሰጠ።

የካቲት 25 ረፋድ ላይ በአራዳ የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ቀርበው “ፖሊስ ምርመራዬን አልጨረስኩም፣ የምስክር ቃል እቀበላለው፣ተባባሪዎቻቸውን የነበሩትን መያዝ አለብኝ ፣የስልክ ምርመራ እንዲሰጠኝ ወደ ኢንሳ ደብዳቤ ልኬ መልስ እየጠበኩ ስለሆነ ተጨማሪ የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ ይሰጠኝ ” ሲል ችሎቱን ጠይቋል።

ጠበቆች በበኩላቸው ፖሊስ ልጆቹን ከተረከበበት ቀን ጀምሮ ተመሳሳይ ስራዎችን ነው እየሰራ ያለው ስለዚ የጠየቀው የምርመራ ጊዜ ሊሰጠው አይገባም ደንበኞቻችንን አስሮ ለማቆየት ነው። ፖሊስ በቂ ስራ አልሰራም ስለዚ የጠየቀው የምርመራ ጊዜ መሰጠት የለበትም ሲሉ የተከራክረዋል አክውም ፖሊስ ተጨማሪ ስራ ይቀረኛል የሚል ከሆነ ተጠርጣሪዎቹ በዋስትና ወተው ክሳቸውን ይከታተሉ ሲሉ ተከራክረዋል።

የግራ ቀኙን ክርክር የሰማው ችሎት የፖሊስ የምርመራ መዝገብ አይቶ ውሳኔ ለመስጠት ለየካቲት 27 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ሰቶ ነበር ።
ዛሬ ረፋድ ላይ አራዳ የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ችሎት የፖሊስ መዝገብን ተመልክቶ ከጉዳዩ ውስብስብነት ና ክብደት አንፃር ተጠርጣሪዎቹ በዋስትና ቢወጡ ተመልሰው ይመጣሉ ብለን ስለማንገምት 10 ተጨማሪ የምርመራ ግዜ ለፖሊስ በመስጠት ለመጋቢት 7/ 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ ሰቷል።

ተጠርጣሪዎቹ ለ3 ጊዜ በአራዳ የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ችሎት የቀርቡ ሲሆን የመጀመሪያ ችሎታቸውን የካቲት 4/ 2012 ቀርበው 11ቀን የምርመራ ጊዜ ለፖሊስ የተፈቀደ ሲሆን በሁለተኛ የጊዜ ቀጠሮ የካቲት 15/ 2012 ፖሊስ ምርመራዬን አልጨረስኩም በማለቱ ችሎቱ ተጨማሪ የ8 ቀን የምርመራ ጊዜ ሰቶ ለየካቲት 25 2012 ተለዋጭ ቀጠሮ እንደተሰጠ የጊዜ ቀጠሮ መዝገቡ ያስረዳል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Abie Sano, newly appointed CBE President- Photo Addis FORTUNE
  • አቶ ባጫ ናጊስ ከስልጣናቸው ለምን ተነሱ?

ዋዜማ ራዲዮ- ያለፉትን ወራት በቀውስና በውዝግብ ያሳለፈው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አዲስ ፕሬዝዳንት እንደተሾመለት ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል። አዲሱ ፕሬዝዳንት አቢ ሳኖ ትናንት የሹመት ደብዳቤ የደረሳቸው ሲሆን ዛሬ ስራ እንደሚጀምሩ ይጠበቃል።

አቶ አቢ ሳኖ የኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ እንዲሁም የባንኮች ማህበር ፕሬዝዳንት በመሆን ሲያገለግሉ ነበር። በቀደሙት አመታትም በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ውስጥ በነበራቸው የአመራርነት ድርሻ በብቃታቸው ከበሬታን ያገኙ ባለሙያ እንደነበሩ ያነጋገርናቸው የባንክ ባለሙያዎች ነግረውናል።

በ2010 አ.ም ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፕሬዝዳንትነት ከተሾሙ ጀምሮ ብዙ ውዝግብ የተነሳባቸው አቶ ባጫ ጊና ፣ የቀድሞ የብሄራዊ ባንክ ገዥ አቶ ተክለወልድ አጥናፉ ለንግድ ባንኩ አዲስ የቦርድ ሊቀመንበር ሆነው መሾማቸው ከተሰማ ሁለት ሳምንት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ከባንኩ ፕሬዚዳንትነት ተነስተው ከሌሎች የቀድሞ የመንግስት የስራ ሀላፊዎች ጋር ለአምባሳደርነት መሾማቸው ተሰምቷል።

አቶ ተክለወልድ አጥናፉ ከፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር ፍጹም አስፋው የባንኩ የቦርድ ሊቀመንበርነትን ከተረከቡና ገና አንድ የቦርድ ስብሰባ ማድረጋቸው ከተሰማ በሁዋላ ነው አቶ ባጫ ጊና ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፕሬዝዳንትነት መነሳታቸው የታወቀው።ከሀላፊነት የመነሳታቸው መነሻም በአዲሱ የቦርድ ሊቀመንበር የተደረገ ግምገማ እንደሆነ ሰምተናል።

ዋዜማ ራዲዮ የአቶ ባጫ ከስልጣን የተነሱበትን ምክንያት ለመፈተሽ ሞክራለች።የኢትዮጵያን ግዙፍ ባንክና በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ዋና ድርሻን የሚጫወት ባንክን እንዲመሩ በ2010 አ.ም የተሾሙት አቶ ባጫ ጊና ቀድሞም ቢሆን ይህን ወሳኝ ተቋም ከመምራት አንጻር ሰፊ የብቃት ችግር ያለባቸው ናቸው በሚል በባንኩ የቦርድ አባላት ሳይቀር በብዛት እንደሚተቹ ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። በተለይ ኢትዮጵያ ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም (IMF ) የሶስት ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር ብድር ለማግኘት ድርድር ላይ በነበረችበትም ጊዜ ሆነ የአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም አመታዊውን የኢትዮጵያን የኢኮኖሚ ቁመና በፈተሸበት አርቲክል 4 ኮንሰልቴሽን ማጠናቀቂያ ሪፖርቱ ላይ በኢትዮጵያ ለሚደረጉ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎች የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ወቅታዊ ቁመና መሻሻል እንዳለበት አጥብቆ አሳስቧል። አቶ ባጫ ከዚህ አንጻር ባንኩን የመሩበት መንገድ ይህን ለማሳካታቸው ከፍተኛ ጥርጣሬን ያጭራል ተብለዋል።

የ2012 በጀት አመት የመጀመርያ ስድስት ወራት ንግድ ባንክ ያሳየው የስራ አፈጻጸም በባንኩ ታሪክ ብዙም ታይቶ የማያውቅ ዝቅተኛ ነው።ባንኩ በዚሁ ጊዜ 38.3 ቢሊየን ብር ቁጠባን ከደንበኞቹ ለማሰባሰብ አቅዶ ነበር። ይህ እቅድ መንግስታዊ ቁጠባን አያካትትም (ከደንበኞች ብቻ የሚቆጠበውን ብቻ ነው)። ነገር ግን የንግድ ባንኩ በተጠቀሰው ጊዜ ከደንበኞቹ ያሰባሰበው ቁጠባ 24.6 ቢሊየን ብር ነው።በመቶኛ ሲቀመጥ የቁጠባ አፈጻጸሙ 64 በመቶ ብቻ ነው።ይህም የቁጠባ አፈጻጸም ካለፉት አመታት አንጻር እጅግ ዝቅተኛ መሆኑ ተገምግሟል።ባንኩ ከበርካታ አመታት ወዲህ የቁጠባ አፈጻጸሙ የእቅዱ መቶና ከመቶ በመቶ በላይ ነበር የሚፈጽመው። የዚህ የስድስት ወር አፈጻጸም ግን ከባለፈው አመት አንጻር ብቻ ሳይሆን የብዙ አመታት ዝቅተኛው አፈጻጸም ሆኗል።

ለባንኩ አደጋ የፈጠረው ሌላው ገጽታ ግን ንግድ ባንኩ በተመሳሳይ በስድስት ወሩ የሰጠው ብድር ከሰበሰበው ዝቅተኛ ብድር ጋር የማይመጣጠን መሆኑ ነው።40 ቢሊየን ብር ብድር ሰጥቷል ። 50 ቢሊየን ብር አቅዶ ነው 40 ቢሊየን ብር ብድር የሰጠው።የተሰጠው ብድር የተሰበሰበውን ቁጠባ ከ15 ቢሊየን ብር በሆነ ልዩነት ይበልጠዋል።

ከዚህ ቀደም ባንኩ ለሚሰጠው ብድር ከሚሰበስበው ቁጠባ በተጨማሪ የብሄራዊ ባንክ ድጎማን ቢጠቀምም የዚህ አመቱ የባንኩ ቁጠባና የተለቀቀ ብድር አለመመጣጠን ንግድ ባንክን ታይቶ ለማይታወቅ የገንዘብ እጥረት ዳርጎት ታይቷል። የገንዘብ እጥረቱ ግብር በሚከፈልባቸው ወራት የሚያጋጥምና በሁሉም ባንኮች የሚታይ ቢሆንም የዚህ አመቱ ግን ለየት ማለቱን ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች።

መጀመርያ ላይ ንግድ ባንክ ለሰራተኞቹ ይሰጥ ከነበረው የሁለት ዙር የቤት መግዣ ብድር አንዱን ዙር አቆመ። ቀጥሎ ደግሞ ከነጭራሹም ሙሉ ለሙሉ ለሰራተኞቹ ይሰጥ የነበረውን ብድር ለማቆም ተገዷል። ለዚህም በምክንያትነት የቀረበው የገንዘብ እጥረት ነው።ለሰራተኞች ቤት መግዣ የሚቀርብ ብድር በአንጻሩ አነስተኛ ቢሆንም ባንኩ ይህን እንኳ ማቋረጡ የገባበትን ችግር ያሳየና ባንክ ከመስራት ይገኝ የነበረን ቀዳሚና ዋና ጥቅም በማስቀረት ሰራተኞች ላይ ከፍተኛ ቅሬታን የፈጠረ ነው።

ባንኩ በቁጠባ አሰባሰብ ላይ እጅግ ደካማ ሆኖ የታየው የሀገሪቱ ፖሊቲካዊ ችግር ኢኮኖሚውን ስለጎዳው ነው ተብሎ ሊታሰብ ቢችልም የሚለቀቀው ብድር ላይ እጅን ያዝ በማድረግ ባንኩን ከገባበት የገንዘብ ቀውስ መታደግ ይቻል እንደነበር ተነስቷል።
ነገር ግን የተሰጠው 40 ቢሊየን ብድር እንኳ ፍትሀዊነት የጎደለውና በርካታ የብድር ጥያቄዎች ቀርበው ሳለ ማንነት ተኮር በሆነ መልኩ እንዲሰጥ መታዘዙ በአቶ ባጫ ላይ በድክመት ተነስቶባቸዋል።

ከውጭ ምንዛሬ አፈጻጸም አንጻር ከበፊቱ አመራር ብዙም የተለየ ድክመት በአቶ ባጫ ጊና ላይ አልታየም።በበጀት አመቱ ስድስት ወራት 2.7 ቢሊየን የአሜሪካን ዶላር ለማግኘት ባንኩ አቅዶ 1.9 ቢሊየን ዶላር የውጭ ምንዛሬ ሰብስቧል። የእቅዱን 68 በመቶ እንደማለት ነው። ነገር ግን የውጭ ምንዛሬ አፈቃቀድ ላይ የነበረ ኢ ፍትሀዊነት እና የውጭ ምንዛሬ ጥያቄ ለሚያቀርቡ ለሀብቶች ጥያቄያቸው እንዲስተናገድ የጠየቁት ምንዛሬ በብር ተባዝቶ ሁለት መቶ በመቶውን ያክል እንዲቆጥቡ መገደዳቸው ብዙ በወጪ ገቢ ንግድ ላይ የተሰማሩ የባንኩን ደንበኞች አሽሽቷል።

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ድሮም በወጪ ገቢ ንግድ ላይ በተሰማሩ ባለሀብቶች አይወደድም አሁን የባንኩን ደንበኝነታቸውን ያቋረጡ ኤክስፖርተሮች ምጣኔ ከበፊቱ ያደገ መሆኑንም ሰምተናል።

ከከፍተኛ እስከ በታች አመራር ላይ ያሉ ግለሰቦች አመራረጥ የባጫ ጊና የንግድ ባንክ ፕሬዝዳንትነት ጊዜ ትልቁ መነጋገርያ ነበር።ዋዜማ ራዲዮ ከባንኩ ከፍተኛ አመራሮች እንደሰማቸው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከ75 በላይ ለሆኑ አመታት የአመራር ክፍት ቦታ ሲኖር ለተለየ ሙያ ካልሆነ ለውስጥ ሰራተኞች ነበር እድል የሚሰጠው። አቶ ባጫ የባንኩ ፕሬዝዳንት ሲሆኑ ግን አሰራሩን ቀየሩት።

ልክ የባንኩ ፕሬዝዳንት እንደሆኑ የህግ ፣የሰው ሀይል ፣ የባንኪንግ ቢዝነስ ፣ የባንክ ኦፕሬሽን ፣የኦዲት ዘርፍና ኮንትሮል ዘርፍ ምክትል ፕሬዝዳንቶችንና ከፍተኛ ሀላፊዎችን ከአዋሽ ባንክና ከኦሮምያ ህብረት ስራ ባንክ አምጥተው አሹመዋል።ሁለቱ ባንኮች አቶ ባጫ የንግድ ባንክ ፕሬዝዳንት ከመሆናቸው በፊት የሰሩባቸው ባንኮች መሆናቸው ይታወቃል። የአመራር አሿሿሙም የብሄር ማንነትን መስፈርት ያደረገ በመሆኑ ከፍተኛ ውዝግብ ፈጥሯል። ይህን ለማስተካከልም ከከፍተኛ እስከ ታች አመራር የስራ ቅጥር እንዲወጣ ይወሰናል። ሆኖም በዚሁ የስራ ቅጥር አልፈው የሚቀጠሩት አመራሮችም ከጥቂቶቹ በቀር አብዛኞቹ የስራ ልምዳቸው የአዋሽ ባንክና የኦሮምያ ህብረት ስራ ባንክ መሆኑ የቅጥር አፈጻጸሙን ፍትሀዊነት ጥያቄ ውስጥ ጨምሮታል።በዚህ ረገድ በንግድ ባንኩም ከችሎታ ይልቅ ማንነት ላይ የተመሰረቱ ሹም ሽሮች በዝተው እንደነበር ተነስቷል። ለባንኩ የስራ አፈጻጸም ደካማነት አንዱ መነሻም ይኸው ነው።በዚህ ሁኔታ ላይም ነው ሳይጠበቅ የባንኩ ፕሬዚዳንት የነበሩት አቶ ባጫ ጊና ከሀላፊነታቸው መነሳታቸው የተሰማው። [ዋዜማ ራዲዮ]

to contact Wazema Editors- You can write to wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የግዥ መመርያን በመተላለፍ እና የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) ከተቋቋመበት አላማ ውጭ 2 የንግድ መርከቦችን በመግዛት ከ544 ሚሊዮን ብር በላይ በህዝብ እና በመንግበስት ላይ ጉዳት አድርሰዋል ሲል በ14 የቀድሞ የኮርፖሬሽኑ ሰራተኞች ላይ አቃቤ ህግ በከፍተኛ ፍርድ ቤት የሙስና ወንጀል ክስ መመስረቱ ይታወቃል፡፡

ከእነዚህም 3ቱ በዚህ ሳምንት ጠቅላይ አቃቤ ህጉ ክሳቸውን ካቋረጠላቸው መሀከል ናቸው፡፡

የኮርፖሬሽኑ የቀድሞ ዋና ስራ አስኪያጅ ሜ/ጀነራል ክንፈ ዳኘው እና ቀሪ ተከሳሾች ደግሞ አቃቤ ህግ ያስቆጠረባቸውን ቀሪ 3 ምስክሮች ለመስማት ረቡዕ ረፋድ ላይ ጉዳያቸውን በሚመለከተው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 3ኛ የሙስና ወንጀል ችሎት ተሰመው ነበር፡፡

ሆኖም 2 ምስክሮች በተመለከተ ፖሊስ አፈላልጎ ማግኘት እንዳልቻለ 3ኛው ምስክር ደግሞ ባስመዘገበው አድራሻ ማይኖር መሆኑን ለፍርድ ቤቱ በደብዳቤ ገፅዋል፡፡

ይህን ተከትሎም ከሳሽ አቃቤ ህግ በወንጀለኛ መቅጫ የስነስርዓት ህጉ አንቀፅ 145(2) መሰረት ምስክሮች ከዚህ ቀደም ለፖሊስ የሰጡትን ቃል ፍርድ ቤቱ ይያዝልኝ ጠበቆችም ግልባጩን ወስደው አስተያየት እንዲሰጡበት ይሁን ሲል ጠይቋል፡፡

ጠበቆች በበኩላቸው ለተከሳሾች ህግመንግስቱ የሰጣቸውን ምስክሮች እና ማስረጃዎችን የማየት እና የማወቅ መብት የሚፃረር ነው ሲሉ ተከላክለዋል፡፡

አክለውም በፖሊስ ጣቢያ ያለ ከባቢ ምስክሮች ላይ ጫና ሊፈጥር እንደሚችል የሚገመት ነው ያሉ ሲሆን በፍርድ ቤት ቀርበው በቃለ መሀላ መመስከራቸው እውነታ እንዳለ ያሳያል የእነሱ ቃል ስለመሆኑ ማረጋገጫ በሌለበት ከዚህ ቀደም የሰጡት ቃል ተያይዞ መምጣቱ ግን ፍትህን እና የተከሳሾችን የመከላከል መብት የሚጋፋ ነው በማለት ውድቅ እንዲሆንላቸው ጠይቀዋል፡፡

ችሎቱ የግራ ቀኙን ክርክር ካደመጠ በኋላ ትዕዛዙን መክሮ ውሳኔ የሰጠ ሲሆን ተፈልገው ያልተገኙት ሁለት ምስክሮችን ውድቅ አድርጓል፡፡

ባስመዘገበው አድራሻ ነዋሪ አይደለም የተባለው ምስክር ከዚህ ቀደም ለፖሊስ የሰጠው ቃል ግን በማስረጃነት እንዲያያዝ ትዕዛዝ ተሰጥቷል፡፡

ጠበቆች ግልባጩን ወስደው አስተያየት ስጡበት የተባለ ሲሆን ችሎቱ በማስረጃዎች ላይ ብይን ለመስጠት ለሚያዝያ 2 ቀጠሮ ሰጥቷል፡፡[ዋዜማ ራዲዮ]

ፓስተር ዮናታን አክሊሉና ምክትል ከንቲባ ታከለ ዑማ በሽልማት ርክክብ ላይ- ፎቶ ከማህደር

ዋዜማ ራዲዮ- ጥር 24 ቀን 2012 አ.ም በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ 4 እና 5፣ ሀያ ሁለት አካባቢ ከቅዱስ ገብርኤል ሆስፒታል ፊትለፊት ልዩ ስሙ 24 ተብሎ በሚታወቀው ስፍራ ሌሊቱን ህግን እናስከብራለን ያሉ የጸጥታ ሀይሎች በከፈቱት ተኩስ ሁለት ወጣቶች (ምዕመናን) ሲገደሉ በርካቶችም ቆስለዋል። ጽላትን ጨምሮ በርካታ ንዋየ ቅድሳት እንደተወሰዱባትም ቤተክርስቲያን ገልጻለች።ነገሩም ትልቅ ውዝግብን ያስነሳ ሆኖ ሰንብቷል። ዋዜማ ራዲዮ ይህ እጅግ አሳዛኝ ድርጊት የተፈጸመበት ቦታን አስመልክቶ ሰፊ መረጃ የማሰባሰብ ስራን ሰርታለች።

መረጃውን ለማግኘት የቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳዎችን፣ የከተማ አስተዳደሩን የመሬት አስተዳደርና ፕላን ኮሚሽን ምንጮቻችንን ያናገርን ሲሆን ፣ ችግር የተፈጠረበት መሬት ሲጀመር ባለቤትነቱ የማነው?  እንዴት የዕምነት ተቋም የውዝግቡ አካል ሆነ ? የሚሉትን ጉዳዮች ለመረዳት ሞክረናል።

የመሬቱ ባለቤትነት
አሁን ችግር የተፈጠረበት በቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ 4 እና 5 ላይ ያለው መሬት 17 ሺህ 115 ካሬ ስፋት ያለው ሲሆን መለያ ቁጥሩ A – 7357 ፣ የቦታው አገልግሎትም የድርጅት መሆኑን ይጠቁማል። የዚህ ቦታ ህጋዊ ሰነድ ያላቸው ግለሰብም አቶ ሪያድ ደማጅ እንደሚባሉ ለመረዳት ችለናል። ከቦሌ ክፍለ ከተማ ፣ ሁለቱ ወረዳዎች እና ከከተማ አስተዳደሩ የመሬት አስተዳደርና ፕላን ኮሚሽን ምንጮቻችን መረዳት እንደቻልነው አሁንም በህይወት ያሉት አቶ ሪያድ ደማጅ ባለቤት ከመሆናቸው በፊት መሬቱ አስቀድሞ በሌሎች ግለሰቦች ባለቤትነት ስር የነበረ ሲሆን ሁለት ጊዜ ተሽጦ ነው አቶ ሪያድ በ1985 አ.ም የገዙት። በደርግ ጊዜ የተሰራው ካርታም እጃቸው ላይ አለ ። ከወረዳ እስከ ከተማ አስተዳደሩ ያሉ ቢሮዎች ይህ መረጃ አላቸው።

እንደ አስተዳደሩ ባለሙያዎች ማብራሪያ ከሆነ የደርግ ካርታ አሁንም ህጋዊነቱን ያላጣ ሲሆን የካርታው ባለቤት ስፍራው ላይ ግንባታ ማከናወን ፈልጎ ማመልከቻ ካስገባ ነው እንዲቀይር የሚጠይቀው። አቶ ሪያድም መሬቱን መግዛታቸውንና ባለቤት መሆናቸው በፍርድ ቤት ተረጋግጦላቸዋል ፣ የሽማግሌዎች ውልም አላቸው ። ሰነድ አልባ በሚለው ቢወሰድም የይዞታው ባለቤት መሆናቸውን አያጡም።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን የማምለኪያ ቦታ በስፍራው ተሰርቶ ከጥቂት ሳምንታት በፊት ችግር ከመነሳቱም በፊት አቶ ሪያድ በስፍራው ላይ መጋዘን እና ሁለት የቅርብ ሰዎቻቸውን የሚያኖሩበት ቤት አላቸው። ታድያ ይህ  ሰፊ መሬት እስካሁን ሙሉ ለሙሉ ጥቅም ላይ ሳይውል ለዚህ አሳዛኝ ነገር መፈጠሪያነት እንዴት በቃ? 

 ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው መረጃ እንደሚያሳየው በቦሌ ክፍለ ከተማ ያለው መሬት ባለቤት እንዳለው በመንግስት ቢታወቅም ቦታው እጅግ ተፈላጊ ስፍራ ላይ ያለ በመሆኑ ብዙ ፈላጊ ነበረው። ሆኖም አቶ ሪያድ ቦታውን ለማልማት ካርታ ተለውጦ እንዲሰራላቸው ጥያቄ ቢያቀርቡም በወቅቱ የነበሩ የመንግስት ባለስልጣናት ከባለሀብቶች ጋር በመመሳጠር ቦታውን እንዲለቁ ያግባቡዋቸው ነበር ።

ቦታውን ሪል ስቴቶች በተለይ አጥብቀው ይፈልጉት ነበር። መስኪድ እንዲሰራበትም ጥያቄ ቀርቦላቸው ነበር። ሆኖም አቶ ሪያድ ደማጅ ራሳቸው በንግድ ስራ የተሰማሩ በመሆናቸው ቦታውን ለማልማት አቅም እንዳላቸው በመጥቀስ ጥያቄ ያቀርባሉ። በወቅቱም የቦሌ ክፍለ ከተማ ለአዲስ አበባ ከተማ መሬት አስተዳደር ካርታ እንዲሰራላቸው ደብዳቤም ጽፎ ነበር። ሆኖም ከ2000 አ.ም በሁዋላ ለቅይጥ አገልግሎት ጥቅም ላይ እንዲውል ተለይቶ የነበረው ቦታ የአረንጓዴ ልማት ቦታ ነው ተብሎ ፕላኑ እንዲቀየር ይደረጋል።

ምንጮቻችን እንደነገሩን መሬቱን ለአረንጓዴ ልማት ይሁን ተብሎ ፕላኑ እንዲቀየር የተፈለገው እውነት አረንጓዴ ልማት እንዲሰራበት ተፈልጎ ሳይሆን የመንግስት የስራ ሀላፊዎች በሚሊየን የሚቆጠር ብር ሙስና ጠይቀውበት እምቢ ስለተባሉ የመሬቱን ባለቤት አቶ ሪያድን መሬቱን ለማስለቀቅ በማሰብ ነው።

በዚሁ መሀልም የአዲስ አበባ አካባቢ ጥበቃ ቢሮ ካርታ እንዲያወጣበት ይደረጋል። የአካባቢ ጥበቃ ቢሮው ካርታ እንዲያወጣ የተደረገበት መንገድ ራሱ ፍጹም ህገ ወጥ እና መሬቱ ከማን ተወስዶ አዲስ ካርታ እንደወጣበት ራሱ እውቅና ባልተሰጠበት ሁኔታ  ነው። ካገኘናቸው መረጃዎች እንደተረዳነውም መሬቱ ጥቅም ላይ እንዳይውል የሆነውም የቦታው ህጋዊ ባለቤት ውሳኔውን ለማስቀልበስ ባደረጉት ትግልና መሬቱን ለመቀራመት በቀድሞ የመንግስት ባለስልጣናት በተሰራ ውስብስብ ስራ ነው።

እስከ ቅርብ ጊዜም የቦታው ባለቤትነት ጉዳይ ተንጠልጥሎ የቆየ ነው። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክክርስቲያን በዚህ ቦታ ላይ ቤተክርስቲያን ለመስራት ከ1988 አ.ም ጀምሮ ጥያቄን ስታቀርብ እንደነበር ጉዳዩን እየተከታተሉ ያሉ ተወካዮች ይናገራሉ። ቦታው ህጋዊ ባለቤት እንዳለው ግን እንደማያውቁ ፣ ቤተ ክርስቲያንም ቦታው ላይ ጥያቄ ስታቀርብ የቆየችውም እንደማንኛውም ፍላጎት እንዳለው አካል መሆኑንም ይገልጻሉ።

የፓስተር ዮናታን ጉዳይ 
የቦሌ ክፍለከተማው መሬት ህጋዊ ባለቤት ጉዳይ ባልተቋጨበት እንዲሁም ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያንም ጥያቄዋን አቅርባ ምላሽ ባላገኘችበት ሁኔታ የማርሲል ቲቪ ባለቤት ፓስተር ዮናታን አክሊሉ በቦታው ላይ የመልካም ወጣት ማእከል ለመገንባት ጥያቄ በዚህ አመት ታህሳስ ወር ላይ ጥያቄን ያቀርባል። ፓስተር ዮናታን ጥያቄውን ባቀረበ ወር በማይሞላ ጊዜ ውስጥ ቦታው እንደተፈቀደለት ዋዜማ ራዲዮ አረጋግጣለች።

ለፓስተር ዮናታን የመሬቱ ካርታ ጉዳይ እንዲያልቅለት የቦሌ ክፍለከተማ እና የአዲስ አበባ ከተማ መሬት አስተዳደር ደብዳቤ እንደተጻጻፉም ማወቅ ችለናል። ለፓስተር ዮናታን የመልካም ወጣት ማእከል ግንባታ ቦታው የተፈቀደበት መንገድ ብዙ ጥያቄ የሚያጭሩ ነገሮች ነበሩበት ። አንዱ ለ27 አመት ሲጓተት የነበረው የአንድ መሬት ጉዳይ ታህሳስ 2012 ዓ. ም በቀረበ ጥያቄ ወር በማይሞላ ጊዜ ምላሽ ማግኘቱ ብዙ ጥያቄ ያጭራል። እንዲሁም ለመልካም ወጣት ማእከል ቦታው ይሰጥ እስኪባል ድረስ መሬቱ ለአረንጓዴ ልማት ይሁን ተብሎ ከአመታት በፊት በተወሰነው ውሳኔ የተቀመጠ ነው ( ምንም እንኳ ይህም ውሳኔ ህገወጥ ቢሆንም) ።

የፓስተር ዮናታን ጥያቄን ተከትሎ ታድያ ቦታው ከአረንጓዴ ልማትነት ወደ ቅይጥ አገልግሎት እንዲቀየር ተደረገ። ይህ እጅግ ሊመረመር እና ተጠያቂነትን ማስከተል ያለበት ውስብስብ ጉዳይ ሆኖ አግኝተነዋል። ነገሩ በካቢኒ አለመወሰኑን ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማም ነገሩን እንደማያውቁት መገለጹ ይታወሳል። ለመልካም ወጣት ማእከል ግንባታ ቦታው መፈቀዱ ውስጥ ለውስጥ ሲሰማ ታድያ የኦሮቶዶክስ ቤተክርስቲያን ቦታው ላይ ቤተክርስቲያን በመስራት ለምእመናን አገልግሎት መስጠት ትጀምራለች። የዚህም መነሻ ለበርካታ አመታት ጥያቄ ቀርቦ ሳለ ለቅርብ ጥያቄ ፈጣን ምላሽ ለምን ተሰጠ በሚል ነው።

በይዞታው ላይ ይህ ሁሉ እንቅስቃሴ ሲደረግ የመሬቱ ህጋዊ ባለቤት አቶ ሪያድ በቦታው ላይ ያለውን እንቅቃሴ በፍርድ ቤት ሊጠይቁ እንቅስቃሴ ላይ ነበሩ።በዚህ መሀል ከጥቂት ሳምንታት በፊት በሌሊት ህግ እናስከብራለን ባሉ የጸጥታ አካላት በተተኮሰ ጥይት ሁለት ወጣቶች ህይወታቸው አልፏል፣ በርካቶችም ቆስለዋል።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን አሁን ወጣቶች የተገደሉበት ቦታ ቤተክርስቲያን እንዲሰራበት በቅዱስ ሲኖዶስ በኩል ጥያቄን አቅርባለች። ዋዜማ ራዲዮ ግን መሬቱ ህጋዊ ባለቤት ናቸው ለተባሉት አቶ ሪያድ ደማጅ እንዲሰጥ የመጨረሻ ውሳኔ እየተጠበቀ መሆኑን ሰምታለች። [ዋዜማ ራዲዮ]

To contact Wazema editors you can write wazemaradio@gmail.com

በመስፍን ነጋሽ [ከዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed with Sec States Mike Pompeo in Addis Ababa Feb 18/2020

ኢትዮጵያ፣ ሱዳን እና ግብጽ በሕዳሴ ግድብ የውሃ አሞላል ላይ ለመነጋገር የጀመሩት ድርድር ወደ መቋጫው እየደረሰ ይመስላል። ድርድሩ ሳይቋጭ ቢቀር የሚመኙ ኢትዮጵያውያን ቁጥር ጥቂት ባይሆንም፣ ያለንበት ሁኔታ ድርድርን አንጠልጥሎ ለመተው የሚያስችለን አይመስልም። የአሜሪካው ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አዲሳባ የመጡትም “ድርድሩን ቋጩ” ብለው ጫና ለማሳደር ነው። እንዲያውም አሜሪካና የዓለም ባንክ ያዘጋጁትን የስምምነቱን “የመጨረሻ” ረቂቅ ይዘው መጥተዋል። ይህን ጽሑፍ ባሰፈርኩበት ምሽት፣ አዲሳባ ላይ፣ የኢትዮጵያ ቁልፍ ተደራዳሪዎች የአሜሪካው ልዑክ ይዞት የመጣውን የስምምነት ሰነድ በግራ መጋባትና በእልህ ሲመረምሩና ሲመክሩ ነበር።

በቅርብ ሳምንታት በዋዜማ ሬዲዮ እና በሌሎችም በኩል በአዲሳባ፣ በካይሮ፣ በካርቱም እና በዋሺንግተን ዲሲ ሲካሄዱ የሰነበቱትን ድርድሮች በማስመልከት የወጡት ዘገባዎች ሂደቱ ውስብስብ መሆኑን የሚያስጠነቅቁ ነበሩ። ዘገባዎቹ የድርድሩን ውጤት በዋናነት የሚቀርጹት በጠረጴዛ ዙሪያ የተሰበሰቡ ባለሞያዎች እውቀትና አርበኝነት ሳይሆኑ (ሀ) የኢትዮጵያ እና የግብጽ ውስጣዊ ሁኔታ፣ (ለ) ቀጣናዊ የፖለቲካና የዲፕሎማሲ አሰላለፎች እና (ሐ) ወቅታዊ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎች የሚቀርጹት ቁመናች መሆናቸውን ደጋግመው ያስታውሳሉ። ሆኖም ተደራዳሪዎቹን እና ጠቅላይ ሚኒስትሩን በአርበኝነት ስሜት ወይም/እና በእውቀት መጉደል የሚጠረጥሩ፣ የሚወቅሱ፣ የሚከሱ ድምጾች ሞልተዋል።

በማንኛውም ድርድር ውስጥ ተደራዳሪዎቹን ወገኖች/አገሮች ወክለው ድርድሩን የሚያደርጉት ሰዎች እውቀትና ልምድ በሂደቱና በውጤቱ ላይ ቁልፍ ሚና ሊጫወት ይችላል። ይሁንና ድርድሩ ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ትርጉም ያለው ሲሆን፣ የድርድሩ ሂደትም ሆነ ውጤት በዋናነት የሚወሰነው በፖለቲካዊ ጥቅሞችና አቅሞች ይሆናል። ይህ የሕዳሴው ግድብ አሞላል ድርድርም የሚወሰነው በዚሁ ነው። የዚህን ድርድር ሒደትና ውጤት በቴክኒካዊ ተደራዳዊዎቹ አቅምና አድማስ ብቻ መወሰን የድርድሩን ክብደት አለመረዳት ነው።

ለመሆኑ የሕዳሴው ግድብ ሲጀመር የነበሩት ሁኔታዎች ማለትም (ሀ) የኢትዮጵያ እና የግብጽ ውስጣዊ ሁኔታ፣ (ለ) ቀጣናዊ የፖለቲካና የዲፕሎማሲ አሰላለፍ እና (ሐ) ወቅታዊ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎችና ቁመናችን ዛሬ ካለው ጋራ ተመሳሳይ ናቸው? የትኛው ሁኔታ ተለወጠ፣ የተለወጠውስ የኢትዮጵያን የመደራደር ቁመና በሚያጠነክር መልኩ ነው ወይስ በሚጎዳ አቅጣጫ? እነዚህን ጥያቄዎች በርትእና በመረጃ ላይ ተመሥርቶ ለመመለስ መሞከር የድርድሩን ሒደትና ውጤት ከአርበኝነት መንፈስ በዘለለ፣ የፖለቲካ ነጥብ ከማስቆጠር በራቀ መንገድ ለመረዳት ይርዳን ይሆናል። በሁሉ ጉዳዮች ላይ ወደ ዝርዝር መግባት ሳያስፈልግ፣ እስቲ ነገሩን በንጽጽር ለማየት እንሞክር።

(ሀ) የኢትዮጵያ እና የግብጽ ውስጣዊ ሁኔታ
የሕዳሴው ግድብ ግንባታ ሲጀመር ግብጽ በከፍተኛ የፖለቲካ ቀውስ ውስጥ ነበረች። የፖለቲካ አመራሩ ግንባታውን በተመለከተ ወጥ የሆነ ስልት ነድፎ ለመንቀሳቀስ የሚያስችል ውስጣዊ መረጋጋት አልነበረው። ነባሩን ፕሬዚዳንት አስሮ፣ አዲስ የተመረጡትን የኋላ ኋላ በወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ግዞት በማውረድ በሚጠናቀቅ ውስጣዊ ማዕበል አቅሉን ስቶ ነበር። በዚህም ምክንያት የኢትዮጵያን ግድብ መሥራት በተመለከት በተቀጣጣይ ቃላት አርበኝነትን ከመግለጽና ከመፎከር ያለፈ ዲፕሎማሲያዊም ይሁን ሌላ የአጸፋ እርምጃ መውሰድ ሳይችል ቀረ። የፖለቲካ ቀውሱ ያቀጣጠለው የኢኮኖሚ ድቀት፣ ከነአሜሪካ ፊት መንሣት ጋራ ተጣምሮ የግብጽ ኢኮኖሚም የአገሪቱን አመራሮች እንቅልፍ የሚነሣ ሆኖ ሰነበተ። በዲፕሎማሲው መስክም ሌላው ቀርቶ በአረቡ ዓለም ጭምር ግብጽ ተሰሚነቷ ተቀዛቀዘ፤ አልፎም የእጅ አዙር የቀጣናዊ ፖለቲካ የፍልሚያ ሜዳ ሆነች ።

ካይሮ እንዲህ ስታጣጥር፣ ኢትዮጵያ ግድቡን ያለማንም ፈቃድ በማስጀመር ግዳይ ልትጥል ስታደባ ነበር። ተሳካላት። ኢትዮጵያ መጠኑ ቢለያይም በኢኮኖሚ እድገት ላይ ነበረች። በቀላሉ የሚገኘው የቻይና ብድር ኢኮኖሚውን ያንቀሳቅሰው ነበር። የውጭ ብድራችንም ቢያጎብጠን እንጂ የሚሰብረን ደረጃ አልደረሰም ነበር። የፖለቲካ አፈናው እየበረታ ቢሔድም የሕዝብ ተቃውሞ መንግሥትን የሚያርበተብት ደረጃ ገና አልደረሰም ነበር። የፖለቲካ አመራሩ በአንድ በኩል ኢኮኖሚው የሚፈልገውን የኅይል አቅርቦት ለማሟላት ዘላቂ መፍትሔ ፍልጋ ሲዳክር፣ በሌላ በኩል ትልቅ አገራዊ ፕሮጀክቶችን መጀመር ከኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታው ባልተናነሰ አመራሩ ከተዘፈቀበትን የቅቡልነት እጦት ለመውጣትም እንደሚረዳው የተረዳበት ወቅት ነበር። ስለዚህ በኢትዮጵያ በኩል የግድቡን ሥራ በቶሎ ለመጀመር የሚያነሳሱ በቂ ውስጣዊ እና ውጫዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ መግፍኤዎች ነበሩት ማለት ነው። በዲፕሎማሲ መስክ ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቁልፍ ከፍተኛ ተሰሚነት ካላቸው የአኅጉሪቱ መሪዎች ተርታ የተሰለፈችበት ጊዜ ነበር። ብዙ ጥርጣሬዎች ቢኖሩም፣ እዚህ ከሞላ ጎደል ምቹ ሊባል በሚችል ከባቢ ውስጥ ነው ፣ “ከዚህ የተሻለ ጊዜ አናገኝም” በሚል ፖለቲካዊ ስሌት፣ የውጭ ብድር ባልተገኘበት በራሳችን አቅም እንገነባዋለን ተብሎ ወደ ግንባታ የተገባው።

በድምሩ፣ ግድቡ ሲጀመር የነበረው ሁኔታ ለኢትዮጵያ ምቹ ነበር። የወቅቱ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊም በውሳኔያቸው ስልታዊንት ሊመሰገኑ ይገባል። እንዲያም ሆኖ፣ ዕድል ከእርሳቸው ጋራ እንደነበረችም አለመዘንጋት ነው። “ጎበዝ ጀነራል እንደሆነ አውቃለሁ፤ ለመሆኑ እድለኛ ነው?” ብሎ ጠየቀ አሉ ናፖሊዎን ቦናፓርት፣ ስለአንዱ ጀነራሉ።

ዛሬ ያለው የሁለቱ አገሮች ውስጣዊ ሁኔታ ያለፈው ተቃራኒ ነው። ዛሬ የግድቡ ውሃ አሞላል ድርድር በሚካሄድበት ድባብ ግብጽ የፖለቲካ ማዕበሏን “ጸጥ አድርጋ” ተረጋግታለች፤ የፖለቲካ አመራሩም በግብጽ ብሔረተኝነትና በወታደራዊ ኢንዱስትሪ የኢኮኖሚ ጥቅም በተሳሰረ ቡድን እጅ ውስጥ ተጠቃሎ ገብቷል። ስለዚህ አመራሩን መገዳድርና ፖለቲካዊ አለመረጋጋትን መፍጠር ቀርቶ፣ የአል ሲሲን አትኩሮት የሚያናጥብ ዝንብ ካይሮ ላይ አይበርም። በኢኮኖሚውምና በዲፕሎማሲውም ግብጽ በቀጣናዊና ዓለም አቀፋዊ ሁኔታዎች መለዋወጥ የተነሣ ድምጿም አቅሟም እየጨመረ ነው።

በተቃራኒው፣ ኢትዮጵያ በፖለቲካ ለውጥ ወጀብ እየተዋከበች ያለች አገር ነች። ከፍጹማዊ አፈና ወደ ተሻለ ሥርዓት ለመሸጋገር ቃል በተገባበት የሽግግር ሙከራ ተስፋና መዘዞች የተወጠረች፣ በፖለቲካ ምኅዳሯ ብዙ ተገዳዳሪዎች እንዳሻቸው የሚርመሰመሱባት፣ ወደ ፊት ለመራመድ በማመንታት ላይ ያለች አገር ነች። የፌደራሉን መንግሥት ይሁነኝ ብለው ለማዳከም የሚሠሩ የፖለቲካ ኅይሎች እና አክራሪ የዘውግ ብሔረተኞች የአገሪቱን ኅልውና አደጋ ላይ ሊጥሉ የሚችሉበት ዕድል አካል ገዝቶ ግዘፍ ነስቶ የሚታይባት አገር ነች፣ ስለግድብ አሞላል የምትደራደረው ኢትዮጵያ። ለእነዚህ ኅይሎች የግድቡ ጉዳይ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ለማሳጣት የሚጠቀሙበት የፖለቲካ መሣሪያ እንጂ በፖለቲካቸው ውስጥ ስታራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያለው ጉዳይ አይደለም።

የፌደራል መንግሥቱን ሥልጣን የተቆጣጠረው አመራር በአንድ በኩል አገራዊ ብሔረተኝነትንና አንድነትን ለመኮትኮት ሲጥር፣ በሌላ በኩል ከአክራሪ የዘውጌ ብሔረተኞቹ ጋራ በራሳቸው የጨዋታ ቀመር ለማሸነፍ የሚውተረተር ነው፣ ገና ረግቶ ረግጦ ያልቆመ ቡድን ነው። አመራሩ፣ ጸጥታን ለማስከበር በመረጠው ስልት ከፍ ያለ የፖለቲካ ዋጋ እየከፈለ ያለም ነው። አመራሩ ግድቡን ማስጨረስና ለፍሬ ማብቃት ኢኮኖሚያዊም ፖለቲካዊም ጥቅም ስለሚገኝበት ሥራው ቢያጓጓው የሚገርም አይሆንም። የኢትዮጵያ የፖለቲካ አመራር፣ በአገር ውስጥም ይሁን በውጭ የማይናቅ ፖለቲካዊና ዲፕሎማሲያዊ ድጋፍ አለው። ይህ ድጋፍ በዋናነት ከጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ጋራ የተያያዘ ቢሆንም አንድ የመደራደሪያ አቅም ምንጭ መሆኑ አያጠራጥርም። በዲፕሎማሲው ኢትዮጵያ አሁንም የማይናቅ ተሰሚነት አላት። ልዩነቱ አሁን ግብጽም አንሰራርታ፣ ጊዜም ረድቷት አቅሟን በጣም እያፈረጠመች ነው።

የኢትዮጵያን ወቅታዊ ፈተና የበለጠ የሚያባብሰው ደሞ የኢኮኖሚው ውጥንቅጥ ነው። የውጭ ምንዛሪ እጥረታችን ብቻውን ትልልቆቹን የኢኮኖሚ ዘርፎች ከሚያቀዛቅዝበት ደረጃ ደርሷል፤ ሥራ አጥነት በአንድ በኩል ለፖለቲካ ቀውሱ ማገዶ ሲያቀርብ፣ እዚያ በዚያው ደሞ የኢኮኖሚ ሸክም ሆኖ እየገዘፈ ነው። አዲሱ አመራር፣ አገሪቱ የተበደረችው ብድር ራሱን መሸከመ ከማይችልበት ደረጃ በመድረሱ፣ ቻይናም ፊት መንሣት በመጀመሯ፣ ፊቱን ወደ ምዕራባውያኑ አበዳሪዎች መመለሱ ብዙ ምርጫ ያለው ጉዳይ ሆኖ አልታየውም። ርዕዮተ ዓለማዊው ዝርዝር ይቆየንና፣ የኢሕአዴግ አመራር በሕይወቱ የመጨረሻ ወራት ኢኮኖሚውን ለውጭ ባለሃብቶች መክፈት እንደሚገባ አምኖ ኑዛዜውን ትቶ ነበር። እነሆ እየሆነ ያለውም እርሱ ነው፤ ለውጡ አዲሱ የመኪናው ሹፌር ፈጥኖ ማሽከርከሩ ብቻ ይመስላል። ይህ ያስፈነጠዛቸው የምዕራቡ አበዳሪዎችና ኮርፖሬሽኖች ለመኪናው ነዳጅና መለዋወጫ እያቀረቡ ነው። ኢትዮጵያ ከዓለም ባንክ እና ከዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት ያገኘችው ለሦስት ቢልዮን ጥቂት ፈሪ ብድር ሌላው ቀርቶ ዜናው ራሱ ከባድ ነበር። የፖለቲካ አመራሩ ይህ ብድር የሚፈልገው ብቻ ሳይሆን ሊተወው የማይችለው ጭምር እንደሆነ በማመን፣ ከነጓዙ ከነጉዝጓዙ በእልልታ ተቀብሎታል። እልልታው ግን ብድሩ ኢኮኖሚውን ያተርፈዋለ፣ ያሳድገዋለ በሚል ተስፋ ለወደፊት ስኬት የተሰጠ ቀብድ ነው።

እዚህ ላይ አንድ መሠረታዊ ልዩነት መጠቀስ አለበት። ግብጽ በውስጣዊ ቀውስ ውስጥ በነበረችበት ወቅት ኢትዮጵያ ጣልቃ በመግባት ግብጽን የባሰ የማዳከም ታሪካዊ ልምድም ሆነ ምቹ ስልታዊ ሁኔታ ያላትም። በተቃራኒው ግን፣ ግብጽ የኢትዮጵያን የፖለቲካ ተቃዋሚዎች በመርዳትና በማስታጠቅ አገሪቱን ለማዳከም የመሞከር ታሪካዊና የቅርብ ልምድም፣ ፍላጎትም አቅምም አላት። አሁን በኢትዮጵያ ያለውን አለመረጋጋት ለማቀጣጠል አትፈልግም፣ አትሠራም ብሎ ማመን ነሆለልነት ይሆናል። እኔ እንደውም የምሰጋው፣ ግብጽ ከዚህ ድርድር ውጤት ባሻገርም በፖለቲካችን ውስጥ ጣልቃ የመግባት ፍላጎቷ ሊጨምር ይችላል ብዬ ነው።

በድምሩ ዛሬ የግድቡ አሞላል ድርድር ሲካሄድ፣ ግብጽ እጅግ በተሻለ ውስጣዊ መረጋጋትና ጥንካሬ፣ እንዲሁም ዲፕሎማሲያዊ አቋም ላይ ናት።

(ለ) ቀጣናዊ የፖለቲካና የዲፕሎማሲ አሰላለፎች

ኢጋድ፣ አፍሪካ ኅብረት እና መካከለኛው ምሥራቅ። የመጀመሪያዎቹ ሁለቱ ቀድሞም አሁንም የኢትዮጵያ ጠንካራ ምሽጎች ናቸው።

የሕዳሴ ግድብ ሲጀመር ኢትዮጵያ በቀጣናው አልፎም በአፍሪካ ከፍተኛ ተሰሚነት ያላት አገር ነበረች ። ከኤርትራ ጋራ ከነበረው ውጥረት እና የእጅ አዙር መጎነታተል ውጭ፣ ኢትዮጵያ የክፍለ አኅጉሩ ትልቅ አገር ተደርጋ ትቆጠር ነበር። በዚህ ተጽዕኖ ነበር ኤርትራን በኢጋድ እና በተመድ ሳይቀር እንደትነወር ለማድረግ ያደረገችው ጥረት የተሳካላት።

በወቅቱ በግብጽና በኢትዮጵያ ግንኙነት የማይናቅ ሚና የምትጫወተው ሱዳን፣ ከሞላ ጎደል ሁል ጊዜም ከኢትዮጵያ ጋራ የነበራት ግንኙነት ጥብቅ ነበር። በአባይ ተፋሰስ አገሮች ድርድሮችም ኢትዮጵያ የላይኛው ተፋሰስ አገሮችን ብቻ ሳይሆን ሱዳንን ጭምር ከጎኗ ለማሰለፍ የቻለችበት ዘመን ነበር። የመለስ እና የአልበሽር መቀራረብ ሳይዘነጋ፣ ሱዳን የኢትዮጵያ የስጋት ምንጭ የመሆን እድሏ ዜሮ ነበር። ኢትዮጵያ ለቀጣናው እና አልፎም ለአኅጉሩ ጸጥታ የምታበረክተው አስተዋጽኦም እውቅና የሚሰጠው ነው። ይህ እንደቀጠለ ነው።

ከመካከለኛው ምሥራቅ አገሮችም ጋራ ቢሆን ኢትዮጵያ ጥሩ የሚባል ግንኙነት ነበራት። ግብጽን መገዳደር የሚፈልጉት አገሮች ኢትዮጵያን ለማማለል መፈለጋቸው ዛሬም የቀጠለ ነው። ኢትዮጵያ ሚዟኗን ጠብቃ ለመጓዝ ሞክራለች። የመከከለኛው ምሥራቅ አገሮች ለኢትዮጵያ ብቸኛ የባህር ወደብ የምታቀርበውን ጂቡቲን ለመቀራመት የሚደረገው ፉክክር ስትራቴጂካዊ ፋይዳና ዳፋ የሚተርፋት ቢሆን ነገሩን በዝግታ ለመያዝ የሞከረች ይመስላል፤ ቢያንስ ወደ ግጭት አልገባችም፣ አገልግሎቱም አልተቋረጠባትም።

በቀጣናዊ ጉዳዮች እና ከመካከለኛው ምሥራቅ ጋራ በተያያዘ ኢትዮጵያ ያላት ቦታ አሁንም በመሠረቱ አልተቀየረም። ከኤርትራ ጋራ የተጀመረው አዲስ ግንኙነት የሚያስከትለውን ክፍለ አኅጉራዊ ለውጥ አሁን ደምድሞ መገምገም ያስቸግራል። አሁን ባለበት ሁኔታ የኢትዮጵያን አቋም የሚያኮስስ አይመስለኝም።

አሁን ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ የሚሞክሩት ክፍለ አኅጉራዊ ትብብርን የማጠናከር አጀንዳ በአገሮቹ ማካከል የነበረውንና የሚቀጥለውን መልከ ብዙ ፉክክር እንዴት እንደሚቀርጸው ገና የምናየው ነው። አሁን ባለበት ግን የኢትዮጵያን ቦታ ከግብጽ ፍላጎት አንጻር የሚጎዳ አይመስልም።

አሁን ባለው ሁኔታን በግድቡ ጋራ በቀጥታ የሚገናኝ ነበር ቢኖር የሱዳን ውስጣዊ ለውጥ ያስከተለው የሱዳን የአቋም መሸጋሸግ ነው። ሱዳንን የሚመራው አዲስ አመራር አገሪቱ የተጣለባትን ፈርጀ ብዙ ማዕቀብ ለማስነሣት፣ የአገሪቱን ስም “ከነውር” መዝገብ ለማስፋቅ ደጅ እየጠና፣ እጅ መነሻ እያቀረበ ነው። አልበሽርን ለዓለም አቀፉ የወንጀለኖች ፍርድ ቤት አሳልፎ ለመስጠ የተስማማውም በዚሁ ቀመር ነው። አዲሱ የሱዳን አመራር ከእሥራኤል ጋራ የጀመረው ድሪያ ሱዳን ለረጅም ዓመታት አይታው ወደማታውቀው “ሽርሽር” እየገባች ለመሆኑ የማያሻማ ማረጋገጫ ነው። እዚህ ሒሳብ ውስጥ፣ ሱዳን በግብጽና በኢትዮጵያ መካከል ሚዛኗን ጠብቃ ለመጓዝ ትሞክር ይሆናል፤ አሜሪካ እና እሥራኤል ከግብጽ ጎን ሲቆሞ ግን ሱዳን ከኢትዮጵያ ጋራ ትቆማለች ብሎ መጠበቅ አይገባም።(በቀጣዩ ክፍል እመለስበታለሁ።) ከዚህ አንጻር፣ የግድቡ ድርድር በተመለከተ፣ በሦስቱ አገራት መካከል የነበረው የኢትዮጵያ/ሱዳን የአቋም መቀራረብ ተለውጦ ሱዳን አቋሞቿን እያስተካከለች በድርድሩ ከግብጽ ጎን ትቆም ይሆናል። በቅርቡ አንዲ የሱዳን ተደራዳሪ ቡድን አባል ለቢቢሲ የሰጡትን ቃለ ምልልስ ልብ ላለ ይህን ግምት እንደተፈጸም ሊቆጥረው ይችላል። [ንባብዎን ከታች ይቀጥሉ]

Sudan PM Abdulla Hamdok and Secretary State Pompeo in Washington DC

በግብጽ በኩል፣ የሕዳሴው ግድብ ግንባት ሲጀመር፣ ከውስጣዊ የፖለቲካ ቀውሷ ጋራ በተያያዘ በመካከለኛው ምሥራቅ ፖለቲካ የነበራት ተጽዕኖ ቀንሶ ነበር። አሁን ግብጽ ወደ ቀደሞው የዲፕሎማሲ ቀጣናዊ ተሰሚነቷ ተመልሳለች፣ የፖለቲካና የዲፕሎማሲ ተጽዕኗቸውን በገንዘብ እየገዙ የሚያስፋፉትን የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ማቆም ባትችልም። ኢትዮጵያና ግብጽ ከፍተኛ አለመግባባት ውስጥ ቢገቡ ዛሬ ከኢትዮጵያ ጋራ ወዳጅነታቸውን ያጠነከሩ የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ኢትዮጵያን የእጅ አዙር ፍልሚያቸው ሜዳ ከማድረግ ባይቆጠቡም ቢያንስ አሁን ባሉበት፣ ስለግድቡ ከግብጽ ጎን ቆመው ጫና ስለማድረጋቸው አልተሰማም።

በድምሩ፣ በቀጣናዊ ፖለቲካና ጸጥታው ላይ ይህ ነው የሚባል የኢትዮጵያን የመደራደር አቅም የሚያዳክም ለውጥ አልታየም፤ ከሱዳን የቅርብ ቀናት የአቋም መሸጋሸግ በቀር። እዚህ ሰፈር፣ ለኢትዮጵያ ብዙው ነገር አልተለወጠም። ግብጽ ግ ን ወደ ቀደመ የዲፕሎማሲና የመካከለኛው ምሥራቅ ፖለቲካዊ አቋማ ተመልሳለች ማለት ይቻላል።

(ሐ) ወቅታዊ ዓለም አቀፍ ቁመናችን
ስለ ዓለም አቀፋዊ አጀንዳዎች ሲነሳ ብዙ ጉዳዮችን መዳሰስ ይቻላል። ሆኖም ለአሁኑ ድርድር የኅይል አሰላለፍ ቀጥተኛ ፋይዳ አለው ባልኩትን የአሜሪካ ሚና ላይ ብቻ አተኩራለሁ።

የግድቡ ሥራ ሲጀመር ኢትዮጵያ በአሜሪካ የሚመራው “ጸረ ሽብር ዘመቻ” የአፍሪካ ቀንድ ዋና “አጋር” ነበረች። ሱማሊያ የሽብርተኞች መናኸሪያ እንዳትሆን የመጠበቁ ሥራ በውክልና የተሰጠው ለኢትዮጵያ ነበር ቢባል ማጋነን አይሆንም። ጠ/ሚ መለስ በኢኮኖሚ ፖሊሲ እና በፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም ልዩነት ከምዕራቡ ዓለም የሚያጡትን እገዛ መልሰው “የሚሸምቱበት” “መገበያያ” ስሙ “ዓለም አቀፍ የጸረ ሽብርተኝነት አጋርነት” ይባል ነበር። ከዋሺንግተን የወቀሳ ጥሪ በደረሳቸው ቁጥር፣ በሞቃዲሾ ስታዲየም ሰፍሮ ከነበረው የኢትዮጵያ ጦር ጥቂቱን በመመለስ ያስፈራሩ ነበር እየተባለ ይቀለድ ሁሉ ነበር።

ግድቡ ሲጀመር ዓለም ባንክም ሆነ አሜሪካ ጥርጣሬና ስጋታቸውን ለኢትዮጵያ ሳይገልጹ አላለፉም ነበር። በወቅቱ ከዚያ ያለፈ እርምጃ የሚያስወስዳቸው፣ “ከጸረ ሽብርተኝነት አጋርነቱ” የሚበልጥ ፖለቲካዊም ሆነ ስትራቴጂካዊ ጥቅም ግን አልነበራቸው።
ግድቡ ሲጀመር፣ ግብጽ በራሷ ውስጣዊ ንዝረት አረፋ እየደፈቀች ነው። የኦባማ አስተዳደር ለግብጽ መንግሥት የተለመደውን ዓመታዊ ወታደራዊና ኢኮኖሚያዊ ዳረጎት ለመስፈር እንኳን ያመነታበት ጊዜ ነበር። በወቅቱ፣ ግብጽ ራሷን ከቀውስ ካዳነች ለአሜሪካ ሸክም እንዳቀለለች ያህል ተቆጥራ ነበር። የግብጽ ጀነራሎች በኦባም ቂም እንደቋጠሩ፣ ትራምፕን በእልልታ ተቀበሉ። እውነትም ትራምፕ ለግብጽ የዲፕሎማሲ ማንሰራራት ከሰማይ የተላከ መፍትሔ ነበር። ሲሲ እና ትራምፕ አምባገነንነታቸው ብቻ ሳይሆን ኮከባቸውም የገጠመ መሰለ። ለትራምፕ፣ ከእሥራኤል ጋራ ሰላም ያሰፈነ የአረብ አገር ሁሉ ስትራቴጂካዊ ወዳጃቸው ነው። የዚህ ወዳጅነት ውስጠ ወይራ ኢራንን መቃወምን ጭምር ሊያካትት ስለሚችል።

ለሲሲም ከእሥራኤል ጋራ መልካም ግንኙነት መቀጠል ታሪካዊው የግብጽ የተደማጭነት ምንጭ ነውና የሚተው አይደለም። በምላሹ አሜሪካ እስከቅርብ ጊዜ ድረስ ለአገሮች ከምትሰጠው ወታደራዊና ኢኮኖሚያዊ እገዛ ከአፍጋኒስታን ቀጥቶ ትልቁን ድርሻ የምትወስደው ግብጽ ነች። ትራምፕ ወታደሮቹን ከአፍጋኒስታን ጠቅልሎ ለማውጣት፣ ለውጭ የሚሰጠውን እገዛም ለመቀነስ በሚታትርበት በዚህ ወቅት፣ ግብጽ ተፈላጊነቷን ማሳደግ እንዳለባት አታጣውም። ጊዜም ከግብጽ ጋራ ይመስላል። የትራምፕ ሴት ልጅ ባል፣ አቶ ኩሽነር የእሥራኤልንና የፍልስጤማውያንን ጠብ ይፈታል ያለውን “የሰላም እቅድ” በአማቹ በትራምፕ በኩል አቅርቧል። ትራምፕ “የሰላም እቅዱ” መሳካት የዓለም አቀፍ አሻራቸው ቁልፍ ስኬት እንዲሆን ይመኛሉ አሉ። እንግዲህ ለግብጽ አዲስ የወረደው መና ይህንን “የሰላም እቅድ” ቀሪው የአረቡ ዓለም ሲሆን እንዲቀበለው፣ ካልሆነም እንዳይቃወመው ግፊት የማድረግና የማግባባት ሥራ ነው።

ትራምፕ ይህን የመስለ ሲሳይ ለግብጽ ይዘው ሲመጡ፣ ለኢትዮጵያ የዲፕሎማሲ መደራደሪያዋ የነበረውን “ዓለም አቀፍ የሽብርተኝነት ዘመቻ” ግን ገሸሽ እያደረጉት ነው። በቅርቡም አገራቸው ከዚህ መሰሉ ትልቅ ትብብር ጠቅልላ እንደምትወጣ ወይም በዝቅተኛ መጠን ብቻ እንደምትሳተፍ እቅድ መኖሩ ይፋ ሆኗል። ይህም ኢትዮጵያን ከአሜሪካ “ስትራቴጂክ አጋርነት” ወደ አንድ ተራ አጋርነት የሚያወርዳት ሆኗል። የግድቡ ሥራ ሲጀመር “ስታቴጂክ አጋር” የነበረቸው ኢትዮጵያ ዛሬ የውሃ ሙሌቱ ሲያከራክር ወደ ተራ አጋርነት ወርዳለች። በተቃራኒው፣ ግድቡ ሲጀመር ከአሜሪካ ጋራ የነበራት ግ ንኙነት ተቀዛቅዞ የነበርቸው ግብጽ፣ የውሃ ሙሌቱን ስትደራደር በአሜሪካ (በአንጻራዊነት) በጣም የምትፈለግ ስትራቴጂክ አጋርነቷ የታደሰላት አገር ሆናለች። ሲሲም በዚህ ጉዳይ እድለኛው ጀነራል ናቸው።

ኢትዮጵያና ግብጽ አንድ አንድ “እድለኛ ጀነራል” ኖራቸው ማለት ነው?

ከወጪ ቀሪ
ነገራችንን ለመጠቅለል፣ የሕዳሴው ግድብ ግንባት የተጀመረበት ከባቢ እና ዛሬ የውሃ አሞላሉ ድርድር የሚካሄድበት የየአገሮቹ ተጨባጭ ሁኔታና ዓለም አቀፋዊ ሁኔታዎች የተለያዩ ናቸው። ከውጪ ቀሪ፣ ግድቡ ሲጀመር የነበረውን ሁኔታ ኢትዮጵያ ጥቅሞቿን ለማስጠበቅ በሚገባ በዝብዛዋለች። አትርፋበታለች።

በግድቡ ሥራ መጓተት የተነሣ የገባንበት የውሃ አሞላል ድርድር ወቅት ግን ከሞላ ጎደል ከኢትዮጵያ ይልቅ ለግብጽ የተመቸ ነው። ይህንን እውነታ መቀበል ላቃተው ሰው፣ ኢትዮጵያ የአሜሪካና የዓለም ባንክን አደራዳሪነት ተገዳ መቀበሏ እውነት አይመስለው ይሆናል። የኢትዮጵያ ተደራዳሪዎች ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቂልነት የገቡበት ምርጫ መስሎ የሚታያትም አትጠፋም። ድርድሩ አቋርጦ መውጣ ራሱ ዋጋ የማያስከፍል፣ የአርበኝነት ስሜት ብቻ የሚበቃው ምርጫ ይመስልም ይሆናል። ይህ ሁሉ አርዳድ ትክክል አይመስለኝም። (ወደ ኋላ ተመልሶ መከራከር ካስፈለገ፣ ክርክሩ መሆን ያለበት የነዓለም ባንክን ብድር ሳንቀበል የኢኮኖሚ ቀውሱን ለመታደግ የምንችልበት አማራጭ ነበር ብሎ መከራከር ነው። ይህን ለባለሞያዎቹ እተዋለሁ። እርሱም ቢሆን፣ ቢያንስ ከግድቡ ድርድር ጋራ በተያያዘ የረፈደበት ክርክር ይመስላል።)

ከዚያ ይልቅ፣ አሁን መነሣት ያለበት ጥያቄ፣ ካለው ተጨባጭ ውስጣዊና ውጫዊ እውነታ አንጻር፣ የኢትዮጵያ ተደራዳሪዎች ሊያስጠብቁልን የሚችሏቸውና የሚገቧቸው ቁልፍ ጥቅሞች የትኞቹ ናቸው የሚለው ነው። የፖለቲካ አመራሩ (የቱንም ያህል በውስጣዊ ጉዳዮቻችን ብንለያይ) አገራችንን ወክሎ ትልቅ ውሳኔ የሚያስተላልፍ ነውና ውስጣዊና ውጫዊ ሁኔታዎች የቀነሱበትን የድርድር አቅም የሚያካክስ ሕዝባዊ ድጋፍና ጫና ያስፈልገዋል ባይ ነኝ። ተደራዳሪዎቻችንም እንዲሁ።

በመጨረሻ የድርድሩ ውጤት ምንም ቢሆን፣ ተደራዳሪዎቹ ያለፉበትን መናገራቸው፣ ነጥብ አስቆጣሪውም “በብዬ ነበር” ስሜት መሞላቱ፣ ተመራማሪዎችም ወደ ታሪክ ንጽጽር መመለሳቸው አይቀርም። የድርድሩን እውነተኛ ትርፍና ኪሳራ የምናውቀው በታሪክ መነጽር ወደኋላ ስንመለከተው ብቻ ነው። ኢትዮጵያም ሁለት ወሳኝ የታሪክ ወቅቶች (ግድቡ የተጀመረበት እና የአሁኑ ድርድር የሚካሄደባቸው) ከፈጠሩላት ምቹ ሁኔታዎች እና አስቸጋሪ ማነቆዎች የምታተርፈውን ይዛ ትቀጥላለች፤ ፍሬውን እየበላች፣ እዳውን እየከፈለች። አባይም፣ የማንሻገረው የውሃ፣ የፖለቲካና የሕይወት ወንዝ እንደሆነ ይቀጥላል! አባይን ተሸጋሮ አባይ አለ ወይ?

በመስፍን ነጋሽ [ከዋዜማ ራዲዮ]

PM Abiy Ahmed- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ጠቅላይ ሚንስትር ዓብይ አሕመድ ነገ (ሰኞ) የካቲት 9 ቀን 2012 ዓ. ም እየተወሳሰበ የመጣውን የሕዳሴው ግድብ በተመለከተ ከባለድርሻ አካላት ጋር ለመወያየት አስቸኳይ ስብሰባ መጥራታቸውን ዋዜማ ተረድታለች።

ስብሰባው የሚደረገው በሕዳሴው ግድብ ዙሪያ በተከታታይ በዋሽንግተን ሲደረግ የነበረውን ድርድር ተከትሎ ነው።

ድርድሩ ያልተቋጨ ቢሆንም አሜሪካ በመሪዎች ደረጃ ስምምነት እንዲፈረም ለማስቻል የውጪ ጉዳይ ሚንስትሯ ማይክ ፖምፒዮ በቀጣዮቹ ቀናት አዲስ አበባ ላይ ጠቅላይ ሚንስትር ዓብይ አሕመድን አግኝተው ያነጋግራሉ።

ኢትዮጵያ ስምምነቱን ለመፈረም የተሰማማች ቢሆንም ገና ያላለቁ የህግና የቴክኒክ ጉዳዮች አሉ።ጠቅላይ ሚንስትር ዓብይ አሕመድ የአሜሪካ የልዑካን ቡድን አዲስ አበባ ከመድረሱ አስቀድሞ አቋም ለመያዝ አስቸኳይ የምክክር ስብሰባ መጥራታቸውን ተረድተናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

US Secretary of States Mike Pompeo

ዋዜማ ራዲዮ- ውጥረትና ውዝግብ የበረታበትና የመጨረሻ ነው የተባለው የህዳሴው ግድብ የውሀ አያያዝና አለቃቀቅ ድርድር በሱዳን በኢትዮጵያና ግብፅ የውሀ ሚንስትሮች መካከል ረቡዕና ሐሙስ በዋሽንግተን ሲካሄድ ቆይቶ በሚቀጥሉት ሳምንታት በመሪዎች ደረጃ ስምምነት ለመፈራረም የሚያስፈልጉ ዝግጅቶችን ለማድረግ እቅድ በማውጣት ተበትኗል።

ዋዜማ ያገኘችው መረጃ እንዳመለከተው ከፍተኛ የአሜሪካ መንግስት ሹማምንት ባለቀ ሰዓት ተደራዳሪዎችን ለማግባባት ቢሞክሩም በግብፅ በኩል በተነሱና የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት የሚዳፈሩ ፍላጎቶች ሳቢያ ድርድሩ ወደተፈለገው ስምምነት አልደረሰም።

የአሜሪካ መንግስት ምንጮች እንደሚሉት በቀሪ ጉዳዮች ላይ አጭር የባለሙያዎች የማጠቃለያ ምክክር ተደርጎ ከዚያም በመሪዎች ደረጃ ስምምነት ለማፈራረም ዋሽንግተን ዝግጅት ታደርጋለች። ይህን እውን ለማድረግም የአሜሪካ የውጪ ጉዳይ ሚንስትር ማይክ ፓምፒዮ በቀጣይ ቀናት የአዲስ አበባ ጉብኝታቸው ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድን በተዘጋጀ ረቂቅ ሰነድ ላይ እንደሚያነጋግሯቸው ስምተናል።

የዚህ ሳምንት ውይይት ላይ በኢትዮጵያ በኩል ድርድሩን በስምምነት ለመቋጨት ሙከራ ቢደረግም ከግብፅና ከአደራዳሪዎቹ ሲቀርቡ የነበሩት የድርድር ነጥቦች ልዩነትን የሚያሰፉ ስለነበር ስምምነት ማድረግ ሳይቻል ቀርቷል።

ሶስቱ ሀገራት ሲከራከሩበት በነበረው የህግ ሰነድ ላይ ከሀያ በላይ ጉዳዮች በቅንፍ ውስጥ ተቀምጠዋል። በአሰራሩ መሰረት በቅንፍ ውስጥ የሚቀመጡ ይዘቶች ያልተስማሙባቸው ናቸው ። ከዚህ ውስጥ “የውሀ ፍሰት” የሚባለው ይገኝበታል። ሀገራቱ “ፍሰት” የሚለው ቃል ምን ማለት ነው የሚለው ላይ ግልጽነት ሳይኖር ነው ኢትዮጵያ የስምምነት ሰነዱን እንድትፈርም ጫና ሲፈጠርባት የነበረው። የውሀ ፍሰት ሲባል ግድብ ውስጥ የገባው ነው ወይስ ሌላ? በሚል ልዩነት ተከስቷል ። ግብጽ ከአሜሪካና አለም ባንክ ጋር ሆና ያሰናዳችው የውሀ አለቃቀቅ ሰነድ ግን ስለ ውሀ ፍሰት ምንነት ሳያብራራ ቀመር በማውጣት ስለማሚለቀቅ ውሀ መጠን ይገልጻል። ይህ አንዱ በቅንፍ የተቀመጠ የልዩነት ምንጭ ሆኗል።

“ድርቅ” ፣ “የተራዘመ ድርቅና” ፣ ” ረጅም ዝናብ አልባ ወቅቶች” የሚባሉት በተገቢው መንገድ አለመበየናቸውም ሌላው ጉዳይ ነው። እሮብና ሀሙስ በተደረገው ስብሰባም እነዚህ ይዘቶች ባለመጠናቀቃቸው ውጤት ሳይመዘገብበት ቀርቷል። በቴክኒክ ጉዳዮች ላይም ግልጽነት ጎድሎ ታይቷል።

የህግ ሰነዶች በዚህ ጉድለት ላይ እያሉ ኢትዮጵያ ሶስተኛ ወገን አደራዳሪ ከግብጽ ጋር ሆኖ ያዘጋጀው ሰነድ ላይ እንድትፈርም ጫና መደረጉ አለማቀፍ ህግን የጣሰ ነበር ይላሉ ስለድርድሩ በቅርበት የሚያውቁ ምንጮቻችን። ሆኖም በኢትዮጵያ መንግስት በኩል በኩል ድርድሩን በስምምነት የመጨረስ ፍላጎት የነበረ ቢሆንም በዋሽንግተን ሲሳተፉ ከነበሩ የህግና የቴክኒክ ጉዳይ ሙያተኞች መካከል አራት ቁልፍ ተደራዳሪዎች ቀድመው ድርድሩን አቋርጠው ወጥተዋል። እንደገና ለሙያዊ እርዳታ ቢፈለጉም የድርድር ሂደቱ ተገቢ አልነበረም ብለው በማመናቸው ፍቃደኛ አልሆኑም።

በጥቅሉ ሲታይ አሁን ላይ በህዳሴው ግድብ ላይ ምንም አይነት ስምምነት አለመደረሱ በመልካም ጎኑ የሚወሰድና በይበልጥ በሂደቶች ላይ ግልጽነት ተፈጥሮ ብሄራዊ ጥቅምን ለማስከበር እድልን የሰጠ ነው።

የውሀና መስኖ ሚንስትሩ ስለሺ በቀለ (ኢ/ር) ከድርድሩ በኋላ እንደተናገሩት በድርድሩ ይዘትና ባጋጠሙ መሰናክሎች ላይ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላትና ባለሙያዎች ጋር በቅርቡ ምክክር ይደረጋል። ይህም ምክረ ሀሳብ ለማሰባሰብ ያለመ ነው።

አንድ የድርድሩ ተሳታፊ እንደሚሉት ከቀዝቃዛው የዓለም ጦርነት በኋላ ኢትዮጵያ እንዲህ ያለ ዲፕሎማሲያዊ ፈተና ገጥሟት አያውቅም። የዚህ ድርድር ውጤት የአሜሪካና የኢትዮጵያን ግንኙነት ሊያናጋ የሚችል ነው።

“አሁን የምንደራደረው ግብፅን ለማሳመን ሳይሆን አሜሪካንን ላለማስከፋት ነው” ባለሙያው ያሰምሩበታል።

Protestors in Ataye after days of conflict- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ከመጋቢት 24 እስከ 29 2011 ዓም በሰሜን ሸዋ ዞን እና በአማራ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት የኦሮምያ ብሄረሰብ አስተዳደር ዞን ውስጥ በተለይም በከሚሴ ፣ በአጣዬ ፣ ማጀቴ ቆሬ ሜዳ እና አጎራባች ወረዳዎች በተነሳ ግጭት የበርካታ ሰዎች ህይወት ማለፉ እና ንብረት መውደሙ የሚታወስ ነው፡፡

ይህንን ተከትሎም ምርመራ ሲያደርግ የቆየው የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ በ2011 ዓም ማገባደጃ ሀምሌ ወር ላይ ደሴ በሚገኘው የአማራ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍረድ ቤት በጉዳዩ ላይ ተሳትፎ አድርገዋል ያላቸውን 38 ግለሰቦች ከሷል፡፡

ሆኖም ተከሳሾች ጉዳያቸው በአዲስ አበባ ማለትም በፌደራል ፍርድ ቤት እንዲታይላቸው ባቀረቡት ጥያቄ መሰረት ክርክር ሲደረግበት ቆይቷል፡፡

ይህንን የመወሰን ስልጣን ያለው የፌደራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤትም ጉዳያቸው በፌደራል ከፍተኛ ፍረድ ቤት እንዲታይ በወሰነው መሰረት አራቱ የክስ መዝገቦች በድጋሜ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ እና 20ኛ ወንጀል ችሎቶች ተከፍተው መተያት ጀምረዋል፡፡

አቃቤ ህግ በክሱ በድምሩ የ80 ሰው ህይወት ያለፈ ስለመሆኑ እና በርታ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ሰዎች ስለመኖራቸው አካቷል፡፡

በተጨማሪም 1 ቤተክርስቲያን የተቃጠለ መሆኑን እና ይህም ግምቱ ከ1.5 ሚሊዮን ብር በላይ መሆኑን ሌሎች የወደሙ የአካባቢው ንብረቶችም እንደነበሩ ጨምሮ ገልፅዋል

በአራት መዝገብ ተከፋፍለው እና በተለያየ ቀጠሮ እየታዩ ያሉት ተከሳሾቹም በበኩላቸው በክሱ የተዘረዘረው የወንጀል ዝርዝር የተጠቀሱባቸውን የህግ ድንጋጌ የሚያሟሉ አይደሉም ሲሉ የመጀመርያ ደረጃ መቃወምያቸውን አቅርበዋል፡፡

በተጨማሪም የስነ ስርአት ህጉ በሚያዘው መሰረት የወንጀል ተሳትፎ ድረሻ ተሟልቶ አልቀረበም ሲሉ ተቃውመዋል፡፡

አቃቤ ህግ በመቃወምያዎቹ ላይ ምላሽ እንዲሰጥ ትእዛዝ የተሰጠ ሲሆን ችሎቶቹ ከየካቲት 24 ጀምሮ በመቃወምያ ክርክሩ ላይ በሚኖሩ ተከታታይ ቀጠሮዎች ብይን ለመስጠት ቀጥረዋል፡፡

Takele Uma

ዋዜማ ራዲዮ- የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ባለፈው አመት የካቲት ወር ማገባደጃ ላይ ለባለ እድለኞች እጣ ከወጣባቸው 32 ሺህ 653 13ኛው ዙር የ20/80 የጋራ መኖርያ ቤት ኮንደሚኒየሞች ለባለእድለኞች ምንም የማስተላለፍ ሳይሰራ አብዛኞቹን የማስተላለፍ ስራ ተጀምሯል : ርክክብም እየተፈጸመባቸው ነው ብለው መናገራቸው ከፍተኛ መደናገርና ቅሬታ አስነስቷል።

እነዚህ የጋራ መኖርያ ቤቶች እጣ ከወጣባቸው በኋላ የኦሮሞ መብት ተሟጋች ነን በሚሉ ግለሰቦች ፣ ቤቶቹ የተሰሩት የኦሮምያን ወሰን አልፈው ነው ፣ ቤቶቹ ሲሰሩ ለተነሱ አርሶ አደሮች የተከፈለው ካሳም በቂ አልነበረም በሚል ባስነሱት ተቃውሞ ቤቶቹ ለባለ እድለኞች እንዳይተላለፉ መደረጉ ይታወሳል።

የኦሮምያና አዲስ አበባን የወሰን ጉዳይ እንዲፈታ የመፍትሄ ሀሳብ የሚያቀርብ ኮሚቴ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ቢቋቋምም እዚህ ግባ የሚባል ውጤት አላመጣም። እነዚህ አዝጋሚ ሁኔታዎች ባሉበት ምክትል ከንቲባ ታከለ የ20/80 ቤቶቹ እየተላለፉ ነው ማለታቸውም ባለ እድለኞቹን የመንግስት ቢሮዎችን ማንኳኳት እንዲጀምሩ አድርጓቸዋል።

ምክትል ከንቲባው ተመሳሳይ ይዘት ያለው መግለጫ ሁለት ጊዜ ያህል በኣአደባባይ ስጥተዋል። መጀመርያ ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቋሚ ኮሚቴ ፊት ቀርበው የአስተዳደሩን የስራ አፈጻጸም ሲያቀርቡ በአዲስ አበባና በኦሮምያ ክልል የአስተዳደር ወሰን ችግር ምክንያት ያልላለፉት የ20 /80 የጋራ መኖርያ ቤቶች ዘጠኝ ሺህ ብቻ እንደሆኑ ገልጸዋል። ከሳምንት በፊት ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ላይ ቀርበው በሰጡት ቃለ መጠይቅ ላይ በ13ኛው ዙር እጣ ከወጣባቸው የ20/80 የጋራ መኖርያ ቤቶች ውስጥ ከዘጠኝ ሺህ ቤቶች ውጭ ሌሎቹ ቤቶች ላይ መንግስት የማስተላለፍ ስራን እየሰራ እንደሆነ የሚያሳይ መልእክት ያለው ነገር ተናግረዋል።

ይሄን ተከትሎም ባለፈው አመት እጣ የወጣባቸው የቤቶች20/80 የጋራ መኖርያ ቤት እድለኞች ተደራጅተው ለመንግስት ጥያቄን ማቅረብ ጀምረዋል። ከቤት እድለኞቹ መካከል ከሶስት መቶ በላይ የሆኑት ተደራጅተው እሮብ እለት በአዲስ አበባ የቤቶች አስተዳደርና ልማት ቢሮ ተገኝተው ቅሬታቸውንና ጥያቄያቸውን ማቅረባቸውን ለዋዜማ ራዲዮ ገልጸዋል።

የቤቱ ባለ እድለኞች ለቤቶች አስተዳደር ቢሮው ያቀረቡት ጥያቄ ፣ የ20/80 ቤቶቹ ለኛ ለባለእድለኞቹ ሳይተላለፉ በምክትል ከንቲባው እየተላለፉ እንደሆነ የተናገሩበት መነሻው ምንድነው? የከተማ አስተዳደሩ የበላይ ባለስልጣን እንዲህ አይነት መረጃ ከሰጡስ እንዴት ለኛ እስካሁን እንዴት ጥሪ አልተደረገም ? ችግር አለባቸው የተባሉት ዘጠኝ ሺህ ቤቶችስ ተለይተው ታውቀዋል ወይ ? በትክክልስ መች ነው ቤቶቹን የከተማ አስተዳደሩ የሚያስረክበን ? የሚሉት ናቸው።

እሮብ እለት በአዲስ አበባ የቤቶች አስተዳደርና ልማት ቢሮ ሀላፊን አግኝተው ማነጋገር እንዳልቻሉ የገለጹልን ቅሬታ አቅራቢዎች በቀጣይ ሳምንት አርብ የካቲት 6 ቀን 2012 አ.ም የከተማው ከፍተኛ ባለስልጣናትና የሚመለከታቸው አካላት በተገኙበት ቅሬታ አቅራቢዎቹም ጥያቄያቸውን አቅርበው ውይይት እንደሚያደርጉ እንደተነገራቸውም ነው የሰማነው።

ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ከጋራ መኖርያ ቤቶቹ ጋር በተያያዘ የተዛነፈ መረጃ መስጠት ለምን እንደፈለጉ ግልጽ አይደለም።ስለ 20/80 ቤቶቹ መተላለፍ ብቻም ሳይሆን የልማት ተነሽ ለተባሉ አርሶ አደር ቤተሰቦች ለካሳነት የተሰጡት ቤቶች መጠንንም ከእጥፍ በላይ ቀንሰው ነው ሲገልጹ የተሰሙት። ተጠሪነቱ ለእርሳቸው የሆነው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የከተማ ግብር እና የአርሶ አደር ልማት ኮሚሽን የዚህ አመት እቅዱ 23 ሺህ የጋራ መኖርያ ቤቶችን ለልማት ተነሽ ለተባሉ አባወራዎች እስከ ቤተሰቦቻቸው መስጠት መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ በጽሁፍ የተደረገፈ መረጃ አላት። 23 ሺህ ቤቶቹ መተላለፋቸውንም አረጋግጠን መዘገባችን ይታወሳል። እርሳቸው ግን በካሳነት የተሰጡ ቤቶችን ከእጥፍ በላይ አሳንሰው ሲገልጹ ነበር። የማይገባቸው በርካታ ግለሰቦች ቤቶቹን ማግኘታቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ማለት ነው። ካሳ የተሰጣቸው አርሶ አደሮች ለቤቱ ክፍያ እንደሚፈመሙ ምክትል ከንቲባው የተናገሩት ቤቱን የተረከቡት ግለሰቦች ከሚሉት ጋር የተቃረነ ነው። [ዋዜማ ራዲዮ]

To contact Wazema Editors wazemaradio@gmail.com

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ ወንጀል ችሎት በእነ ጌታቸው አሰፋ መዝገገብ የተከሰሱ 25 ተከሳሾችን መዝገብ ዛሬ (ሐሙስ) ረፋድ ላይ ተመልክቷል፡፡

አቃቤ ህግ ክሴን ያስረዱልኛል ብሎ ካስቆጠራቸው 131 ምስክሮች ውስጥ ለ55ኛ ፣ 56ኛ እና 57ኛን ምስክሮች መጥሪያ አድርሶ ዛሬ እንዲቀርብ የተያዘ ቀጠሮ ቢሆንም አቃቤ ህግ ግን መጥሪያውን ለምስክሮቹ አለማድረሱን ለችሎቱ ገልፅዋል፡፡

ችሎቱም የእነዚህን ሶስት ምስክሮች የሰረዛቸው መሆኑን የበየነ ሲሆን ቀሪ ምስክሮችን ግን ቀድሞ በተያዘው መደበኛ ቀጠሮ ማለትም የካቲት 17 እንደሚቀጥል ዳኞች ገልፀዋል፡፡

አቃቤ ህግ ማቅረብ ባለመቻሉ እስካሁን የተሰረዙ የምስክሮች ቁጥር 20 መድረሱን ዋዜማ ሬድዮ ከተከሳሾች ጠበቃ ተረድታለች፡፡

ከዚህ በተጨማሪ አቃቤ ህግ ከዚህ ቀደም ከላይ ከተጠቀሱት ምስክሮች ውጭ 29 ምስክሮችን ስለወንጀል ምስክሮች እና ጠቋሚዎች ጥበቃ በወጣው አዋጅ ቁጥር 699/2003 አንቀፅ 4 (1) (ሸ) እና (በ) መሰረት የምስክሮች ጥበቃ እንዲደረግለት ፤ ማለትም ምስክሮች ከመጋረጃ በስተጀርባ ሆነው እንዲመሰክሩ ማመልከቻ አስገብቶ ክርክር ሲደረግበት ቆይቷል፡፡

ነገር ግን ችሎቱ በህገመንግስቱ ላይ የተቀመጠውን ምስክሮችን የማወቅ መብትን የሚጋፋ ነው በማለት የፌደሬሽን ምክር ቤት የህገ መንግስት ጉዳዮች አጣሪ ኮሚቴ ይህንን የአቃቤ ህግን ጠያቄ ትርጓሜ እንዲሰጥበት አመልክቷል፡፡

የብሄራዊ መረጃ እና ደህንነት ድርጅት የቀድሞ ባልደረቦች የሆኑት ተከሳሾቹ በድብቅ እስር ቤቶች ሰዎችን በማሰር እና በማሰቃየት የሙስና ወንጀል ፈፅሟል ሲል አቃቤ ህግ ክስ የመሰረተ ሲሆን ከመሀላቸው የመስርያ ቤቱ ዋና ሀላፊ ጌታቸው አሰፋን ጨምሮ 3 ተከሳሾች ጉዳያቸው በሌሉበት እየታየ መሆኑ ይታወቃል፡፡

Abiy Ahmed and Abdulfeta Al SiSi- FILE
  • ዋዜማ ራዲዮ የስምምነት ረቂቅ ሰነዱን አግኝታለች

ዋዜማ ራዲዮ- በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የውሀ አሞላልና የድርቅ ማካካሻ ላይ የኢትዮጵያ : የሱዳንና የግብጽ የውጭና የውሀ ጉዳይ ሚኒስትሮች ከህግና የቴክኒክ ባለሙያዎቻቸው ጋር ባለፈው ሳምንት በአሜሪካ ዋሽንግተን ካደረጉት ውይይት በሁዋላ ከመቀራረብ ላይ ስለመድረሳቸው ከሁሉም ወገኖች ተሰምቷል።

አሜሪካና የአለም ባንክ በአደራዳሪነት በተገኙበት ይህ ስብሰባ የሶስቱም ሀገራት የውሀና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች በውሀ አሞላልና ድርቅ ማካካሻ ሰነዱ ላይ በፈረንጆቹ የፊታችን የካቲት 13 2020 (Feb 13, 2020) ይፈርማሉ ተብሎ ይጠበቃል በፈረንጆቹ የካቲት 28 2020 (Feb 28, 2020) ደግሞ በመሪዎች ደረጃ ፊርማ ያኖራሉም ተብሏል።

አሁን ላይ የውሀና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮቹ ወደየሀገራቸው ቢመለሱም የቴክኒክና የህግ ባለሙያዎቹ እዚያው ዋሽንግተን ይገኛሉ። እስከ ፊርማው ማጠናቀቂያም እዚያው ይቆያሉ። የኢትዮጵያ የቴክኒክና የህግ ባለሙያዎችም እዚያው ዋሽንግተን እንደሚገኙም ማረጋገጥ ችለናል። መንግስትም ስምምነቱ እንዲፈረም ፍላጎት እንዳለው ሰምተናል።

ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው ኢትዮጵያ ግብጽና ሱዳን በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አሞላልና ድርቅ ቢከሰት ማካካስ እንዲቻል በሚል እንዲፈርሙበት የተዘጋጀው ረቂቅ የስምምነት ሰነድ፣ ኢትዮጵያን ቋሚ የውሀ ባለ እዳ የሚያደርግ መሆኑን መረዳት ችለናል። በዚህ ረቂቅ ስምምነት ላይ ሁለት የኢትዮጵያን ጥቅም አደጋ ውስጥ የሚጥሉ ይዘቶች እንዳሉ ዋዜማ ራዲዮ ሰነዱ ላይ ከባለሙያዎች ማብራሪያን አግኝታለች። ሁለቱም አደጋዎች ያሉት ድርቅ ፣ ተከታታይ ድርቅና ረጅም ዝናብ አጠር አመታት ቢከሰቱ የሚደረገው ማካካሻን የተመለከተው የሰነዱ አካል ላይ ነው።

አንዱ ጉዳይ ፣ ድርቅ ቢከሰት ከአባይ ውሀ ለግብጽ እንዲለቀቅ የሚጠበቀው ውሀ ወደ ህዳሴው ግድብ ከሚገባው ውሀ እንዲሆን ሲገባው ረቂቅ ሰነዱ ግን ይህን አይጠቅስም። የሚለቀቀውን ውሀ በቁጥር ከማስቀመጥ ውጭ። እዚህ ጋር ” ግብጽ ድርቅ አጋጠመኝ ብትል ኢትዮጵያ በህዳሴው ግድብ ከያዘችው ውሀ ውጭ ከየት አምጥታ ነው ለግብጽ ማካካሻ የምትለቀው ? ” የሚል ጥያቄን ያስነሳል። ይህ ስምምነት ኢትዮጵያ በግድቧ ላይ ውሀ ትያዝ አትያዝ ከግንዛቤ ሳያስገባ የውሀ ባለዕዳ የሚያደርጋት መሆኑን ባለሙያዎች ያሰምሩበታል።

ምናልባትም ይህ የሰነዱ አካል ኢትዮጵያ የአባይን ውሀ ከግድቡ ውጭ ከአሁን በሁዋላ ለምንም እንዳታውል ለማገድ ያለመ ነው።

በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ሶስቱ ሀገራት እንዲፈርሙ የተዘጋጀው ሰነድ ድርቅን ስለማካካስ ቢያወራም ድርቅ ግብጽ ውስጥ እንጂ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚከሰት ከግምት ውስጥ አያስገባም። ይህም ግብጽ ድርቅ አጋጠማትም አላጋጠማት ያለምንም ገደብ የማካካሻ ውሀ ይለቀቅልኝ ብላ እንድትጠይቅ መንገድን የሚከፍት ነው። ኢትዮጵያን ግን ድርቅ ውስጥ ብትሆን እንኳ ስለራሷ ሳይሆን ስለ ግብጽ ድርቅ እንድታስብ የሚያስገድዳት ነው። ይህ በአለማቀፍ ህግ እንኳ የማይታሰብ ነው።

” ኢትዮጵያ በዚህ ደረጃ በውሃዋ የማዘዝ መብቷን የምታጣ ከሆነ ታድያ ግድቡን ሲጀመር መገንባት አያስፈልጋትም ነበር ” ብለውናል አንድ ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው እዚያው ዋሽንግተን የሚገኙ ባለሙያ። እነዚህ ሁለት ጉዳዮች የኢትዮጵያን ጥቅም በእጅጉ አደጋ ውስጥ የሚጨምሩ የረቂቅ ስምምነቱ አካላት ናቸው ያነጋገርናቸውና ለጉዳዩ እጅግ ቅርብ የሆኑ ባለሙያዎች እንደሚያስጠነቅቁት።

ስለ ድርቅ የሚያወራው የረቂቅ ስምምነቱ ክፍል በዋነኝነት ሁለት ምእራፎች አሉት ። በመጀመርያ ጊዜ ሙሌት እና በረጅም ጊዜ ኦፕሬሽን ድርቅ ቢከሰት ኢትዮጵያ የምትለቀውን የውሀ መጠን በመቶኛ አስቀምጧል። የተቀመጡ ቁጥሮች ውስብስብና አላስፈላጊ ግዴታዎች ውስጥ ኢትዮጵያን ሊያስገቡ የሚችሉ ናቸው ።

ኢትዮጵያ የህዳሴ ግድብን ለመጀመርያ ጊዜ በ4.5 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ የመሙላት እቅድ ነው ያላት።በዚህ ጊዜ ድርቅ ተከሰተ ከተባለ ይሄ ውሀ የሚሞላበት ጊዜ እንዲቀየር ረቂቅ ሰነዱ ያስቀምጣል። ድርቅ ማለት “የአባይ ውሀ አመታዊ ፍሰት 31 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ሲሆን ነው” በሚል ተቀምጧል። ከህዳሴ ግድብ በእየአመቱ መለቀቅ ያለበት ደግሞ 37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ መሆኑም ተጠቅሷል።

እዚህ ጋር ሁለት አደገኛ ድንጋጌዎችን በምሳሌነት ማንሳት ያስፈልጋል።አንዱ ግድቡ ለመጀመርያ ጊዜ በሚሞላበት ጊዜ ለአራት ተከታታይ አመታት ከህዳሴው ግድብ የሚለቀቀው ውሃ ከ37 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ዝቅ የሚል ከሆነ ኢትዮጵያ ከዚያ በሁዋላ ለሚቀጥሉት አራት አመታት ከግድቡ የባህር ጠለል ከ603 ሜትር በላይ ካለው ውሃ 62.5 በመቶውን ትለቃለች ይላል።የህዳሴ ግድብ ከባህር ጠለል በላይ 603 ሜትር ላይ ሲደረስ 25 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ይዟል ማለት ነው። ይህም ማለት ግድቡ 74 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ካለው 30.6 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀን ለአራት አመታት ከፋፍላ ትለቃለች ማለት ነው። በየአመቱ የሚለቀቀው ውሀ ሳይጨመር ማለት ነው።

ኢትዮጵያ 30.6 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ማካካሻ ውሀውን ለአራት አመታት ለመልቀቅ ግዴታ ውሰጥ ስትገባ ሊያጋጥማት የሚችለውን የውሀ እጥረት እንኳ ከግምት ውስጥ ሳታስገባ ፣ እንዲሁም በተጠቀሰው አመት ውሀውን ከዝናብ ታግኘው አታግኘው ሳይታይ እንደሆነ በረቂቅ የስምምነት ሰነዱ ተቀምጧል።

በሌላ በኩል በግድቡ የረጅም የኦፕሬሽን ጊዜ ለአራት አመታት ከህዳሴው ግድብ የለሚቀቀው ውሀ ከ39 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ በታች ከሆነ ኢትዮጵያ ከህዳሴው ግድብ ከባህር ጠለል 603 ሜትር በላይ ያለውን ውሀ ሙሉ ለሙሉ ለአራት አመታት ከፋፍላ እንድትለቅ ይጠበቃል።ይህ ማለት ግድቡ 74 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ቢኖረው እስከ ባህር ጠላል በላይ 603 ሜትር ያለውን 25 ቢሊየን ሜትር ኩዩብ ውሀ ቀንሳ 49 ቢሊየን ሜትር ኪዩቡን ለቀጣይ አራት አመታት ከፋፍላ ትለቃለች እንደማለት ነው። ይሄ ሊገባ የሚችለው ግዴታም ታድያ ኢትዮጵያ ውሀውን በነዚህ ጊዜያት እንድታገኝታ ምቹ የአየር ሁኔታ ይኑር አይኑር ከግምት ውስጥ ሳይገባ ነው።

ዐልቦ ዘመድ ኢትዮጵያ
አሜሪካና የኣአለም ባንክ የህዳሴውን ግድብ ጉዳይ አደራዳሪ ሆነው ብቅ ማለታቸው ሳያንስ ባለፈው ሳምንት በተደራዳሪዎች ላይ ያሳደሩት የማስገደድ ጫና በግልፅ ለግብፅ መወገናቸውን ያሳየ እንደነበር ከተደራዳሪዎች ሳይቀር ሰምተናል። ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ባለፈው ሳምንት ስልክ ደውለው ኢትዮጵያ ስምምነቱን እንድትፈርም በዚህም የአሜሪካ ወዳጅነቷ እንደሚቀጥል አስረግጠው መናገራቸውን ስምተናል። ለኢትዮጵያ ከአለማቀፍ አበዳሪዎች ቃል የተገባላትና ከአሜሪካ የምታገኘው ድጋፍ ይህን ስምምነት ካልፈረመች መስተጓጎል ሊገጥመው እንደሚችል ሌሎች የአሜሪካ መንግስት የበታች ባለስልጣናት ለጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ በገምዳሜ መጠቆማቸው አልቀረም።

በስልክ ንግግሩ ወቅት ስምምነቱን ለመፈረም እንደሚቸገሩ የገለፁት ጠቅላይ ሚንስትር አብይ ጉዳዩን ከባለሙያዎች ጋር እንደሚመክሩበት ሲገልፁም ተሰምተዋል።
አሁን ግን ስምምነቱን ወደ መፈረሙ እንዳዘነበሉና ድንገትም ከፍተኛ የመንግስት ልዑካን ወደ ዋሽንግተን እንደሚያቀና ፍንጮች አሉ።

ብዙ ባለሙያዎችና ሀገር ወዳድ ዜጎች የህዳሴው ግድብ ስምምነት ለህዝብ ይፋ ተደረጎና በይፋ ተመክሮበት አቋም ቢወሰድበት የተሻለ መሆኑን ነግረውናል። በራሳችን ህዝብ ገንዘብ ለምንገነባው ግድብ ባለቤትነታችንን ጥያቄ ውስጥ የሚከት ስምምነት እንድንፈርም መገደዳችን በሉዓላዊነታችን ላይ ቀጥተኛ አደጋም አስከትሏል ብለው የሚያምኑ አሉ።

ፕሬዝዳንት ትራምፕ ለመካከለኛው ምስራቅ (ፍልስጤምና እስራኤል) ያቀረቡት የሰላም ሀሳብ በመላው የዓረቡ አለም ተቀባይነት ባለማግኘቱ የዓረቡ አለም ተፅዕኖ ፈጣሪ የሆነችው ግብፅ የዓረብ ሀገራትን እንድታግባባ ይፈልጋሉ። ለዚህም ውለታዋ የህዳሴ ግድብ እንደ እጅ መንሻ ቀርቧል። አንድ የኢትዮጵያ ዲፕሎማት ያለፈው ሳምንት ውይይት ማብቂያ ላይ እንደነገሩን ኢትዮጵያ በዚህ ጉዳይ ላይ “ብቻዋን ቆማለች (አልቦ ዘመድ) ሆነናል”

To contact Wazema editors wazemaradio@gmail.com

Sileshi Bekele Ethiopia Minster of Water and Irrigation -FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ባለፉት ሁለት ቀናት በአሜሪካ ዋሽንግተን በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ አሞላልና የድርቅ ማካካሻን በሚወስነው መመሪያ ላይ ከስምምነት ለመድረስ ኢትዮጵያ ፣ ግብጽና ሱዳን በውጭ ጉዳይና በውሀ ሚኒስትሮቻቸው እንዲሁም በቴክኒክ ባለሙያዎቻቸው አማካይነት ሲመክሩ ቢቆዩም በሁለቱ ቀናት ውይይት ከስምምነት መድረስ አልቻሉም።

አሜሪካና የአለም ባንክ ‘ በታዛቢነት ‘ በተገኙበት የሁለት ቀኑ የዋሽንግተን ስብሰባ ግብጽ ከአሜሪካና አለም ባንክ ጋር በመሆን የታላቁ የህዳሴ ግድብ በተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት እንዴት ውሀ ይልቀቅ በሚል ለኢትዮጵያ ያቀረቡት እቅድ ያላስማማቸው ጉዳይ ነው።

በግብጽ ፣ በአሜሪካና አለም ባንክ በኩል ለተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት ውሀ እንዴት መለቀቅ አለበት በሚል ያቀረቧቸው ሁለት አማራጮች የኢትዮጵያን ጥቅም የሚነካና ግብጽን የውሀው አዛዥ የማድረግ አቅም ያለው መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ መዘገቧ ይታወሳል።
ሆኖም ዛሬ በደረሰን መረጃም የሁለት ቀኑ ውይይት የሚታሰበውን የፊርማ ስምምነት ማሳካት ስላልቻል የዋሽንግተኑ ስብሰባ የሶስቱ ሀገራት ተወካዮች ሳይበተኑ እንደገና በዚያው በዋሽንግተን ይቀጥል ተብሏል። ውይይቱ የሚቀጥለው ለዛሬ ብቻ ነው ወይስ ለቀጣይ ቀናት ግን የታወቀ ነገር የለም።
ዋዜማ ራዲዮ ከዋሽንግተን የወጡ መረጃዎችን ያገኘች ሲሆን ፣ ኢትዮጵያ የቀረበላትን የውሀ አያያዝና የድርቅ ማካካሻ ውል እንድትፈርም በተደራዳሪዎች ላይ ማስፈራሪያ አዘል ጫና እየደረሰባቸው ነው። ስምምነቱ ላይ ኢትዮጵያ ካልፈረመች የሚከተሉ ተጽእኖዎች (Consquences) ሊኖሩ እንደሚችሉ በግብጽ ባለስልጣናትና በአሜሪካና አለም ባንክ ለኢትዮጵያ ተደራዳሪዎች እየተነገራቸው መሆኑንም ነው የሰማነው።

ሆኖም ከኢትዮጵያ ልኡካን መካከል የተወሰኑት ስብሰባው ተቋርጦ ወደ ኢትዮጵያ እንመለስ የሚሉ እንዳሉም ነው የተነገረው። ውል መፈረም ካለበትም አሁን እየተፈጠረ ባለው ጫና ውስጥ ተኩኖ ሳይሆን እንዲሁም አለማቀፍ ህጎችም ስለማይፈቅዱ ወደ ሀገር ቤት በመመለስ ሰፊ ምክክር በማድረግ መሆን እንደሚገባው ከልኡክ ቡድኑ ውስጥ የተወሰኑት አባላት አቋም ሆኗል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Anti ISIS protest in Addis Ababa with victims picture in 2015

ዋዜማ ራዲዮ- ከአምስት ዓመት በፊት በአሸባሪዎች በሊቢያ በግፍ የተገደሉ 34 ኢትዮጵያውያንና ኤርትራዉያን አፅም ወደ ሀገራቸው ገብቶ በወግ እንዲቀበር ለማድረግ በመንግስት በኩል ዝግጅት እየተደረገ መሆኑን ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።

የኢትዮጵያውያንና ኤርትራዉያኑ አፅም ከአንድ ወር በፊት የሊቢያ የሽግግር መንግስት በቁጥጥር ስር ባዋላቸው አሸባሪዎች ጥቆማ ስርት በተባለችው ከተማ የባህር ዳርቻ አቅራቢያ አንድ እርሻ አጠገብ መቃብሩን ማግኘት ተችሏል። የመቃብሩ ቦታ መገኘቱ እንደተሰማም የኢትዮጵያ መንግስት ወደ ሊቢያ የልዑካን ቡድን ልኮ ከሀገሪቱ ከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር ተነጋግሯል።

የተገኘውን አፅም በዲ ኤን ኤ (DNA) ምርመራ የማጣራትና የመለየት ስራ እየተካሄደ ሲሆን ከሟች ቤተሰቦች መካከል ለዲ ኤን ኤ ምርመራ የተጠሩና ናሙናም የሰጡ መሆናቸውን ቤተሰቦች ነግረውናል።

የሟቾቹን አፅም የማምጣቱ ሂደት የሚያስፈልገውን ህጋዊ ሂደት ለማሟላትም በመንግስት በኩል ጥረት እየተደረገ መሆኑን ያለን መረጃ ያመለክታል።
34 ኢትዮጵያውያንና ኤርትራዉያን አይ ኤስ በተባለው አሽባሪ ቡድን መገደላቸው ይታወሳል። ወጣቶቹ በስደት ወደ አውሮፓ በመጓዝ ላይ ነበሩ።

የዋዜማ ሪፖርተር ያነጋገራቸው አንዳንድ ቤተሰቦች ከሀዘኑ ተከትሎ በደረሰባቸው የስነልቦናና የጤና ቀውስ የአልጋ ቁራኛ እስከመሆን የደረሱ እንዳሉ ያስረዳሉ።

ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን ሲመጡ ለመፈፀም ቃል ከገቧቸው ጉዳዮች አንዱ ስደተኞችን ከስቃይ እስር ቤቶች ወደ ሀገራቸው መመለስና በሊቢያ የተገደሉትን ወጣቶች አፅም አፈላልጎ በወግ እንዲቀበሩ ማስቻል የሚል ይገኝበታል። [ዋዜማ ራዲዮ]

  • በአባይ ተፋሰስ ሀገራት ተከታታይ ድርቅ ቢከሰት ኢትዮጵያ ከግድቡ የመጀመርያ ሙሌት በላይ ያለውን ውሀ በሙሉ ትልቀቅ እስከማለት ተደርሷል

ዋዜማ ራዲዮ- ኢትዮጵያ ; ግብጽና ሱዳን በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የውሀ አሞላልና በተፋሰሱ ሀገራት ለተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት እንዴት መቋቋም ይቻላል የሚለውን አሰራር የሚወስነው መመሪያ ላይ ተወያይቶ ከስምምነት ለመድረስ ከትላንት ጀምሮ በዋሽንግተን እየመከሩ ነው።ምክክሩ ዛሬም ቀጥሏል።

በዚህ ውይይት ላይ የአሜሪካው የገንዘብ ሚኒስትር ስቴፈን ሙኒሽን እና የአለም ባንኩ ፕሬዚዳንት ዴቪድ ማልፓስም ተገኝተዋል።ሶስቱ ሀገራት በውሀና ውጭ ጉዳይ ሚኒስተሮቻቸው እና ልኡካቸው የተወከሉ ሲሆን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ገዱ አንዳርጋቸውና የውሀ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ የኢትዮጵያን ልኡክ መርተዋል።

ዋዜማ ራዲዮ ውይይቱ ከሚደረግበት ዋሽንግተን ያገኘችው መረጃ እንደሚያሳየው ; አሜሪካ ; የአለም ባንክ ከግብጽ ጋር በመሆን ግልጽ የሆነ ጫናን ኢትዮጵያ ላይ የመፍጠር ስራን እየሰሩ ነው።ቀድሞም የአለም ባንክና አሜሪካ በዚህ ጉዳይ ላይ ታዛቢነታቸው ላይ ጥርጣሬ ሲነሳ የቆየ ቢሆንም አሁን ላይ ጫና ለመፍጠር እያደረጉ ያለው ጥረት ግን ግልጽ የወጣ እንደሆነ መረዳት ችለናል።

ዋዜማ ራዲዮ ከድርድሩ ስፍራ እንደሰማችው በአባይ ተፋሰስ ሀገራት ለተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት ኢትዮጵያ ከህዳሴው ግድብ የምትለቀው ውሀ በአስገዳጅ የመቶኛ ቁጥሮች እንዲሆን በአሜሪካ ; በግብጽና አለም ባንክ ውትወታ ተደርጎባታል።

የአለም ባንክ ; አሜሪካና ግብጽ መጀመርያ አቅርበውት የነበረው የድርቅ ማካካሻ እቅድ ; በተፋሰሱ ሀገራት ለተከታታይ አመታት ማለትም ለሁለትና ሶስት ተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት ኢትዮጵያ ከህዳሴው ግድብ ከባህር ጠለል በላይ 595 ሜትር ድረስ ያለውን ውሀ ትይዝና ከዚያ በላይ ያለውን ሙሉ ለሙሉ ትልቀቅ የሚል ነበር።

የህዳሴው ግድብ ውሀ ከባህር ጠለል በላይ 595 ሜትር ላይ ሲሆን ማለት 18 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ ብቻ ሲይዝ ማለት ነው። በሌላ አነጋገር የመጀመርያ ደረጃ ሙሌት ተብሎ ለሁለት አመታት የሚሞላው ማለት ነው።ይህ በቂ ኤሌክትሪክ ሀይል ለማመንጨት የሚሆን የውሀ መጠን አይደለም።ይህን የድርቅ መቋቋሚያ እቅድ በኢትዮጵያ በኩል ለመቀበል የዳዳቸው የተወሰኑ የድርድሩ ቡድን አባላት ቢኖሩም እርስ በርስ በተደረገ ብርቱ ክርክር ግን ውድቅ መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

የዚህን እቅድ ውድቅ መሆን ተከትሎ ግብጽ ከአሜሪካና አለም ባንክ ጋር በመሆን ሁለተኛ ሀሳብ አምጥተው ነበር።ይህም ሁለተኛ ሀሳብ ; ለተከታታይ አመታት ድርቅ ቢከሰት ኢትዮዮጵ ከህዳሴ ግድብ የውሀ ሙሌት ከባህር ጠለል 595 ሜትር በላይ ያለውን ግማሹን ውሀ ትልቀቅ የሚለው ነው።ይህ ማለት ግድቡ 50 ቢሊየን ሜትር ኩብ ውሀ ይዞ ድርቅ ቢከሰት እስከ ባህር ጠለል በላይ 595 ሜትር ያለው 18 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ በቋሚነት ይያዝና ከቀሪው 32 ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሀ 16 ቢሊየን ሜትር ኪዩቡ ውሃ ይለቀቅ እንደማለት ነው።በሁለቱም መንገድ መስማማት ተገቢ እንዳልሆነ ነው ከምንጫችን የሰማነው።

በመጀመርያ እየቀረበ ያለው እቅድ ግልጽ የሆነ የውሀ ክፍፍል እንጂ ከዚህ ቀደም ሲባል እንደነበረው የትብብር ፍላጎት አይደለም።በውሀ ላይ ቁጥር ነክ ስምምነት ማድረግም ኢትዮጵያን ወደ ሁዋላ የሚመልስና ከፍተኛ ወጭ ካወጣችበት ግድብ ተገቢውን ጥቅም እንዳታገኝ የሚያደርግ ነው።በሌላ በኩል በግብጽ በኩል ድርቅ ላይ ነን ብለው የሚያቀርቡት መረጃ ታማኝነት ጥያቄ የሚነሳበት በመሆኑ በዚህ ላይ መስማማት ተገቢ አስቸጋሪ ይሆናል።

ድርቅ ማለት የውሀ እጥረት ተብሎ ስለሚተረጎም ; ግብጽ ደግሞ ዝናብ የሌላት ሀገር በመሆኗ አስዋን ግድቧ ላይ ያከማቸችውን ውሀ እንደከዚህ ቀደሙ ወደ ሌላ ግድቧቿ እየለቀቀች ድርቅ ላይ ነኝ ልትል ትችላለች። በዚህም ሳቢያ ሁሌም ተጨማሪ ውሀን እንድትጠይቅ ህጋዊ መሰረት ይሰጣለል።በዚህ ምክንያትም ተቀባይነት ሊኖራቸው አይገባም።ድርቅ መታየት ካለበትም በኢትዮጵያ ግብጽና ሱዳን ያለው ሳይሆን በኢትዮጵያ ሊከሰት ከሚችለው ነው የተሻለ ግምት ሊሰጥ ነው የሚገባው ብለውናል ምንጮቻችን።[ዋዜማ ራዲዮ]

ዋዜማ ራዲዮ- የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ትናንት በተፈሪ ገረቦሼ፣ያደሳ ዮሴፍ ፣ቡርቃ ኩመራ፣መሀመድ ኢሳ ፣ኤፍሬም ኢያሱ፣ አብዲ ድሪባ እና መርጋ ጉታ ላይ የመሰረተውን የሸብር ወንጀል ክስ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የጸረ ሽብር ችሎት ክሱን አስነብቧል ።

ተከሳሾች በምስራቅ ወለጋ ከሚንቀሳቀሰው ኩምሳ ድሪባ ወይም ጃልማሮ በሀገር ውስጥ የሸኔ ታጣቂ እና አመራር ጋር ግንኙነት ይፈጥሩ እንደነበር በክሱ ተጠቅሷል።

የጦር መሳርያ እና የገንዘብ ድጋፍ እየተደረገላቸው በአዲስ አበባ እና ቡራዩ በመንቀሳቅስ አባ ቶርቤ የተባለ እርምጃ ወሳጅ ቡድን ስለማቋቋማቸውም አክሏል።

ይህ ቡድን በመንግስት የስራ ሀላፊዎች ላይ እርምጃ ለመውሰድ በያዝነው ዓመት መስከረም 1 ላይ ከምሽቱ 1ሰዓት ተኩል ገደማ በኦሮምያ ክልል ቡራዩ ከተማ በፖሊስ አባላት ላይ ቦምብ በመወርወር በ9 አባላት ላይ ጉዳት ሰለማድረሳቸው አቃቤ ህግ በክሱ አብራርቷል።

የእያንዳንዱን ተከሳሾች የወንጀል ድርጊት በተናጠል ያስቀመጠ ሲሆን ሁሉም ተከሳሾች በዋና ወንጀል አድራጊነት የሽብር ድርጊት ዝግጅት መፈጽም ወንጀልም ፈጽመዋል ብሏል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Lema Megerssa -MoD-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- ሰኔ 16 ቀን 2010 በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድን ለመደገፍ በተደረገው ሰልፍ ላይ የደረሰውን የቦምብ ፍንዳታ ተከትሎ በድርጊቱ ላይ እጃችው አለበት ያልቻው 5 ግለሰቦች ላይ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ከስ መመስርቱ ይታወሳል።

በሽብር ወንጀል ክስ የተመሰረተባቸው ጌቱ ግርማ፣ ብርሀኑ ጁፋር ፣ ጥላሁን ጌታቸው ፣ ባህሩ ቶላ እና ደሳለኝ ተስፋዬ ጉዳያቸውን ለመከታተል ዛሬ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 1ኛ የጸረ ሽብር ወንጀል ችሎት ቀርበው ነበር።

የመከላከያ ምስክሮቻቸውን እና ማስረጃዎቻቸውን አቅርበው ሲከላከሉ የሰነበቱት ተከሳሾቹ ከዚህ ቀደም በሰጡት መግለጫ ላይ ማረጋገጫ እንዲሰጡ የኢፌደሪ መከላከያ ሚኒስትር አቶ ለማ መገርሳ እና ዋና ጠቅላይ አቃቤ ህግ ብርሀኑ ጽጋዬን በምስክር ዝርዝር አካተው ነበር።

የተከሳሾች ጠበቆች በዛሬው ችሎት ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት ቀርበው እንዲመሰክሩ ብንጠይቅም ምላሽ አላገኘንም፣ ከለውጡ በፊት ባለሰልጣናት በጽሁፍ እንኳን ምላሸ ይሰጡ ነበር አሁን ግን ይሄ እንኳን እየሆነ አይደለም ብለዋል።

አክለውም የትላልቀ ሀገራት መሪዎች እንኳን የፍርድ ቤት ጥሪ አክብረው በሚቀርቡበት ጊዜ የፖለቲካ ተሿሚዎች የፍርድ ቤት ትእዛዝ የማያከብሩ ከሆነ ፍርድ ቤቱ ራሱን ማስክበር አለበት በማለት ቅሬታቸውን አሰምተዋል።

በተጨማሪም 1 አመት ክ8 ወራት ያህል በእስር መቆየታቸውን በማስታወስ ያልተፋጠነ ፍትህ እንደተነፈገ የቆጠራል ብለዋል።

ምስክሮቹ እንዲያረጋግጡ የተፈለገው የቪድዮ ማስረጃ መጀመርያ መቅርብ አለበት ያለው ችሎቱ ማስረጃውን ተመልክተን ያ በቂ ከሆነ ምስክሮቹን መጥራት ላያስፈልግ ይችላል መጠራት ካለባቸው ግን ይጠራሉ ችሎቱ ከማዘዝ የሚያስፈራው ነገር የለም ሲሉ ዳኞች ለተከሳሾች አስረድተዋል።

ማስረጃው ከኦሮሚያ ብሮድካስት እና ከብሄራዊ መረጃ ሲቅርብ ለመመርመርም ለጥር 29 ቀጠሮ ተስጥቷል።

በዚህ የሽብር ወንጀል ክስ የ2 ሰዎች ህይውት ማለፉን እና ክ163 በላይ ሰዎች ላይ ጉዳት መድረሱን አቃቤ ህግ መጥቀሱ ይታወሳል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Jawar Mohamed- FILE
  • ምርጫ ቦርድም ኦፌኮ ጃዋርን በምን ህጋዊ ማስረጃ አባል አድርጎ እንደተቀበለ እንዲያብራራ ጠይቋል

ዋዜማ ራዲዮ- የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ፓርቲ በቅርቡ ፓርቲውን የተቀላቀለው ጃዋር መሀመድ ኢትዮጵያዊ ዜግነት እንዳለው የሚያረጋግጥ ማስረጃ እንዲያቀርብ ደብዳቤ እንደፃፈለት ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።

የቀድሞው የኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ (OMN) ስራ አስኪያጅ ጃዋር መሀመድ የአሜሪካ ዜግነት ያለው ሲሆን የውጪ ዜግነቱን መልሶ የኢትዮጵያ ዜግነት ለመውስድ እየሞከረ እንደነበር ከወራት በፊት ገልጿል። ይሁንና የዜግነቱ ጉዳይ እልባት ሳያገኝ የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ፓርቲን ተቀላቅሎ መታወቂያም ወስዷል።

ጉዳዩን በተመለከት ብሄራዊ የምርጫ ቦርድ ለኦሮሞ ፌደራላዊ ኮንግረስ ድብዳቤ ፅፎ ማስረጃ የጠየቀ ሲሆን ፓርቲው በበኩሉ ጃዋር ማስረጃ እንዲያቀርብ በደብዳቤ አሳስቧል። የፓርቲው ሊቀመንበር መረራ ጉዲና ይህን መረጃ ለዋዜማ አረጋግጠዋል።

“የኛ አባል ሲሆን ለምን ይህ ጥያቄ እንደተነሳ ባይገባኝም እኛ ደብዳቤ ፅፈንለታል” ብለዋል ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና።

እንዴት ለዜግነቱ ማረጋገጫ ሳያቀርብ በህግ ባልተፈቀደ መልኩ ጃዋር መሀመድ ፓርቲውን እንዲቀላቀልና መታወቂያ እንዲወስድ እንደተፈቀደለት ከዋዜማ ላነሳንላቸው ጥያቄ መረራ ጉዲና ሲመልሱ ” እኛ የምናውቀው ኢትዮጵያዊ መሆኑን ነው፣ የሀገሩን ቋንቋ ይናገራል፣ ፊቱም ኢትዮጵያዊ ይመስላል፤ መንግስትም ይህን ያውቃል” ሲሉ ቀልድ አዘል ምላሽ ስጥተዋል።

በጃዋር ዜግነት ላይ ከመንግስት የሚነሳው ጥያቄ ፖለቲካዊ ፍላጎትንም ያካተተ ሊሆን ይችላል ያሉት መረራ ጉዲና ጃዋር በቅርብ ዜግነቱን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ይዞ እንደሚመጣ ተስፋ እንደሚያደርጉና ለብሄራዊ ምርጫ ቦርድም በጊዜው ምላሽ እንደሚሰጡ ነግረውናል።

ፓርቲያቸው ከጃዋር መሀመድ ጋር የቆየ ግንኙነት እንዳለው ያመለከቱት መረራ ፓርቲውንም የተቀላቀለው ከዚህ ቀደም በነበራቸው ትብብርና መቀራረብ የተነሳ መሆኑን ይናገራሉ።

በኢትዮጵያ ህግ መሰረት ኢትዮጵያዊ ያልሆነ ሰው በፖለቲካ ውስጥ የመሳተፍ መብት የለውም። ጃዋር መሀመድ ከሶስት ወራት በፊት በመጪው ምርጫ ለመወዳደር መዘጋጀቱን ግን ደግሞ ለየትኛው የስልጣን ወንበር እንደሚወዳደር እንዳልወሰነ ሲገልፅ ተደምጧል።

ጃዋር መንግስት ባደረገለት ከፍተኛ የአቀባበል ስነስርዓት ከአንድ አመት ተኩል በፊት ወደ ሀገር ቤት መግባቱ ይታወሳል። በወቅቱም በስልጣን ላይ ካለው መንግስት ጋር ተባብሮ ለመስራት እቅድ እንዳለው በማወጅ የድረ ገፅ ዘመቻ ሲያደርግበት የነበረውን ላፕቶፕ ኮምፒውተር የትግሉን መገባደድ ተምሳሌትነት እንዲሆን በማለት በወቅቱ የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት ለነበሩት ለማ መገርሳ በሚሊኒየም አዳራሽ በህዝብ ፊት ማስረከቡ አይዘነጋም። [ዋዜማ ራዲዮ]

Comment to the editors wazemaradio@gmail.com

Ethiopia Delegation Jan 13/2020- Photo Fitsum Arega
  • የአፍሪቃ ህብረት አደራዳሪ እንዲሆን በኢትዮጵያ በኩል ፍላጎት አለ

ዋዜማ ራዲዮ- የሕዳሴው ግድብ ውዝግብ በተካረረበት በዚህ ወቅት ዩናይትድ ስቴትስ ሀገራቱን ለማስማማት አዲስ የስምምነት ስነድ ለማቅረብ ፍላጎት እንዳላት ዋዜማ ያገኘችው መረጃ ያመለክታል።
የዓለም ባንክና ዩናይትድ ስቴትስ ላለፉት ሁለት ወራት በታዛቢነት ሲከታተሉት የነበረው የሕዳሴው ግድብ ውዝግብ ሊፈታ ባለመቻሉ የየሀገራቱ ባለስልጣናት ዋሽንግተን ላይ ለውይይት ታድመዋል።
የዋሽንግተኑ ስብሰባ ዓላማ እስካሁን የተደረጉ አራት ስብሰባዎችን ውጤት ለመነጋገር ቢሆንም በአሜሪካ በኩል ስምምነት ያልተደረሰባቸው ጉዳዮችን የሚፈቱበትን መንገድ ያካተተ አዲስ የስምምነት ሰነድ ሀገራቱ እንዲፈርሙና ድርድሩ እንዲቀጥል የሚል ፍላጎት አላት።

የድርድሩን ጊዜ ማራዘም የሚል ሀሳብም አማራጭ አንደሆነ ስምተናል።

በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ አሞላል እንዲሁም በግድቡ የላይኛውና የታችኛው የተፋሰሱ ሀገራት ድርቅ ቢከሰት እንዴት መቋቋም ይቻላል በሚለው ላይ በኢትዮጵያ ; ግብጽና ሱዳን በካይሮና በካርቱም አንድ አንድ ጊዜ እንዲሁም በአዲስ አበባ ደግሞ ሁለት ጊዜ በውሀ ጉዳይ ሚኒስትሮቻቸው እየተመሩ ያደረጉት የቴክኒክ ስብሰባ ያለ ስምምነት መጠናቀቁ ይታወቃል። በአሜሪካ ጠሪነት በተጀመረው ይህ ስብሰባ ተጨማሪ ሁለት የዋሽንግተን ስብሰባዎችም ይደረጉበታል የሚል ስምምነት የነበረው ነው። አለም ባንክና አሜሪካም የውይይቱ ታዛቢ እንደሆኑ ሲገለጽ ቆይቷል። በዋሽንግተን የሚደጉት ሁለት ስብሰባዎች የቴክኒክ ሳይሆኑ በሶስቱ ሀገራት የሚደረጉ ውይይቶች ሪፖርት ይቀርብበታል የተባለ ሲሆን አንዱ የዋሽንግተን ስብሰባ ታህሳስ ወር ተካሂዷል።ሁለተኛው የዋሽንግተን ስብሰባም ዛሬ ይጀመራል።ይህ ስብሰባ አራቱ ቴክኒካዊ ስብሰባዎች ከምን እንደደረሱ ለመነጋገር እንጂ ቴክኒካዊ እንዳልሆነ ተሰምቷል።

አሜሪካ ግን በዚህኛው የዋሽንግተን የህዳሴው ግድብ ስብሰባ ላይ ስምምነት የማፈራረም ፍላጎት እንዳላት ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። አራተኛው የቴክኒክ ስብሰባ እንደተጠናቀቀም የአሜሪካ ባለ ስልጣናት ሶስቱም ሀገራት የህግ ሙያተኞች የተካተቱበት አስር አስር አባላት ያሉት የልኡክ ቡድን እንዲልኩ መልእክት ልከዋል።

ሆኖም ከኢትዮጵያ በኩል ስድስት አባላትን ያካተተ የልኡክ ቡድን ወደ ዋሽንግተን አቅንቷል። ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ሚኒስትሩ ገዱ እንዳርጋቸውና አምባሳደር ኢብራሂም ኢድሪስ ፣ የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ(ዶ /ር ኢ/ር) ፣ የሚኒስትሩ የወሰን ተሻጋሪ ወንዞች አማካሪ ጌድዮን አስፋው ፣ የአለማቀፍ የውሀ ጉዳዮች ህግ የግል አማካሪ እምሩ ታምራት እንዲሁም የውሀ ፍሰት ሞዴሊንግ ባለሙያው አቶ በለጠ ናቸው ወደ ዋሽንግተን ከኢትዮጵያ በኩል ያቀኑት።

ግብጽ አራቱ የቴክኒክ ስብሰባዎች ተጠናቀው አሜሪካና አለም ባንክ አደራዳሪ እንዲሆኑ ከፍተኛ ፍላጎት ነበራት። አራቱ ስብሰባዎች ያለ ስኬት እንዲጠናቀቁም ተቀባይነት የሌላቸውን ሀሳቦች ስታቀርብ ቆይታለች።በተለይም አዲስ አበባ በተደረገው የመጨረሻ የቴክኒክ ስብሰባ ላይ የህዳሴው ግድብ ከ12 እስከ 21 አመት በሚሆን ጊዜ ውሀ ይሞላ የሚል ሀሳብ ማቅረቧ ስብሰባዎቹ እንዳይሳኩ ለመፈለጓ ዋነኛ ማሳያ ነው።

አሜሪካና የአለም ባንክ በአራቱ የቴክኒክ ስብሰባዎች ወቅት ለስሙ ታዛቢ ብቻ ናቸው ቢባልም በካርቱምና በአዲስ አበባ በተደረጉት ስብሰባዎች ላይ ሙሉ ለሙሉ አደራዳሪ ሆነው ሲሰሩ እንደነበር ዋዜማ ራዲዮ አረጋግጣለች።

እርግጥ የሶስቱ ሀገራት የህዳሴው ግድብ የውሀ አሞላል ስምምነት ጥር 6 2012 አ.ም እንዲጠናቀቅ ነው ከወራት በፊት በዋሽንግተን የተስማሙት።ይህ የሚሆነው ግን በአራቱ ቴክኒካዊ ስብሰባዎች ላይ ከተስማሙ ነው።በአራቱ የቴክኒክ ስብሰባዎች ላይ በህዳሴው ግድብ ውሀ አሞላል ላይ ከስምምነት ካልተደረሰ በዋሽንግተኑ ስብሰባ ሪፖርት የሚደረግ እንጂ ከስምምነት እንዲደረስበት የሚቀመጥ አጀንዳ አይኖርም።

ሶስቱ ሀገራት በአራቱ የቴክኒክ ስብሰባዎች ላይ ካልተስማሙ በ2007 አ.ም በካርቱም የተፈራረሙት የመርህ ስምምነት አንቀጽ አስርን ተግባራዊ እንደሚያደርጉ ነው በዋሽንግተኑ የመጀመርያ ስብሰባ ላይ የጋራ መግለጫ ያወጡት። አንቀጽ 10 ደግሞ የሶስቱ ሀገራት የውሀ ጉዳይ ሚኒስትሮችና የቴክኒክ ቡድን አባላት በህዳሴው ግድብ ውሀ አሞላል ላይ በአራቱ ስብሰባዎች ካልተግባቡ ጉዳዩን ለየሀገራቱ መሪዎች እንዲያቀርቡ ካልሆነም አሸማጋይ እንዲያስገቡ አማራጭ የሚያቀርብ አንቀጽ ነው።

ስለዚህ የዋሽንግተኑ ስብሰባ ለአሜሪካው የገንዘብ ሚኒስት ስቴፈን ሙኒሽን እና ለአለም ባንኩ ፕሬዝዳንት ዴቪድ ማልፓስ ስለ አራቱ ስብሰባ ሂደት መረጃ መስጠት እንጂ በሌላ ቴክኒካዊ ጉዳዮ ላይ ለመደራደርም ሆነ ለመፈራረም ያለመ እንደማይሆን ሲጠበቅ ነበር።

ነገር ግን በ2007 አ.ምቱ የመርህ ስምምነት አንቀጽ 10 አተገባበር ምርጫ ላይ በኢትዮጵያ በኩል ግራ መጋባት ታይቷል። አራተኛው የቴክኒክ ስብሰባ ባለፈው ሳምንት ሀሙስ ያለ ስምምነት ሲጠናቀቅ የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ ” በኢትዮጵያ በኩል አንቀጽ 10 ላይ ካለው አማራጭ ጉዳዩ ለየሀገራቱ መሪዎች ተልኮ የሶስቱ ሀገራት መሪዎች ይነጋገሩበት የሚለው ነው ተመራጭ ፤ ለኢትዮጵያም የሚጠቅመውም መሪዎቹ ቢነጋገሩ ነው” ሲሉ በመግለጫቸው ጠቁመው ነበር።

ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ በደቡብ አፍሪካ ባደረጉት ጉብኝት ከፕሬዚዳንት ሲሪል ራማፎሳ ጋር በነበራቸው ቆይታ ግን ኢትዮጵያ ከግብጽ ጋር በህዳሴው ግድብ የገባችበት ውዝግብ እንዲፈታ ደቡብ አፍሪካ እንድታሸማግል ጥያቄ አቅርበው ደቡብ አፍሪካም ጥያቄውን እንደተቀበለች ተሰምቷል። በአንድ በኩል ሶስተኛ ሀገርን በህዳሴው ግድብ ጉዳይ ማስገባት ተገቢ እንዳልሆነ አቋም ተይዟል ተብሎ በሌላ በኩል ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የዋሽንግተኑም ስብሰባ ሳይጀመር አሸማጋይ መጠየቃቸው ያልተጠበቀ ነበር።

ደቡብ አፍሪቃ የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበርነትን ቦታ በቅርቡ ስለምትረከብ የሕዳሴው ግድብ ጉዳይ ላይ የአፍሪቃ ህብረት እንዲገባ በኣኢትዮጵያ በኩል ፍላጎት መኖሩን ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ ምንጮቻችን ነግረውናል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Eagle Hills Project design

ዋዜማ ራዲዮ- በቅርቡ በአዲስ አበባ በይፋና ይፋዊ ባልሆነ መንገድ እየተጀመሩ ያሉ ፕሮጀክቶችና የመሬት ዕደላ በመስተዳድሩ ውስጥ ከፍ ያለ ግራ መጋባትና ድንግርግር ማስከተላቸውን ከከተማው አስተዳደር የተለያዩ ሀላፊዎች ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።

የከተማዋን ገጽታና የህዝቡንም ኑሮ ይለውጣሉ ተብለው በቢሊየን ብሮች የተተመኑ ፕሮጀክቶች ብዙዎቹም ውስጥ ለውጥ የብዙ ውዝግብ መነሻ እየሆኑ ሲሆን ; እንደ ፕሮጀክቶቹ ብዛት ለተቋራጮች ሲተላለፉም ጨረታ የማውያውቃቸው በመሆኑ የፍትሀዊነት ችግር ከማስነሳታቸው ባሻገር ; አሁን ላይ ደግሞ ፕሮጀክቶቹስ ይሳካሉ ወይ? የሚል ጥያቄንም የከተማ አስተዳደሩ ካቢኔ አባላት ሳይቀር እያነሱ መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ተረድታለች።

በለገሀር የንግድ መርከብ ህንጻና ታሪካዊው ቡፌ ዴላጋር ፈርሶለት ፤ ሌሎች በርካታ የመኖርያ ቤቶችም ይነሱለታል ተብሎ የሚጠበቀውና ብዙ የተባለለት የአቡዳቢው ኤግል ሂልስ ኩባንያ ከሰሞኑ ይፋ ያደረገውን የሽያጭ ማስታወቂያ ን ስለኩባን ያው ከዚህ ቀደም በሌሎች ሀገራት የተፈጠረው ውንብድና ወደእኛ ሀገር ስላለመምጣቱ መተማመኛ የሚስጥ አይደለም ሲሉ የመስተዳድሩ ሀላፊዎች ስጋታቸውን ይናገራሉ።

ይህ ኩባንያ ሀገር ውስጥ እንዲገባ የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አስተዋጽኦም ከፍ ያለ ነው። በሌሎች ሀገራት በሰራቸው ስራዎች ቅሬታ ሲሰማበት የቆየው ኤግል ሂልስ በለገሀር 36 ሄክታር መሬት እንደሚቀርብለትና ፣ የኢትዮጵያ መንግስት 20 በመቶ አካባቢ ድርሻውን በሚያዋጣበት በጥቅሉ በ50 ቢሊየን ብር ኢንቨስትመንት ባለ አምስት ኮኮብ ሆቴሎችን እና ቅንጡ መኖርያ ቤቶችን እንደሚሰራ ይፋ መሆኑ ይታወሳል።

ታድያ ኤግል ሂልስ የተባለው የአቡዳቢ ኩባንያ ገና ግንባታ የሚያከናውንበትን ስፍራ እንኳ ተጠርጎ ሳይሰጠው “One La Gare Sales Launch” በሚል የንግድ መቀስቀሻ ከባለ አንድ እስከ አራት መኝታ ቤት ቅንጡ መኖርያ ቤቶችን ሽያጭ እንደጀመረ ማስታወቂያ ለቋል። ይህን ማስታወቂያ በሬድዮኖች አስለቅቆም የከተማው ነዋሪዎች መነጋገርያ ሆኗል። ኤግል ሂልስ በዌብሳይቱ ላይ ለ31 ሰከንድ በለቀቀው የቤት ሽያጭ ማስታወቂያ ላይም ቤቶቹ የሚሰሩት ለገሀር ባቡር ጣብያ እንደሆነ የሚጠቁሙ ምስሎችም አሉበት።

የአቡዳቢው ኩባንያ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚታዩት የሪልስቴት ኩባንያዎች ቤት ሳይሰራ መጀመርያ ገንዘብ የሚሰበስብ ከሆነ ለምን ያለ ጨረታ በመንግስት የተለየ ስፍራ አግኝቶ በመሀል ከተማ ለማግኘት የሚከብድ 36 ሄክታር መሬት እንዲያገኝ ተወሰነለት ? የሚለው ነው። በተመሳሳይ መንገድ ወደ ስራ ለመግባትስ ለሌሎች አለማቀፍም ሆነ ሀገር አቀፍ ኩባንያዎችስ ለምን ክፍት አልሆነም ? ይላሉ ስማቸውን የሸሸጉ የመስተዳድሩ የስራ ሀላፊ።

“እንዲህ ከሆነ ዜጎች በተደጋጋሚ ውዝግብ ውስጥ ከሚገቡባቸው አይነት የቤት ገንቢዎች መለየቱስ በምን ታወቀ? አወጣለው ያለውን ገንዘብስ በርግጥ የሚያፈስ ነው ወይ የሚሉትም አልተመለሱም” ሀላፊው ይጠይቃሉ።

ኤግል ሂልስ በለገሀር ላይ ሊሰራ ላሰበው ፕሮጀክት ያቀረበው ዲዛይንም ቢሆን የከተማዋን ማስተር ፕላንና ታሪካዊ ቅርሶችን አደጋ ውስጥ የጣለ ነው በሚል ማስተካከያ እንዲያደርግ ተመክሮ ነበር። አሁንም ቢሆን በቀረቡለት ምክረ ሀሳቦች መሰረት እየሰራ መሆኑን ጥያቄ ውስጥ የሚጨምሩ የቡፌ ደላጋር መፍረስን ጨምሮ ሌሎች ፍንጮች አሉ።

በሀገሪቱ የታወቁ የምህንድስናና የስነ ህንፃ ባለሙያዎች ኤግል ሂልስም ሆኑ ሌሎች በከተማዋ ለህዝብ አገልግሎት በተከለሉ ቦታዎች ላይ የሚያደርጉት ግንባታ እጅጉን ካልታሰበበት የከፋ የከተማ ፕላን መፋለስ ያጋጥማል እያሉ ሲያስጠነቅቁ ስንብተዋል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መዘጋጃ ቤት እድሳትም ሌላው በጨረታ ያልተሰጠ ፕሮጀክትና ከወዲሁም ችግሮች ይታዩበት የነበረ እንደሆነም ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። የመዘጋጃ ቤቱ እድሳት ሁለት ቢሊየን ብር የተመደበለትና ይሄን ዘገባ እስከሰራንበት ጊዜ ድረስ እድሳቱን የሚያከናውነው ተቋራጭ ስራውን ከጀመረ በሁዋላ ከፍቃድ ፣ ከቫትና ክፍያ ጋር በተያያዘ ችግሮች አጋጥመውት ስራው ተቋርጦ እንደነበር ማረጋገጥ ችለናል። አሁን ላይ የእድሳት ስራው ይቀጥል አይቀጥልም ግልጽ አይደለም።

በ30 ሺህ 300 ካሬ ላይ የአድዋ ፓርክን እንዲሰራ የ4.6 ቢሊየን ብር ውል የወሰደው የቻይናው ጂያንግሱም ያለ ጨረታና ያለ ግልጽነት ያገኘው ውል ነው።

ባሻ ወልዴ ችሎት አካባቢ በ19 ሺህ ካሬ ላይ ቤተ መጻህፍት እንዲገነባ ውል የወሰደው የጣልያኑ ቫርኔሮ ያለ ጨረታ ነው ፕሮጀክቱን የወሰደው። የአዲስ አበባ የወንዞች ልማትም ፕሮጀክትም ተመሳሳይ ትችቶች ያሉበት ነው። ጎተራ በተለያየ ባለቤቶች ይሰራሉ የተባሉ የቤት ልማት ፕሮጀክቶችም የፕሮጀክቶቹ ግንባታ አሰጣጥ ከግልጽነት የራቀ ነው ተብሏል።

ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣንም በአዲስ አበባ ከተማ አሁን ላይ ያለጨረታ እየተሰጡ ያሉ ፕሮጀክቶችም ጨረታ ለምን እንዳይወጣባቸው እንደተፈለገ ግልጽ ያልሆነና ሀገሪቱን ለከፍተኛ የሀብት ብክነት ከዳረጉት የቀድሞ የፕሮጀክት ውል አሰጣጦች ትምህርት ያልተወሰደበት አካሄድ ሲሉ ለዋዜማ ራዲዮ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል። [ዋዜማ ራዲዮ]

Ethiopia’s frantic efforts to seek justice on accessing its Nile Waters

It is to be recalled that on Dec 26, 2019 Egyptian Ministry of Water Resources and Irrigation declared that Egypt will not change its position what so ever. This statement is released by Al Ahram, a government newspaper. This indicates that for Egypt the last meeting planned in Ethiopia on the 9th – 10th Jan 2020 (This Week) is more of ceremonial nature, to claim that they have exhausted all scheduled four meetings. Egypt wants Ethiopia to accept the release of Natural Flow of the Blue Nile during the long term operation, and 40BCM during the filling. Agreeing to release natural flow during the operation of the GERD is as good as accepting the colonial era agreements and amounts to compromising the sovereign right of Ethiopia over its water resources.

Wazema Radio inquired senior policy expert familiar with the issue to explain concerns among Ethiopian negotiators. DOWNLOAD short PDF version HERE

የአማርኛ ተመሳሳዩን እዚህ ያንብቡት– LINK

Photo -Deputy Mayor office (FILE)
  • የአለም ባንክና የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር ድርጊቱን ተቃውመዋል

ዋዜማ ራዲዮ- የአዲስ አበባ ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ ወደ ሀላፊነት ከመምጣታቸው በፊት በከተማው ያሉ የተለያዩ መስሪያ ቤቶች እንደየስራ ጸባያቸው ለከተማው አስተዳደር የተለያዩ ቢሮዎችና ማዘጋጃ ቤቱ ተጠሪ ሆነው ነው የቆዩት። ይህ የተለያዩ ዘርፎችን በስራ ክፍፍል ለመምራትና ለተጠያቂነት ምቹነትን ይፈጥል ተብሎ የተደረገ የቆየ አሰራር ነው ።

ምክትል ከንቲባ ታከለ ወደ ሀላፊነት ከመጡ በሁዋላ በተለይም በቅርቡ ለተለያዩ ቢሮዎችና ለመዘጋጃ ቤቱ ተጠሪ የነበሩ ተቋማትን በቀጥታ ተጠሪነታቸው ለራሳቸው ማለትም ለከንቲባው ጽህፈት ቤት በማድረግ እየጠቀለሏቸው መሆኑን ከመስተዳድሩ የተለያዩ ሀለፊዎች ስምተናል።

ምክትል ከንቲባ ታከለ ዑማ ከተማይቱን የመምራት ሀላፊነቱን በበላይነት የሚቆጣጠሩ አፈፃፀሙን የሚከታተሉ ይሁኑ እንጂ ቁልፍ የከተማው ጉዳዮች የሚወሰኑት በከተማው ምክር ቤት ውሳኔ እንዲሁም የካቢኔ አመራሮች ማለትም በዘርፍ በተደራጁ ተቋማት ነው።

የዋዜማ ራድዮ ምንጮች በአስረጂነት ካቀረቧቸውና በምክትል ከንቲባው ከተጠቀለሉ ቢሮዎች መካከል የአዲስ አበባ ከተማ ኢንቨስትመንት ኤጀንሲ ተጠሪነቱ ለከተማ አስተዳደሩ ንግድና ኢንዱስትሪ ቢሮ ነበር።

ሆኖም በምክትል ከንቲባ ታከለ ፍላጎት የኤጀንሲው ተጠሪነትን ለራሳቸው ጽህፈት ቤት አድርገውታል። ቀድሞ የኢንቨስትመንት ኤጀንሲው ተጠሪነቱ ለንግድና ኢንዱስትሪ ቢሮ ሲሆን እንደ ንግድና ኢንቨስትመንት ላሉ ስራዎች ፍቃድ ከመስጠትና ሌሎች አገልግሎቶች አንጻር የተቋማቱ ስራ ተመጋጋቢ በመሆኑ ተናበው ለመስራት እንዲረዳቸው ታስቦ የተደራጀ ነው።

በሌላ በኩል ለከተማ አስተዳደሩ ትራንስፖርት ቢሮ ተጠሪ የነበረውን የአዲስ አበባ ከተማ መንገዶች ባለስልጣንንም ታከለ ኡማ ተጠሪነቱን ለራሳቸው አድርገውታል። ሁለቱ ተቋማት ልክ በፌዴራል ደረጃ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን ለትራንስፖርት ሚኒስቴር ተጠሪ እንደሆነው አይነት ነው። ምክትል ከንቲባው እየወሰዷቸው ያሉት እርምጃው ዘርፋቸው በሚቀራረቡ ተቋማት መካከል ያለ የእርስ በርስ ተጠያቂነትን የሚያጠፋና የካቢኔ አባል የሆኑ የቢሮ ሀላፊዎችን አስፈላጊነትንም ጥያቄ ውስጥ የጨመረ ሆኗል።

በመዘጋጃ ቤት ስር የነበረውን የአዲስ አበባ ውሀና ፍሳሽ ባለስልጣንንም ወደ ከንቲባ ጽህፈት ቤት ተጠሪነቱ ዞሯል። የባለስልጣኑ አንድ ከፍተኛ የስራ ሀላፊ ለዋዜማ ራዲዮ እንዳሉትም ውሀና ፍሳሽን የተመለከቱ ስራዎች በፍጥነት በመዘጋጃ ቤቱ የማለቅ እድል የነበራቸው ሲሆን አሁን ግን ያለው ከፍተኛ የውሃ ችግር ሳያንስ ጉዳዮች በሙሉ ወደ ምክትል ከንቲባው እየተመሩ ከፍተኛ መጓተቶች እያጋጠሙ ነው ብለዋል። ከተማው ሌሎች በመዘጋጃ ቤት ስር የነበሩ ወሳኝ ኩነት ፣ ውበትና ጽዳት የመሳሰሉትም ወደ ከንቲባ ጽህፈት ቤት ተዘዋውረዋል። በመሬት አስተዳደር ስር የነበረው ግንባታ ፍቃድና ቅንጅት የመሳሰሉ ተቋማትም ተጠሪነታቸው ተቀይሯል።

ምክትል ከንቲባው በከተማይቱ ተቀባይነትና ይሁንታ ለማግኘት ባላቸው ጉጉት የተሻለና ፈጣን ውጤት ለማምጣት ያደረጉት እንደሆነ ግምታቸውን የሚናገሩ የአስተዳደሩ ሰራተኞች አሉ። ሌሎች ግን እርምጃው የስልጣን ጠቅላይነትና ፖለቲካዊ ዓላማ ያለው ነው ሲሉ ያስረዳሉ።

ይህ ሁሉ ሲሆን ግን የከተማ አስተዳደሩ ምክር ቤትም ሆነ የካቢኔ አባላት ባላቸው ስልጣንና ሀላፊነት ሁኔታውን ለማስተካከልና ለመጠየቅ ሲጥሩ ብዙም አይታዩም። ምክትል ከንቲባው ያለ ምንም ህግ ተወርዋሪ ፖሊስ ሲያቋቁሙም ሁለቱ አካላት መረጃውም የላቸውም፣ ሰምተውም አልጠየቁም።

ዋዜማ ራዲዮ እንደሰማችው የምክትል ከንቲባውን ድርጊት ተገቢ አይደለም ፣ ከተማ እንዲህ አይመራም ሲል የአለም ባንክ አስጠንቅቋል። ባንኩ በከተማው የመዘጋጃ ቤት ስራ ለመዘጋጃው እንዲሁም የቢሮዎች ስራም ለቢሮዎች መሆን አለበት ያለ ሲሆን የምክትል ከንቲባው ስራ ስትራቴጂያዊ አመራር መስጠት ላይ ማተኮር እንዳለበት ጠቁሟል። የአለም ባንክ ብቻ ሳይሆን የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር በታከለ ኡማ የአደረጃጀት ለውጥ ላይ ያለውን ተቃውሞ መግለጹን ሰምተናል። ሆኖም ይህን ተከትሎም የተደረጉ ማስተካከያዎች የሉም። [ዋዜማ ራዲዮ]

Azeb Asnake former CEO of EEPCO

ዋዜማ ራዲዮ- ከህዳሴ ግድብ ደን ምንጣሮ ጋር በተያያዘ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ሀይል የቀድሞ ዋና ስራ አስፈፃሚ ኢ/ር አዜብ አስናቀ ከባድ የሙስና ወንጀል ክስ ተመሰረተባቸው፡፡

ጠቅላይ አቃቤ ህግ በ50 ተከሳሾች ላይ ስልጣንን ያለአግባብ የመገልገል ከባድ የሙስና ወንጀል ክስ ዛሬ ከሰዓት በኋላ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 3ኛ ወንጀል ችሎት መስርቷል፡፡

ነገር ግን አቃቤ ህግ ክሱን ካቀረበባቸው ተከሳሾች ውስጥ ኢ/ር አዜብን ጨምሮ 43ቱ እስካሁን በቁጥጥር ስር ያልዋሉ ናቸው፡፡

አቃቤ ህግ 1ኛ ተከሳሽ አድርጎ በክሱ ያካተታቸው የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን ምክትል ዋና ዳይሬክተር የነበሩት ኮ/ል ሙሉ ወልደገብርኤል፣ ኮ/ል ያሬድ ሀይሉ እና ኮ/ል ሰሎሞን በርሄ ደግሞ ከዚህ ቀደም ሌላ የሙስና ወንጀል ክስ ተመስርቶባቸው በአዲስ አበባ ማረሚያ ቤት የሚገኙ ናቸው፡፡

ዛሬ በችሎት የቀረቡት 10፣14፣25 እና 42ኛ ተከሳሾች ሲሆኑ ችሎቱ ክሳቸውን በዝርዝር አንብቦላቸዋል፡፡

በ1996ዓም የወጣውን የወንጀል ህግ አንቀፅ 32(1) ሀ ፣ለ 33 እና 407(1) ሀ፣ለ እና (2) ስር የተደነገጉት ህጎች ተጥሰዋል ሲል ስልጣንን ያለአግባብ የመገልገል የሙስና ወንጀል ክስ የመሰረተው አቃቤ ህግ ፡-

የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን የግድቡ ውሀ የሚያርፍበትን 123 189 ሄክታር ስፋት ያለው ደን የመመንጠር እና የማፅዳት ስራ በ5ቢሊዮን158 ሚሊዮን 611ሺህ 519 ብር ለመስራት ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ሀይል ጋር ህዳር 16 ቀን 2007 ዓም ውል ማሰሩ ተገልጽዋል፡፡

በ1ኛ እና 5ኛ ተከሳሾች አማካኝነት የተፈረነው ውሉ ላይም ስራው በሁለት አመት ውስጥ ማለትም ህዳር 16 ቀን 2009 ዓም መጠናቀቅ እንዳለበት ሰፍሯል ይላል፡፡

የውሉን 50 በመቶ ክፍያ ማለትም 2.5 ቢሊዮን ብር በላይ ክፍያ ኮርፖሬሽኑ ከኢትዮጵያ ኤልክትሪክ ሀይል ስለመቀበሉም በክሱ ተጠቅሷል፡፡

ነገር ግን ከአራት አመታት በኋላ ማለትም የፌደራል ዋና ኦዲተር ኦዲት ሪፖርቱን አጠናቆ እስካቀረበበት 2011 ድረስ 31 በመቶ የሚሆነው ስራ ብቻ መሰራቱን አቃቤ ህግ በክሱ ገልፅዋል፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ ኮርፖሬሽኑ ከተቀበለው 50 በመቶ ክፍያ ላይ 23 በመቶ ብቻ የሚሆነው ለሰራተኞች የተከፈለ ሲሆን ቀሪ 1.9 ቢሊዮን ብር ምን ላይ እንደዋለ አይታወቅም ሲል ገልፅዋል

ይህም በኮርፖሬሽኑ ላይ 1ኛ እና 5ኛ ተከሳሾች ያደረሱት ኪሳራ ነው ሲል ገልፅዋል፡፡

ሌሎች ተከሳሾች ደግሞ የደን መመንጠር ስራውን የተረከቡ ድርጅቶች ያልተመነጠረውን የደን ሄክታር እንደተመነጠረ በማስመሰል ከአግባብ በላይ ክፍያ እንዲፈፀም ስለማድረጋቸው የአቃቤ ህግ ክስ ያስረዳል፡፡

በዚህም በብልጫ የተከፈለ ከ30 ሚሊዮን ብር በላይ ያለ እናዳለ አቃቤ ህግ በክሱ ገልፅዋል፡፡

አቃቤ ህግ ኢ/ር አዜብን እና ሌሎች 2 ተከሳሾችን በሚመለከት ባቀረበው 2ኛ ክስ ደግሞ በሁለት አመት ውስጥ እንዲጠናቀቅ ውሉ ቢያዝም የውሉ ጊዜ በተጠናቀቀበት ወቅት 30 በመቶ ብቻ ተሰርቶ እያለ ውሉ ያለ አግባብ እንዲሻሻል ማድረጋቸውን ገልፅዋል፡፡

አክሎም የመጀመርያው ክፍያ ስራው 50 በመቶ ሲጠናቀቅ ከአጠቃላይ ክፍያው 30 በመቶ ይከፈላል የሚለውን ያለአግባብ በማሻሻል ስራው 30 በመቶ ሲጠናቀቅ የ30 በመቶ ክፍያ እንዲከፈል በማለት ማሻሻላቸውን እና ከ1 ቢሊዮን ብር በላይ ክፍያ ያለ አግባብ እንዲከፈል ማድረጋቸውንም ክሱ ያስነብባል፡፡

በተጨማሪም የጨረታ ሰነድ ከሚያዘው ውጭ ምንም አይነት ቅድመ ክፍያ መከፈል እንደሌለበት ቢገለፅም ኢንጅነር አዜብ እና አቶ አብይ ይሁን ከሜቴክ ጋር የስራ ውል ሳይፈፀም በፊት 500 ሚሊዮን ብር ያላአግባብ እንዲከፈል ስለማድረጋቸውን የአቃቤ ህግ ክስ ያስነብባል፡፡

በችሎት የቀረቡት 4 ተከሳሾች ክሱ ከተነበላቸው በኋላ ሁለቱ ጠበቃ የማቆም አቅም የሌላቸው መሆኑን ለችሎቱ በመሀላ በማስረዳት የመንግስት ተከላካይ ጠበቃ እንዲቆምላቸው ተወስኖላቸዋል፡፡

እንዲሁም የዋስትና ጥያቄ ያቀረቡ ቢሆንም አቃቤ ህግ የተከሰሱበት የወንጀል ድርጊት ከ10 አመት በላይ የሚያስቀጣ በመሆኑ የዋስትና መብትን ያስነፍጋል በማለት ጥያቄውን ተቃውሟል፡፡

ችሎቱ በዋስትና ክርክሩ ላይ ትዕዛዝ ለመስጠት እና በማረምያ ቤት ላሉ ተከሳሾች ክሳቸውን ለማንበብ ለእሮብ ቀጠሮ ሰጥቷል፡

ከህዳሴ ግድብ ደን ምንጣሮ ጋር በተያያዘ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ሀይል የቀድሞ ዋና ስራ አስፈፃሚ ኢ/ር አዜብ አስናቀ ከባድ የሙስና ወንጀል ክስ ተመሰረተባቸው፡፡

ጠቅላይ አቃቤ ህግ በ50 ተከሳሾች ላይ ስልጣንን ያለአግባብ የመገልገል ከባድ የሙስና ወንጀል ክስ ዛሬ ከሰዓት በኋላ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 3ኛ ወንጀል ችሎት መስርቷል፡፡

ነገር ግን አቃቤ ህግ ክሱን ካቀረበባቸው ተከሳሾች ውስጥ ኢ/ር አዜብን ጨምሮ 43ቱ እስካሁን በቁጥጥር ስር ያልዋሉ ናቸው፡፡

አቃቤ ህግ 1ኛ ተከሳሽ አድርጎ በክሱ ያካተታቸው የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን ምክትል ዋና ዳይሬክተር የነበሩት ኮ/ል ሙሉ ወልደገብርኤል፣ ኮ/ል ያሬድ ሀይሉ እና ኮ/ል ሰሎሞን በርሄ ደግሞ ከዚህ ቀደም ሌላ የሙስና ወንጀል ክስ ተመስርቶባቸው በአዲስ አበባ ማረሚያ ቤት የሚገኙ ናቸው፡፡

ዛሬ በችሎት የቀረቡት 10፣14፣25 እና 42ኛ ተከሳሾች ሲሆኑ ችሎቱ ክሳቸውን በዝርዝር አንብቦላቸዋል፡፡

በ1996ዓም የወጣውን የወንጀል ህግ አንቀፅ 32(1) ሀ ፣ለ 33 እና 407(1) ሀ፣ለ እና (2) ስር የተደነገጉት ህጎች ተጥሰዋል ሲል ስልጣንን ያለአግባብ የመገልገል የሙስና ወንጀል ክስ የመሰረተው አቃቤ ህግ ፡-

 የብረታ  ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን  የግድቡ ውሀ የሚያርፍበትን 123 189 ሄክታር ስፋት ያለው ደን የመመንጠር እና የማፅዳት ስራ በ5ቢሊዮን158 ሚሊዮን 611ሺህ 519 ብር ለመስራት ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ሀይል ጋር ህዳር 16 ቀን 2007 ዓም ውል ማሰሩ ተገልጽዋል፡፡

በ1ኛ እና 5ኛ ተከሳሾች አማካኝነት የተፈረነው ውሉ ላይም ስራው በሁለት አመት ውስጥ ማለትም ህዳር 16 ቀን 2009 ዓም መጠናቀቅ እንዳለበት ሰፍሯል ይላል፡፡

የውሉን 50 በመቶ ክፍያ ማለትም 2.5 ቢሊዮን ብር በላይ ክፍያ  ኮርፖሬሽኑ ከኢትዮጵያ ኤልክትሪክ ሀይል ስለመቀበሉም በክሱ ተጠቅሷል፡፡

ነገር ግን ከአራት አመታት በኋላ ማለትም የፌደራል ዋና ኦዲተር ኦዲት  ሪፖርቱን አጠናቆ እስካቀረበበት 2011 ድረስ 31 በመቶ የሚሆነው ስራ ብቻ መሰራቱን አቃቤ ህግ በክሱ ገልፅዋል፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ ኮርፖሬሽኑ ከተቀበለው 50 በመቶ ክፍያ ላይ 23 በመቶ ብቻ የሚሆነው ለሰራተኞች የተከፈለ ሲሆን ቀሪ 1.9 ቢሊዮን ብር  ምን ላይ እንደዋለ አይታወቅም ሲል ገልፅዋል

ይህም በኮርፖሬሽኑ ላይ 1ኛ እና 5ኛ ተከሳሾች ያደረሱት ኪሳራ ነው ሲል ገልፅዋል፡፡

ሌሎች ተከሳሾች ደግሞ የደን መመንጠር ስራውን የተረከቡ ድርጅቶች ያልተመነጠረውን የደን ሄክታር እንደተመነጠረ በማስመሰል ከአግባብ በላይ ክፍያ እንዲፈፀም ስለማድረጋቸው የአቃቤ ህግ ክስ ያስረዳል፡፡

በዚህም በብልጫ የተከፈለ ከ30 ሚሊዮን ብር በላይ ያለ እናዳለ አቃቤ ህግ  በክሱ ገልፅዋል፡፡

አቃቤ ህግ ኢ/ር አዜብን እና ሌሎች 2 ተከሳሾችን በሚመለከት ባቀረበው 2ኛ ክስ ደግሞ በሁለት አመት ውስጥ እንዲጠናቀቅ ውሉ ቢያዝም የውሉ ጊዜ በተጠናቀቀበት ወቅት 30 በመቶ ብቻ ተሰርቶ እያለ ውሉ ያለ አግባብ እንዲሻሻል ማድረጋቸውን ገልፅዋል፡፡

አክሎም የመጀመርያው ክፍያ ስራው 50 በመቶ ሲጠናቀቅ ከአጠቃላይ ክፍያው 30 በመቶ ይከፈላል የሚለውን ያለአግባብ በማሻሻል ስራው 30 በመቶ ሲጠናቀቅ የ30 በመቶ ክፍያ እንዲከፈል በማለት ማሻሻላቸውን እና ከ1 ቢሊዮን ብር በላይ ክፍያ ያለ አግባብ እንዲከፈል ማድረጋቸውንም ክሱ ያስነብባል፡፡

በተጨማሪም የጨረታ ሰነድ ከሚያዘው ውጭ ምንም አይነት ቅድመ ክፍያ መከፈል እንደሌለበት ቢገለፅም ኢንጅነር አዜብ እና አቶ አብይ ይሁን ከሜቴክ ጋር የስራ ውል ሳይፈፀም በፊት 500 ሚሊዮን ብር ያላአግባብ እንዲከፈል ስለማድረጋቸውን የአቃቤ ህግ ክስ ያስነብባል፡፡

በችሎት የቀረቡት 4 ተከሳሾች ክሱ ከተነበላቸው በኋላ ሁለቱ ጠበቃ የማቆም አቅም የሌላቸው መሆኑን ለችሎቱ በመሀላ በማስረዳት የመንግስት ተከላካይ ጠበቃ እንዲቆምላቸው ተወስኖላቸዋል፡፡

እንዲሁም የዋስትና ጥያቄ ያቀረቡ ቢሆንም አቃቤ ህግ የተከሰሱበት የወንጀል ድርጊት ከ10 አመት በላይ የሚያስቀጣ በመሆኑ የዋስትና መብትን ያስነፍጋል በማለት ጥያቄውን ተቃውሟል፡፡

ችሎቱ በዋስትና ክርክሩ ላይ ትዕዛዝ ለመስጠት እና በማረምያ ቤት ላሉ ተከሳሾች ክሳቸውን ለማንበብ ለእሮብ ቀጠሮ ሰጥቷል፡

የተከሳሾቹ ዝርዝር የሚከተለው ነው

1. ኮ/ል ሙሉ ገብርኤል ገ/እግዚአብሄር.

-ስራ፡- የበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ም/ዋና ዳይሬክተር እና የኮርፖሬት ኒው ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት ኃላፊ የነበሩ

2. ኢ/ር አዜብ አስናቀ 

-ስራ፡- የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ዋና ስራ አስፈፃሚ የነበሩ

3. አቶ ብረዳ ማሩ

-ስራ ፡- የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የፖርት ፎሊዮ ማናጅመንት ስራ አስፈፃሚ የነበሩ

4. አቶ አብይ ይሁን

-ስራ ፡- የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የስራ ኃላፊ የነበሩ

5. ኮ/ሌ ያሬድ ኃይሉ ገብረዮሃንስ

-ስራ ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን የኮርፖሬት ኒው ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት  ፕሮጀክት ማኔጅመንት ኃላፊ የነበሩ

6.ሌ/ኮሎኔል በርሄ አበበ 

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን የኮርፖሬት ኒው ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት የፋይናንስ አስተዳደር ኃላፊ የነበሩ

7.ሎ/ኮሎኔል ለተብርሃን ደሞዝ ተ/ሚካኤል

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን የኮርፖሬት ኒው ቢዝነስ ዲቨሎፕመንት የፋይናንስ አስተዳደር ኃላፊ የነበሩ

8. ሻ/ል አሊ አደም መሃመድ

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን  የህዳሴ ግድብ የደን ምንጣሮ ፕሮጀክት  ኃላፊ የነበረ(ልኬት አፀዳቂ)

9. ሻ/ል ጌታቸው ገ.ስላሴ ተፈራ

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን  የህዳሴ ግድብ የደን ምንጣሮ የሳይት ኃላፊ የነበረ(ልኬት አረጋጋጭ)

10. ሻ/ቃ ፍቃዱ ጋሻው ጌቱ

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን  የሰው ኃይል ልማት  ኃላፊ የነበሩ

11. ም/መ/አ/ ሀብታሙ ድፍሩ

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን  የህዳሴ ግድብ የደን ምንጣሮ ፕሮጀክት (ልኬት ተረካቢ የነበረ)

12. ባይሳ ሂርጳ

-ስራ፡- በበረታ ብረትና  ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን  የህዳሴ ግድብ የደን ምንጣሮ ፕሮጀክት (ልኬት ተረካቢ የነበረ)

13. ተወልደ ካሳሁን

-ስራ ፡- ፍቼ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህነር ስራ አስኪያጅ

14. ጉዑሽ ካሳ ደሞዝ

-ስራ ፡- ጂዲጂ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

15. ዳንኤል ፀጋዬ ገ/እየሱስ

-ስራ ፡- ጂዲጂ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር አስረካቢ የነበረ

16. ልዑል ሀብቱ

ስራ፡- የውህደት ጠቅላላ ንግድ ስራ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

17 . የይብራህ ገብረ ገብረዋህድ 

-ስራ ፡- የይብራህ ገብረ ህንጸ ኮንስትራክሽን ተቋራጭ ስራ አስኪያጅ

18. ሀፍቶም ገ/እግዚአብሄር

-ስራ ፡- የቤተሳሌም ኢንጅነሪንግ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

19. ኮ/ሌ መንግስቱ ከበደ

-ስራ፡- ምዕባለ ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

20. ሻሹ ዳኘው ገ/ስላሴ

-ስራ ፡- ቀዳዊት ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

21. ባይሳሳው ደስታ

-ስራ፡ ቀብሪደሃር ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

22. እሱ ባለው ተገኘ

-ስራ ፡- እሱባለው ተካልኝ ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

23. ሃ/አለቃ አበራ ሰቦቃ

-ስራ ፡- እኛን ነው ማየት ኮንስትራክሽን ተቋራጭ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

24 . ሻለቃ ተስፋዬ ታንቱ 

-ስራ፡- ጁፒተር ሁለገብ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

25. ግርማ ቤክሲሳ

-ስራ ፡- የግርማ ቤክሲሳ ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

26. አባይ ታርቆ

-ስራ፡- የዘላቂ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

27. ፍፁም በየነ

-ስራ፡- የፍሬህይወት በየነ ጠቅላላ ስራ ተቋራጭ ስራ አስኪያጅ

28. ኑር ሁሴን መ/ሳለህ 

-ስራ ፡- ሬድኮን ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

29. ዳዊት ሰለሞን

-ስራ፡- ቀብሪድሃር ጠቅላላ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

30. ገ/መድህን ሀይለ

-ስራ፡- ገ/መድህን አረጋዊ ብርሃኔ ኮንስትራክሽን ህ/ሸ/ማ ስራ አስኪየጅ

31. ጎይቶም መኮንን

-ስራ፡- ጎይቶም መኮንን ህንጻ ስራ ተቋራጭ ስራ አስኪያጅ

32.መ/አለቃ አለሙ ረዲ

-ስራ፡- ዋንዛ ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር ስራ አስኪያጅ

33.ሌ/ኮ/ል ፋሲል አፅፈ ጊዮርጊስ – ሰንጉያ ብረታ ብረት እና ኮንስታራክሽን 

34. መሀሪ ገ/እግዚአብሄር -መሀሪ ገ/እግዚአብሄር  ጠቅላላ ንግድ ስራ ተቋራጭ 

35. አማን ኢብራሂም- ገረብ ኮንስትራክሽን

36. ብርሀነ ገ/ስላሴ – እንከባበር ኮንስትራክሽን

37. ሌ/ኮ/ል ሸጋው ተ/ማርያም መፈጋገፍ ኮንስትራክሽን

38. ፍፁም ተሸመ – ፍፁም ተሸመ ህንፃ ስራ ተቋጭ 

39. ሹመዲን ገ/ጊዮርጊስ – ሻንሌ ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

40. ስዬ ሀይሉ – ሌክሰስስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

41. ኮ/ል ተጫነ አባይ ዩኑ አድ ጠቅላላ ስራ ተቋጭ ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

42. ጋሻውጠና አሰፋ – ማርች ጠቅላላ ስራ ተቋጭ 

43. ዘርዓይ ገብሩ- ቲ.ጂዜድ ኮንስትራክሽን 

44. ገብረገርግስ ተስፋዬ – አቅመራ ኮንስትራክሽ

45- ወልደሩፋኤል ሀይለ- ሙጉላት ጠቅላላ ንግድ

46. ዘርዓይ ወልደማርያም- ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

47.ሌ/ኮ/ል መሀመድ ሺሞን -ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

48. ሙሉ ኃ/ሚካኤል – እኛው ለእኛው ኢንተርፕራይዝ

49. ዳንኤል ደረጄ- ዩክሪፕቶናይት ኮንስትራክሽን ስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

50. ፊደል አለምሰገድ- ኤፍ.ኤም.ኤትሬዲንግስራ ተቋራጭ  ኃ/የተ/የግ/ማህበር

[ዋዜማ ራዲዮ]

FILE

ዋዜማ ራዲዮ- የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና የኦሮምያ ክልልን የአስተዳደር ወሰን ውዝግብን በመፍታት እጣ ወጥቶባቸው እንዳይተላለፉ የተደረጉ የጋራ መኖርያ ቤቶችን ጉዳይ እንዲፈታ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የተቋቋመው ኮሚቴ ሀላፊነቱን መወጣት ተስኖት በቂ ስብሰባ እንኳ ማድረግ አለመቻሉን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች።

ባለፈው አመት የካቲት 27 ቀን 2011 አ.ም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የ51 ሺህ 229 የጋራ መኖርያ ቤቶችን እጣ ማውጣቱ ይታወሳል። ከዚህ ውስጥ 18 ሺህ 576ቱ የ40/60 የጋራ መኖርያ ቤቶች ሲሆኑ : ቀሪዎቹ 32 ሺህ 653ቱ ደግሞ የ20/80 የጋራ መኖርያ ቤቶች ናቸው። የ40/60 የጋራ መኖርያ ቤቶቹ ከፍተኛ የማጠናቀቅ ችግር ቢኖርባቸውም የቤቶቹ እድለኞች የስልሳ በመቶውን ብድር ውል ፈርመው ወደ ክፍያ ገብተዋል ; ምንም እንኳ ቤቶቹን ለመረከብ ቢያንስ አንድ አመት ይወስዳል ቢባልም።

ለባለ እድለኞች እጣ ወጥተው የነበሩት 32 ሺህ 653 የጋራ መኖርያ ቤቶች ጉዳይ ግን : ከቤቶቹ ውስጥ የአዲስ አበባን ወሰን በማለፍ ኦሮምያ ውስጥ የገቡ አሉ እንዲሁም ቤቶቹ ሲሰሩ ለተነሱ አርሶ አደሮች በቂ ካሳ አልተከፈለም በሚል በተነሳ አመጽ : የጋራ መኖርያ ቤቶቹ እጣ ቢወጣባቸውም ለእድለኞች አልተላለፉም ። የኦሮምያ ክልል መንግስትም በወቅቱ በክልሉና በአዲስ አበባ መካከል ያለው የወሰን ይገባኛል ችግር ካልተፈታ የጋራ መኖርያ ቤቶቹ እንዳይተላለፉ የሚጠይቅ መግለጫ ማውጣቱ ይታወሳል።

በከተማ አስተዳደሩና በኦሮምያ ክልል መካከል የአስተዳደር ውዝግብን ያስነሳው የኮዬ ፈጬ ኮንደሚኒየም ፕሮጀክት ነው። በወቅቱ በርካታ የ20/80 የጋራ መኖርያ ቤቶች እጣ የወጣውም ከዚሁ ሳይት ነው።

የእጣ ማውጣቱን ስነ ስርአት ተከትሎ በብዙ የኦሮምያ ክልል ከተሞች የተነሳው ተቃውሞ ተከትሎ ቤቶቹን የማስተላለፉ ሂደት በመቆሙ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደና የኦሮምያ ብሄራዊ ክልላዊ አስተዳደርን የአስተዳደር ወሰን ውዝግብን በዘላቂነት የሚፈታ ከሁለቱም አስስተዳደር ካቢኔ የተውጣጣ ስምንት አባላት ያሉት ኮሚቴ ማቋቋማቸውን የሚያትት መግለጫ ከጽህፈት ቤታቸው ወጣ።

የኮሚቴው ስራም በጥቅሉ ለበርካታ ጊዜያት መግባባት ሊፈጠርበት ያልቻለው የሁለቱን አስተዳደሮች የወሰን ውዝግብ በመፍታት የሁለቱ አስተዳደሮች ግንኙነት የልማት እንዲሆን የውሳኔ ምክረ ሀሳብ ማቅረብ መሆኑን ይገልጻል። መግለጫው የአስተዳደር ውዝግቡ የጋራ መኖርያ ቤቶቹ ለባለ እጣዎቹ እንዳይተላለፉ እክል መሆኑንም ያነሳል።

ውዝግቡን እንዲፈታ የተቋቋመው ስምንት አባላት ያሉት ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና ኦሮምያ ክልል የተውጣጡት የኮሚቴ አባላት ፣ሙፈርያት ካሚል በሰብሳቢነት ፣ ታከለ ኡማ ፣ ጠይባ ሀሰን ፣ ሰለሞን ኪዳኔ ፣ እንዳወቅ አብጤ ፣ አህመድ ቱሳ ፣ ግርማ አመንቴ እና ተስፋዬ በልጅጌን በአባልነት አካቷል።

ለኮሚቴው አባልነት በኦሮምያ ክልል ካቢኔ አባልነታቸው የተመረጡት ጠይባ ሀሰን ከክልሉ ሀላፊነታቸው ሲነሱ እንኳ ማን እንደተካቸው አልተገለጸም።

ይህም ሆኖ ከተቋቋመ ከዘጠኝ ወር በላይ የሆነው ኮሚቴ : ባለእድለኞች የወጣላቸውን የጋራ መኖርያ ቤት እንዲረከቡ የሚያደርግ እና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርንና የኦሮምያ ክልልን የአስተዳደር ውዝግብን የሚፈታ ምክረ ሀሳብ ሊያቀርብ ይቅርና በቅጡም ተሰብስቦ እንደማያውቅ ነው ዋዜማ ራዲዮ የኮሚቴው አባል ከሆኑ ታማኝ ምንጮቿ መረዳት የቻለችው። የኮሚቴው አባላት ስራቸው በምን ደረጃ ላይ እንዳለ እንኳ ሪፖርት አላቀረቡም : ተጠይቀውም አያውቁም።

የቤቱ እድለኛ ለመሆን የሚያበቃቸውን የሀያ በመቶ መዋጮ ቆጥበው እድለኛ የሆኑ ግለሰቦች ዛሬ ላይ ዘጠኝ ወር አልፎ እንኳ እድለኛ የሆኑበትን ቤት አለመረከባቸው ከፍተኛ ቅሬታ እንደፈጠረባቸውም ለዋዜማ ራዲዮ አስተያየታቸውን የሰጡ የቤቶቹ እድለኞችም ገልጸዋል። ይህም ብቻ ሳይሆን መንግስት ቤቶቹን ለማስረከብ ምንም አይነት ምልክት አለማሳየቱ በቀጣይ የቤት እድለኛ ለመሆን ሲቆጥቡ የነበሩ ተመዝጋቢዎችን ከፍተኛ ተስፋ መቁረጥ ውስጥ በመጨመር ሲያደርጉ ከነበረው ቁጠባ እንዲታቀቡ አድርጓቸዋል።

ከ32 ሺህ በላይ የ20/80 ቆጣቢዎች ቤታቸንን ከአሁን አሁን እንረከባለን ብለው በሚጠባበቁበት በዚህ ጊዜ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳርደር የልማት ተነሽ ላላቸው 23 ሺህ አርሶ አደሮች ፣ ልጆቻቸውና የልጅ ልጆቻቸው የጋራ መኖርያ ቤቶችን በፍጥነት አከፋፍሏል። የልማት ተነሽ ለተባሉት ግለሰቦች የጋራ መኖርያ ቤቶችን ብቻ ሳይሆን የንግድ ቤቶችን የማስተላለፍ ሰፊ ስራም ተሰርቷል።

የልማት ተነሺ ተብለው አሁንም የድርብርብ ካሳ ተጠቃሚ ከሆኑት ውስጥ የማይገባቸው ሰዎች እንዳሉ ዋዜማ ተጨማሪ መረጃዎች አሁንም ደርሰዋታል። የልማት ተነሽ ለተባሉት አርሶ አደሮች ቀድሞ ሲሰጥ ከነበረው የተሻለ ካሳ ከተሰጠ : ለበርካታ አመታት ገንዘባቸውን ቆጥበው የቤት እድለኛ ለሆኑት ዜጎች በእጣ የደረሳቸውን ቤት የማስረከቡ ስራ በከፍተኛ ደረጃ መዘግየቱ ከፍ ያለ ቅሬታን አስከትሏል።

የነበሩ ውዝግቦችን እንዲፈታ ከተቋቋመው ኮሚቴ እጅግ አዝጋሚ የስራ አፈጻጸም ባሻገር መንግስት አንድም ቀን እጣ ወጥቶላቸው ቤታቸውን ስላልተረከቡ እድለኞች እጣ ፈንታ መረጃ ሰጥቶም አያውቅም። [ዋዜማ ራዲዮ]

You can reach Wazema Radio Editors — wazemaradio@gmail.com

በአዲስ አበባ የመሬት የሊዝ ጨረታ በይፋ ከተቋረጠ በርካታ ወራት ቢቆጠሩም አሁንም ህግን ባልተከተለ መንገድ መሬት እየተከፋፈለ ነው።

Takele Uma- Deputy Mayor of Addis Ababa

ዋዜማ ራዲዮ- ያለፉት ጥቂት ሳምንታት በአዲስ አበባ የመሬት ቅርምቱ እጅጉን ተጧጡፎ የቀጠለበት ሆኗል። አንዳንዶቹ የመሬት ቅርምቶች የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ካቢኒ የወሰነውን ውሳኔ አስታከው የተሰሩ መሆናቸውንም አስተውለናል።

ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ ያገኘችው መረጃ እንደሚያመለክተው ፥ የከተማ አስተዳደሩ በ2003 አ.ም ማለትም ኩማ ደመቅሳ የከተማ አስተዳደሩ ከንቲባ በነበሩበት ጊዜ የተሰጣቸውን መሬት አላለሙም በሚል በርካታ ባለሀብቶች የተቀሙት መሬት እንዲመለስላቸው ተወስኖ ነበር። ሆኖም ይህ ውሳኔ ከጅምሩም በችግር የተሞላ ነው። ምክንያቱም ባለሀብቶቹ መሬቱን ለምን ተቀሙ ? በምን መልኩስ ይመለስላቸው? የሚለው ሊጣራ ይገባ ነበር። ሆኖም ካቢኔው በዚህ ላይ በቂ ምክክር ያደረገ አይመስልም። ይህ በእንዲህ እንዳለ ታድያ መሬቱን የመመለሱ ሂደት ከፍተኛ ችግር የተስተዋለበትና ለአድልዎና ሙስና የተጋለጠ ሆኗል።

መሬቱ ሲከፋፈል ቀድሞም ቢሆን ያልተነጠቁና ውሳኔው የማይመለከታቸው ሰዎች ተካተውበታል። ይህም ብቻ ሳይሆን ውሳኔው የሚመለከታቸው ቢሆኑ ቀድሞ የተነጠቁት መሬት ሊመለስላቸው ሲገባ ፣ ያም ካልሆነ አማራጮችን ማየት እየተቻላ የአዲስ አበባ ከተማ ዋና ዋና ቦታዎችን ወደ ማከፋፈል ተገብቷል

ከሰሞኑ ካዛንቺስና ቦሌ አካባቢዎች በሰፊው እየተሰጠ ያለው መሬት የዚሁ ቅርምት አካል እንደሆነም ምንጮቻችን ያብራራሉ። ለአረንጓዴ ቦታነት ተከልለዋል የተባሉ ቦታዎች ሳይቀሩ ግልጽነት በጎደለው መልኩ እየተሰጡ ነው።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በ2009 አ.ም ለኳታር ባለሀብቶች ሰጥቶት ያልለማውንም መሬት ለሀገር ውስጥ ባለሀብቶች መስጠቱን ዋዜማ ራድዮ ሰምታለች። ኢዝዳን ሆልዲንግ ግሩፕ የተሰኘው የኳታር ባለሀብቶች ስብስብ አፍሪካ ህብረት አቅራቢያ ነበር 60 ሺህ ካሬ ስፋት ያለውን መሬት የወሰደው። በስፍራውም ባለአምስት ኮከብ ሆቴል ፣ የመኖርያ ቤቶችና የገበያ ማእከል ሊገነባ ነበር መሬቱን የተረከበው። ሆኖም በ350 ሚሊየን የአሜሪካን ዶላር ይከናወናል የተባለው ፕሮጀክት የውሀ ሽታ ሆኖ ቆይቷል።

ለዚህ የኳታር ባለሀብቶች ቡድን በልዩ ሁኔታ መሬት ሲቀርብለት በስፍራው የነበሩ ነዋሪዎች ያለ ምንም በቂ ዝግጅት በጥድፊያ ነበር እንዲነሱ የተደረጉት። ይህ ሁሉ ሆኖም ፕሮጀክቱ አልተሰራም ፣ መሬቱም ነዋሪዎች በፍጥነት እንደመፈናቀላቸው ሳይሆን ታጥሮ ነበር ለአመታት የተቀመጠው።

ለኳታሮቹ ባለሀብቶች ሽሽት ከተጣላቻቸው እነ ሳውዲአረብያ ጋር የጠበቀ ግንኙነት ያላቸው ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን መምጣታቸውን በምክንያትነት የሚያስቀምጡ አሉ።

አሁን ይህ መሬት ለበርካታ የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች መሰጠቱን ሰምተናል። በምን መልኩ እንደተሰጠ ግን ግልጽ የሆነ ነገር የለም። በጨረታ ግን አለመሆኑን ተገንዝበናል። ምክንያቱም የከተማ አስተዳደሩ ያቋረጠውን የሊዝ መሬት ሽያጭ እስካሁን አልተጀመረም። በአዲስ አበባ ያለው የመሬት ማስተላለፍ ስራ ከበፊቱ ባልተሻለ ሁኔታ ለሙስና የተጋለጠና የተበላሸ ሆኗል ይላሉ ከስራው ጋር ቅርበት ያላቸው የዋዜማ ምንጮች። [ዋዜማ ራዲዮ]

If you wish to contact Wazema Editors write to wazemaradio@gmail.com

በአዲስ አበባ ከተማ ያሉ የሕወሐት አባላት ብልፅግና ፓርቲን እንዲቀላቀሉ ጥሪ ቀርቦላቸው በጎ ምላሽ የሰጡ በርካቶች ናቸው። ብልፅግና ፓርቲን በመቀላቀል ከህወሐት የሚደርስባቸውን ጫና ግን ከወዲሁ ፈርተውታል። ዝርዝሩን ያንብቡት

ዋዜማ ራዲዮ – የኢትዮጵያ ገዥ ግንባር ሆኖ የቆየው የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) እህት ድርጅቶቹን አክስሞ እና አምስት አጋር ድርጅቶችን ቀላቅሎ ብልጽግና ፓርቲን የመመስረቱ ሂደት ቀና መንገድ ላይ እንደሆነለት እየገለፀ ነው።

ከአራቱ የኢህአዴግ እህት ድርጅቶች ሶስቱ ውስጥ ለውስጥ የሚነሱ ቅራኔዎቻቸው እንዳሉ ሆነው ከሞላ ጎደል በሚመሰረተው የብልጽግና ፓርቲ ውስጥ ከስመው ለመዋሀድ ተስማምተዋል። አምስቱ አጋር ድርጅቶችም እንዲሁ የብልጽግና ፓርቲ አካል ለመሆን ስምምነታቸውን ገልጸዋል።

የውህድ ፓርቲው አባል ለመሆን ፍላጎት አለማሳየት ብቻም ሳይሆን ግልጽ ተቃውሞውን በብልጽግና ፓርቲ ላይ እያንጸባረቀ ያለው ትግራይ ክልልን የሚያስተዳድረው ህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ (ህወሀት) ነው። ሌሎች ጉዳዮች እንዳሉም ሆነው ውህድ ፓርቲው ህወሀትን እና የፌዴራል መንግስትን ይበልጥ አቃቅሯቸዋል።

ሆኖም በአዲስ አበባ የኢህአዴግ አደረጃጀት ውስጥ ሆነው ውክልናቸው ወይንም እናት ድርጅታቸው ህወሃት የሆኑ አባላት ከእናት ድርጅታቸው ወጥተው የብልጽግና ፓርቲ አባል ለመሆን የሚፈልጉ ግለሰቦች ካሉ አዲሱ ውህድ ፓርቲ በአባልነት ሊቀበላቸው ዝግጁ መሆኑ እንደተገለጸላቸው ዋዜማ ራዲዮ ከታማኝ ምንጮቿ መረዳት ችላለች። እናት ድርጅታቸው ህወሀት ለሆኑና በአዲስ አበባ ከተማ የኢህአዴግ አደረጃጀት ውስጥ ለቆዩ አባትም ይህ አማራጭ በተደጋጋሚ ቀርቦላቸዋል።

ዋዜማ ራዲዮ መረዳት እንደቻለችው በአዲስ አበባ ያሉ ቁጥራቸው ቀላል የማይባሉ የህወሀት አባላት በግለሰብ ደረጃ የብልጽግና አባል የመሆን ፍላጎት ያላቸው መሆኑን ገልጸዋል። ነገር ግን የፓርቲው አባል መሆናቸውን ተከትሎ ሊከሰትባቸው የሚችለውን ጫና በመፍራት ፈጣን ውሳኔን ለማስተላፍ እንደተቸገሩም ነው የሰማነው።

በርካቶቹ የሕወሐት አባላት በአዲስ አበባ በከተማና በፌደራል መንግስት መዋቅር ውስጥ በተለያየ የሀላፊነት ደረጃ እየሰሩ ያሉ ናቸው። [ዋዜማ ራዲዮ]

  • የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ በጉዳዩ ላይ  ከብሄራዊ የቴክኒክ ኮሚቴ አባላት ጋር መግባባት አቅቷቸው የቴክኒክ ቡድኑ አባላት ላይ ዘለፋ በመሰንዘራቸው ስብሰባው ረግጠው የወጡ ሙያተኞች መኖራቸው ተሰምቷል።
  •      ዛሬም በሱዳን ካርቱም የሶስትዮሹ ስብሰባ ይቀጥላል ። ዝርዝሩን ያንብቡት
Water Irrigation and Energy minister Sileshi Bekele- FILE

ዋዜማ ራዲዮ- በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ አሞላልና አስተዳደር ላይ የኢትዮጵያ : ግብጽና ሱዳን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች ; ከኢትዮጵያ ደግሞ የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ተጨምረው በኢትዮጵያ አቆጣጠር በጥቅምት ወር መጨረሻ በዋሽንግተን ዲሲ ከአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከዚያም ከአሜሪካው የግምጃ ቤት ሀላፊ ስቴፈን ሙኒሽን እና ከአለም ባንክ ጋር መወያየታቸው ይታወሳል። ይህም ችግር ገጥሞት የነበረውን የህዳሴውን ግድብ ውሀ አሞላልና አስተዳደር ውይይት ለማስቀጠል እንደረዳ ተነግሯል።

ከዋሽንግተኑ የመጀመርያ ስብሰባ በሁዋላም የሶስቱ ሀገራት የውሀ ሚኒስተሮችና የቴክኒክ ሙያተኞች አንዴ በአዲስ አበባ ሌላ ጊዜ ደግሞ በግብጽ ካይሮ በዚሁ የግድቡ ውሀ አሞላልና አስተዳደር ላይ ተወያይተዋል።በሁለቱም ስብሰባዎች ላይ አሜሪካና አለም ባንክ ተገኝተዋል። አዲስ አበባ ላይ በተደረገው ስብሰባ ላይ ግብጾች ከዚህ ቀደም ያሳዩት የነበረውን ግትርነት ቀንሰው የታዩ ሲሆን ቀጥሎ በካይሮ በተደረገው ስብሰባ ግን የቀድሞ አቋማቸውን በመድገም የኢትዮጵያ ተወካዮችን የቅኝ ግዛት ስምምነትን እንዲቀበሉ ጭምር ለማግባባት ሲቃጣቸው ታይቷል።

ከካይሮው ስብሰባ በሁዋላ የሶስቱ ሀገራት የውጭ ጉዳይ ሚኒስተሮችና ሙያተኞች እንደገና በአሜሪካ ዋሽንግተን ዲሲ የዛሬ አስራ አምስት ቀን አካባቢ ለድጋሜ ውይይት በሄዱበት ወቅት የግድቡን ውሃ አሞላልና አስተዳደር የሚያካሄድበትን ህግ ስለማውጣት ተስማምተዋል።

ሀገራቱ በስብሰባቸው ማጠናቀቂያ ላይ ባወጡት መግለጫ ጭምር የዓባይ ውሀ ተፈጥሯዊ ፍሰቱ በድርቅ ወይም በሌላ ምክን ያት ቢዛባ ግብፅ ማግኘት ይገባኛል የምትለውን የውሀ መጠን እንዳይነካ ሽፋን የሚሰጥ መመሪያ ይዘጋጃል የሚል ያስገቡት ነጥብ አሁን የኢትዮጵያን ተደራዳሪዎችና ባለሙያዎች እያወዛገበ ነው።

የኢትዮጵያ ወኪሎች በዚህ ላይ ተስማምተው መምጣታቸው እጅግ ስህተት መሆኑን ባለሙያዎች ለዋዜማ አስረድተዋል። ኢትዮጵያ በአባይ ውሀ ላይ ከታችኛው የተፋሰስ ሀገራት ጋር ስትወያይ ተፈጥሯዊ ፍሰት የሚባል ነገር ለውይይት እንኳ መቀበል እንደሌለባት ነው አቋም ተይዞ የነበረው። ምክንያቱም ተፈጥሯዊ ፍሰት ሲባል አንድ ወንዝ ላይ ምንም አይነት ሌላ መሰረተ ልማት የለም ማለት ሲሆን ፣ ኢትዮጵያ ደግሞ በአባይ ተፋሰስ ላይ ከህዳሴ ግድብ በፊት ጣና በለስ ፣ ፍንጭ ፣ ጨርጨርና ቆጋ አይነት ግድቦችን ስለሰራች በተፋሰሱ ላይ ለሚደረጉ ስምምነቶች ተፈጥሯዊ ፍሰት የሚባል ነገር ሊመጣ አይችልም።

ተፈጥሯዊ ፍሰትን ወደፊት ለሚመጣ ድርቅ ማካካሻ መመሪያ ለማውጣት ይረዳል ማለት እስካሁን በተፋሰሱ ላይ ኢትዮጵያ ለሰራቻቸው መሰረተ ልማቶች እውቅናን ከመንፈግ ባለፈ ከዚህ በሁዋላ ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ሌላ መሰረተ ልማትን እንዳታስብ የማድረግ አላማም ያለው ነው ይላሉ ድርድሩን በቅርቡ የሚከታተሉ ሙያተኞች።

ይህም ብቻ ሳይሆን የግብጹ የውሀ ሚኒስትር መሀመድ አብደል አቲ ባለፈው አመት በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ላይ ተቋርጦ የነበረውን ውይይት ካይሮ እንዲቀጥል ትፈልጋለች ብለው ባመጡት ሰነድ ላይ ፣ ኢትዮጵያ የአባይ ውሀ ተፈጥሯዊ ፍሰቱን ሳይለቅ በየአመቱ 40 ቢሊየን ሜትር ኩዩብ ወሀ ትልቀቅልን የሚል ነበረበት። በዚህ ጊዜ ታድያ “መጠኑንም አንስማማም” ፣ “ተፈጥሯዊ ፍሰት የሚባል ነገር ሊኖር አይችልም” በሚል ምላሽ ለግብጽ ተሰጥቷት ነበር።

በኢትዮጵያ በኩል ተፈጥሯዊ ፍሰት የሚባል ነገር የሶስትዮሽ የስምምነት መግለጫ ላይ እንዴት እንዲገባ ተፈቀደ የሚለው ግልጽ አይደለም። የኢትዮጵያና የግብጽ የድርቅ ትርጉም የተለያየ በሆነበት መልኩ ይህ የጋራ መግለጫ መውጣቱ ተገቢ አለመሆኑንም የዋዜማ ምንጮች ተናግረዋል። ግብጾች የአባይ ውሀ ከዓመታዊ አማካይ ፍሰቱ በታች ከሆነ ድርቅ ስለሆነ ኢትዮጵያ የወንዙን ተፈጥሯዊ ፍሰት ሳትነካ ውሀ ትልቀቅ ነው የሚሉት። ይህ ማለት የአባይ ወንዝ አማካይ አመታዊ ፍሰቱ 49 ቢሊየን ሜትር ኩብ ሲሆን ፣ ከዚህ ዝቅ ካለ ኢትዮጵያ በግድቧ ውሀ ሳትይዝ ውሀውን ወደ ግብፅ እንድትለቅ ይጠበቅባታል።

እነዚህ ነገሮች የኢትዮጵያን ጥቅም በከፍተኛ ደረጃ የሚጎዱ እና ውሀውን የመጠቀም መብቷንም የሚጋፋ ነው።ስለዚህ ስምምነት ከተደረገ እንኳ መደረግ ያለበት ግድብ ውስጥ በገባ ውሀ ብቻ ነው መሆን የሚገባው ይላሉ ምንጮቻችን።

ከዋሽንግተኑ ስብሰባ በሁዋላ የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩን ዶር ስለሺ በቀለን ጨምሮ ኢትዮጵያን የወከሉ የውሀ ሙያተኞች አንዴ ሱዳን ስለፈለገች ተስማምተናል ፣ ሌላ ጊዜ ደግሞ ተፈጥሯዊ ፍሰት ለይ አልተነጋገርንም ነበር ግብጾች ናቸው መግለጫ ላይ ያስገቡት ብለው ሊያስተባብሉ ሞክረው ነበር።

ሆኖም የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ የሶስትዮሹ ስምምነት በዚህ መልኩ ሊቀጥል እንደማይገባ በኢትዮጵያ የቴክኒክ ሰዎች ተደጋጋሚ ጉትጎታ የቀረበላቸው ሲሆን ድርድሩም እንዲቆም ተመክረዋል። ነገር ግን ፍቃደኛ እንዳልሆኑ ዋዜማ ራዲዮ ከምንጮቿ ሰምታለች። እንደውም እሮብ በውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስቴር በዚሁ ጉዳይ ባተኮረ ስብሰባ ላይ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ ወይይቱ እየተመራበት ያለው መንገድ ለኢትዮጵያ አዋጭ አይደለም ይቁም በሚል ምክር የሰጧቸው የቴክኒክ ሰዎችን እንደዘለፏቸው ሰምተናል። ስብሰባውንም አቋርጠው የወጡ ነበሩ።

ሶስተኛ ወገን

ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የሶስትዮች ውይይት ሌላ አካል በታዛቢነትም ሆነ በአደራዳሪነት እንደማይገባ ሲናገሩ ነበር። ይህን ለግብጹ ፕሬዝዳንት አብዱል ፈታህ አልሲሲ በሩስያ ሶቺ ሲገናኙም ነግረዋቸው እንደተስማሙ ገልጸው ነበር። የግድቡ ጉዳይ ለቴክኒክ ሰዎች ብቻ እንዲተውም ስምምነት ነበር። የውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለም ኢትዮጵያ ታዛቢም ሆነ አደራዳሪ እንደማትቀበል በተደጋጋሚ ሲገልጹ ቆይተዋል።

ይህም ብቻ ሳይሆን የአሜሪካ መንግስት ለሶስቱም ሀገራት ጥሪን አቅርቦ የኢትዮጵያ ልኡክ ከመሄዱ ሁለት ቀን አስቀድሞ በተደረገ ምክክር በሶስትዮሽ የህዳሴ ግድብ ውይይት ላይ ምንም አይነት የሌላ አካል ጣልቃ ገብነት ቢጠየቅ ላለመቀበልም ስምምነት ነበር። ታዲያ በመሪ የተወሰነ ውሳኔ እያለ ፣ አሜሪካ ዋሽንግተን ዲሲ ኢትዮጵያን ወክለው የሄዱ አካላት የአለም ባንክና የአሜሪካን ታዛቢነት መቀበላቸው እስካሁን ግልጽ አይደለም።

አንድ ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ የዋዜማ ምንጭ እንዳሉት ፣ ብዙዎች አሜሪካና አለም ባንክ አደራዳሪ ሳይሆኑ ታዛቢ በመሆናቸው ችግር የለውም ብለው ያስባሉ፤ ነገር ግን ታዛቢ በውይይቱ መጨረሻ ለተወከለበት አካል ሪፖርት ማቅረቡ ስለማይቀር አለም ባንክና አሜሪካ ኢትዮጵያን ዲፕሎማሲያዊ ጫና ውስጥ የማይጨምር ስራ ላለመስራታየው መተማመኛ የለም ብለውናል።

አለም ባንክ ደግሞ በየጊዜው የቀጠራቸው ግብጻውያን ምክትል ፕሬዝዳንቶች ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ልማት እንዳትሰራ ገንዘብ እንድትከለከል ፖሊሲ ያወጡ ናቸው። የአባይ ተፋሰስ የላይኛው ሀገራት ከታችኞቹ ተፋሰስ ሀገራት ፍቃድ ውጭ ወንዙ ላይ ልማት እንስራ ቢሉ አለም ባንክ ገንዘብ እንዳይሰጥ የሚከለክል ህግ የወጣው ግብጻዊው እስማኤል ሳራጊልተን የባንኩ ምክትል ፕሬዚዳንት በነበሩበት ጊዜ መሆኑ ይታወሳል።

አሁንም ጊዜው አልረፈደም የሚሉት የዋዜማ ራዲዮ ምንጭ ዛሬ በሱዳን ካርቱም የሶስትዮሹ ስብሰባ የሚቀጥል በመሆኑ ውይይቱን የኢትዮጵያንም ጥቅም በሚጠብቅ መልኩ ማስቀጠል ከተቻለ መልካም : ካልሆነ ግን የሶስትዮሽ ውይይቱን ኢትዮጵያ ያለምንም ተጨማሪ እርምጃ ማቆም አለባት ነው ያሉት። [ዋዜማ ራዲዮ]

Tewodros Teshome-FILE

ዋዜማ ራዲዮ- መንግስት በስሩ ሲያስተዳድራቸው ከነበሩ የልማት ድርጅቶች መካከል በተለያየ ዙር ጨረታ እያወጣ ለግሉ ዘርፍ እያስተላለፈ ቢቆይም የግዮን ሆቴልን ለመሸጥ ያወጣው ተደጋጋሚ ጨረታ ግን ስኬታማ ሳይሆን ቀርቷል።ሆቴሉን ለመሸጥ ከጫፍ የተደረሰባቸው ጊዜያት ቢኖሩም በተለያዩ ምክንያቶች ሳይሳካ ቀርቷል።ለቀድሞ ባለቤቶቹ ይሸጣል ተብሎም ነበር።

ግዮን ሆቴል ያለበት ቦታ በብዙ ባለሀብቶች እንደ ዋና ተፈላጊ የንግድ ምቹ ቦታ ቢታይም የሆቴሉ ይዞታ ሰፊ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ መንግስት የቆረጠለት ዋጋ የማይቀመስ መሆኑ ላለመሸጡ አንዱ ምክንያት መሆኑ በተደጋጋሚ ሲነሳ ቆይቷል። ሆኖም ከሰሞኑ የዋዜማ ሪፖርተር በሆቴሉ ግቢ ተገኝቶ እንዳስተዋለው መንግስት በተደጋጋሚ ጨረታ አውጥቶ ለመሸጥ ላልተሳካለት ሆቴል አዲስ አካሄድ መከተል ጀምሯል። የሆቴሉ ግቢ የተወሰነው መሬት በጨረታ ተከራይቶ አዲስ ሬስቶራንትና ሲኒማ ቤት እየተገነባበት ነው።

የመሬት ጨረታ ማሸነፉ ተነግሮለት በሆቴሉ ግቢ ውስጥ ሬስቶራንትና ሲኒማ ቤት እየሰራ ያለው የሴባስቶፖል ሲኒማ ባለቤት ቴዎድሮስ ተሾመ ነው።ቴዎድሮስ ተሾመ ቀዝቃዛ ወላፈን በሚለው ፊልሙ የኢትዮጵያን የሲኒማ ስራ እንደ አዲስ እንዳስጀመረ የሚነገርለት ሲሆን ከዚያም በርካታ የሲኒማ ስራዎችን ሰርቷል። አሁን ደግሞ በግዮን ሆቴል በጀርባ አጥር ባለው ስፍራ ላይ ነው ሬስቶራንትና ሲኒማ ቤት በማሰራት ላይ ነው።

ከግዮን ሆቴል አመራሮች መረዳት እንደቻልነው በቴዎድሮስ ተሾመ የሚሰራው ሬስቶራንት ዋናው ግዮን ሆቴል የሚያቀርብለትን ምግብ ነው አትርፎ ለመሸጥ ስምምነት ያለው። ይህ አካሄድ በምን ተመራጭ እንደሆነ ግልጽ አይደለም። ከሆቴሉ ግቢ ምን ያክል ስፋት ያለው መሬት ለጨረታ ቀርቦ እንደነበርና በምን ያህል ዋጋ እንደተከራየ ግን የሆቴሉ አመራሮች ለመናገር ፍቃደኛ አልሆኑም።

በሆቴሉ ግቢ ውስጥ የተለያዩ ነባርና አዳዲስ ተከራዮች ያሉ ሲሆን ለሆቴሉ ደንበኞችና ለሌሎች አገልግሎት ይሰጣሉ።

ቴዎድሮስ ተሾመ በበከሉ ግዮን ሆቴል ግቢ ውስጥ በኢንቨስትመንት ለመሰማራት ለ 14 አመታት ለመንግስት ጥያቄ ሲያቀርብ የነበረ ቢሆንም ተቀባይነት ሳያገኝ መቆየቱን ለዋዜማ ራዲዮ ያስረዳ ሲሆን አሁን አዲስ የሆቴሉ አመራር ምጣቱን ተከትሎ በግቢው ውስጥ ለሚደረግ ኢንቨስትመንት ጨረታ ወጥቶ የጨረታው አሸናፊ ሆኖ ወደ ስራ መግባቱንም አክሎ ገልጾልናል።

ባለፈው አመት ሰኔ ወር ላይ ወጥቶ በነበረው ጨረታ ሌሎች ተሳታፊዎች ተጫርተዋል። ስማቸው እንዳይገለጽ የጠየቁን ተሳታፊዎች ለዋዜማ ራዲዮ እንደገለጹት በጨረታው ብንሳተፍም የመረጃ አሰጣጥ ላይ ግን የግልጽነት ችግሮች ነበሩ ብለውን : ጨረታውን እንለፍ እንውደቅ እንኳ በግልጽ ሳይነገረን ውጤቱን ማወቅ የቻልነው በሆቴሉ ግቢ ውስጥ የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ መኖሩን ስንሰማ ነው ሲሉ ገልጸውልናል። ሌላ አንድ የጨረታው ተሳታፊ ደግሞ ጨረታው ለይስሙላ የወጣ ነው ብለው እንደሚያስቡ ብቻ አስተያየታቸውን ሰጥተውናል።

ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው አንድ የግዮን ሆቴል ከፍተኛ አመራር ለዋዜማ እንደገለጹት ከሆነ ግን ጨረታው ያለማንም ጣልቃ ገብነትና ተጽእኖ ተከናውኖ አሸናፊው የተለየበት እንደሆነ ነው የተናገሩት። [የዋዜማ ራዲዮ የድምፅ ዘገባዎችን ከታች ይመልከቱ]

  • የውጭ ምንዛሬ ጥቁር ገበያ ህጋዊ የሚሆንበት መንገድ ታስቧል
  • ሀገሪቱ ከአይ ኤም ኤም ለሶስት አመታት ሊሰጣት የተዘጋጀው ገንዘብ ከዚህ ቀደም ለሶስት አመት ከነበራት ኮታ የ700 መቶ በመቶ ብልጫ አለው።